Alguén sabe que é a crítica? | José Ramón Hernández Correa

"Esto no es una pipa". En efecto: Es un cuadro de René Magritte. Un cuadro que habla de una pipa. Metalenguaje, referencia, discurso, teoría... ¿Crítica?
“Isto non é unha pipa”. En efecto: É un cadro de René Magritte. Un cadro que fala dunha pipa. Metalinguaxe, referencia, discurso, teoría… Crítica?
Ultimamente, a base de ler blogues e webs, estou a ler máis sobre arquitectura que en moitos anos. Case estou a volver ao nivel lector que tiña cando era estudante.

Entre aquela época da escola de arquitectura e a actual hai unha turbia (e lucrativa) etapa de profesional exitoso que compraba revistas caras para ver as pornográficas fotos, e que non se alimentaba de idea algunha nova, senón que regurgitaba os conceptos que adquirira na escola.

Agora, debido á enorme baixada de actividade profesional, a miña atención volve cara á arquitectura como tal, a moitas cuestións que non comprendo e ao afán de buscar explicacións e motivos.

Teño moitos libros ao meu alcance, tanto na miña biblioteca particular como en bibliotecas públicas, e ademais teño acceso, como digo, a blogues e páxinas moi intelixentes sobre arquitectura.

Pero leo e escoito o de “crítica da arquitectura” e cada vez entendo menos.

Que é “crítica”? Que significa iso?

Dígoo en serio: Non se que é a crítica. Teño moi bos libros de arquitectura, pero son historia?, son opinión?, son teoría? Que son? Se me contan como inflúe tal movemento en tal outro son historia. Se me explican un concepto arquitectónico son teoría, se falan dun proxecto de fulano son mesmo biografía. Repito: Que é crítica?

As actividades humanas cuxa suposta crítica vemos máis a miúdo e mesmo teñen un oco destacado nos medios de comunicación son o cinema, a literatura e, agora, a gastronomía. Pero os supostos críticos de cinema limítanse a dicir se unha película gústalles ou non, e vemos que a mesma película táchase de obra mestra en tal xornal e de obra errada en tal revista.

Os críticos de literatura a miúdo cóntannos a biografía dun autor, ou as circunstancias metaliterarias de tal libro, pero de cando en cando achegan algo útil ao libro en si. E a miúdo, como os xa mencionados críticos de cinema, dinnos só se lles gusta ou non. (A primeira parte é prometedora, pero a segunda decae, ou é lenta, ou non ten tensión… E eu pregunto: “Respecto de que?”).

En canto á crítica gastronómica, os supostos críticos revestíronse do baleiro discurso automático e din parvadas tetradimensionales que non entende ninguén e que non conteñen nada. E que se somen no ridículo máis profundo a base de querer ascender ao ceo dos aromas inefables e delicuescentes.

Vale. Suponse que a crítica é un labor social, pedagóxica, investigadora. Suponse que é unha función ética e unha procura da verdade. Pero eu non se o que é nin onde radica.

Entendo perfectamente que é a historia: Un libro que trate de tal arquitecto ou de tal movemento, e relacióneo con outros, e cóntenos circunstancias culturais, sociais, económicas do contexto. Iso está claro.

Tamén entendo que é teoría: Un libro que trate sobre o espazo, o baleiro, a verticalidad, a estrutura, a centralidade… Etcétera. Conceptos arquitectónicos, construtivos, tecnolóxicos, espaciais, etc.

Pero a crítica implica xuízo. Despois de contarme as circunstancias formativas de tal obra, e os conceptos e elementos que engloba… Quero saber se é BOA ou MALA.

Iso si que é difícil.

Porque para facer crítica hai que ter un criterio. Para xulgar algo hai que ter un código, unha rapadoira, unha norma con que medir e comparar iso que se xulga.

Noutras épocas históricas hai criterios máis claros. No movemento moderno tamén; por suposto. O movemento moderno é bastante dogmático.

Pero unha vez pasado o momento cume da arquitectura moderna, unha vez superado o código, entramos no dominio da obra aberta, do post- estructuralismo, e adeus ao suxeito, adeus aos códigos e adeus aos criterios castradores e ríxidos.

A partir de aí, da “merda enlatada de artista” ou da “forma expresiva non funcional”, perdemos o norte. Eu, canto máis leo, menos entendo e menos se.

Neste escurridizo mundo crítico recorremos, case con desesperación, ao método da abdución. (Xa falarei algo del, aínda que me supera). Buscar métodos deductivos ou inductivos xa non nos vale, porque con ambos os métodos ou parto dun código ou chego a el, e agora o que non teño é código.

¿Alguien sabe qué es la crítica?
Alguén sabe é a crítica?

O método abductivo é un bastón branco para tentear na escuridade e para dar paus a ver se algún acerta.

O método abductivo (non se como) deberíame servir para dicir con autoridade, ou polo menos con seguridade que o edificio de arriba SI e o edificio de abaixo NON. (Ah, e que non me pregunten por que).

Con métodos racionais, analíticos, lóxicos, sei que todos os defectos que lle atribúa ao edificio de abaixo para denigrarlo pódollos atribuír tamén ao de arriba.

Entón que? Unha crítica a capricho? Unha crítica do “pois a min gústame”? Ah, si? Entón non podo discutir nunca máis cos meus amigos Manueles, porque a min gústanme unhas cousas e a eles outras, e se só é por iso todos temos a mesma razón: ningunha.

José Ramón Hernández Correa
Doutor Arquitecto e autor de Arquitectamos locos?
Toledo · agosto 2014

Notas:

Dedicado aos meus dous amigos Manueles: Manuel Benítez e Manuel Pina, por unha discusión (moi bordo pola miña banda) que tivemos o outro día. Síntoo moito. Póñome moi bruto.

José Ramón Hernández Correa

Nací en 1960. Arquitecto por la ETSAM, 1985. Doctor Arquitecto por la Universidad Politécnica, 1992. Soy, en el buen sentido de la palabra, bueno. Ahora estoy algo cansado, pero sigo atento y curioso.

follow me

Arquivado en: artigos, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,