[:es]
En el momento de proyectar el edificio Florey para el Queens College (St.Clements, Oxford, 1968-71), James Stirling ya había visto terminados dos de sus mejores obras: la Escuela de Ingeniería de la Universidad de Leicester (1959-63) y la biblioteca de la Facultad de Historia para la Universidad de Cambridge (1964-67). Los tres proyectos constituyen su ya mítica “Trilogía Roja”, nombre que los identifica como una serie de edificios construidos con ese color en apenas una década.
Una estructura de hormigón de gran escala muy visible eleva y separa el cuerpo de apartamentos estudiantiles del nivel de calle. Una dura piel rojiza (de plaqueta cerámica y no de ladrillo, como habitualmente se piensa) lo defiende y aísla del anodino exterior circundante, procurando una paz en el patio interior que no dista mucho de la de un claustro de los clásicos colleges universitarios de la ciudad. Y unas amplias superficies acristaladas, de cualidades volumétricas, evocan lejanamente con su transparencia y el despiece vertical de sus carpinterías al gótico perpendicular inglés, pero en clave y costumbres contemporáneas1.
Evidentemente, esta descripción simplificada reduciría notablemente la profundidad de su planteamiento arquitectónico, pues supera con mucho a su mera (e interesantísima) materialidad. Sin entrar en su magistral composición en términos formales y geométricos2, no cabe duda de que el maestro escocés quiso concluir esa trilogía con una pieza de marcado carácter simbólico, reforzado por un carácter introspectivo que le viene muy bien al proyecto en su localización a la orilla del río Cherwell.
El edificio es extraño, más aún entonces que ahora. Se retuerce sobre sí mismo, y no se conforma con achaflanar las esquinas como en Leicester o Cambridge sino que aquí todo él es una concatenación de chaflanes enormes. Sugiere casi una traza ochavada incompleta, al que le faltan solo 3 de los 8 lados debido a un recorte drástico ante la presencia inminente del riachuelo que delimita el lado norte del solar. Así resuelto, a nivel tipológico responde más a un teatro griego que a ningún otro: su forma radial orienta el graderío (léase dormitorios) hacia el paisaje abierto de los meadows que circundan la zona oriental de Oxford, y sitúa su orchestra en el centro del espacio cóncavo donde se desarrollará la actividad humana, aunque en esta obra es realmente escasa3.

El espacio del patio es rodeado por un muro ciego de ladrillo que anula las vistas desde la calle. De hecho, el nivel del patio está elevado respecto al pasillo periférico que discurre bajo el volumen de los dormitorios, limitando aún más la fluidez interna del recinto central. En el lado abierto del río el patio se eleva aún más con 9 peldaños configurando un “escenario” central al que se dirigen todas las miradas desde cada ventana del edificio. Y, simultáneamente, permite esconder debajo y disimuladamente el volumen del comedor y su cocina en un nivel intermedio entre el del patio y el del paseo fluvial.
La ausencia de vida colectiva en el patio se compensa con la extraña actividad de un elemento vertical de cierto carácter antropomórfico, que ocupa el vértice más adelantado del escenario elevado, un desconcertante objet trouvé. Su presencia es tan notable que incluso curva el peldañeado, convirtiéndolo en un pivote visual que concentra toda la atención. Siguiendo la metáfora dramática se podría decir que es una actriz en acción, pues, aunque incapaz de mover sus pies, no cesa de agitar sus brazos: se trata de una veleta, movida por acción directa del viento en el lugar o por la evacuación de humos que contiene en su mástil central (proveniente del techo de la cocina sobre la que se asienta). Sostiene un gran disco de intenso color verde, con lo que quizá pueda ser interpretado como una suerte de “árbol mecánico”, único resquicio permitido por el arquitecto a la naturaleza4 en esta última obra de su serie roja. Su irónica presencia no es, pese a todo, excepcional pues ya en Leicester Stirling jugó con una pareja de chimeneas para enfatizar sus vínculos con la ingeniería, y en Cambridge abatió el artefacto para convertir a la góndola de limpieza del vidrio en una escultura constructivista en voladizo desafiando a la gravedad. Naturaleza y artificio, una dialéctica no superada desde la Modernidad…
Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doctor arquitecto
valladolid. noviembre 2016
Notas:
1. Brown también alude al aspecto “gótico” de la Escuela de Ingenieros de Leicester al analizar esa primera pieza de la “Trilogía Roja” de Stirling (revista Forum, abril de 1972).
2. Rykwert llega a decir al respecto que “aunque sea aparentemente su edificio más simple, es, por el contrario, el de composición más concienzuda” (revista Domus, noviembre de 1972).
3. Francesco dal Co criticó precisamente que en este edificio de Striling la vida comunitaria fuera reducida a su mínima expresión, y, por tanto, mostraba una cierta incoherencia entre la innovación en el planteamiento formal y el “paso atrás” en términos de uso colectivo del espacio.
4. En los últimos años el pavimento cerámico rojo del patio ha sido sustituido por césped, perdiendo esa idea de artificialidad que tenía en su origen el patio, quizá por problemas constructivos (siempre ha sido esta obra objeto de numerosas quejas de buena praxis constructiva y de funcionamiento) o, más probablemente aún, por su falta de uso.
[Imágenes tomadas de la monografía: ARNELL, P. y BICKFORD, T. (eds.): James Stirling. Obras y proyectos. Barcelona: Ed. Gustavo Gili, 1985.]
[:gl]
No momento de proxectar o edificio Florey para o Queens College (St.Clements, Oxford, 1968-71), James Stirling xa vira terminados dous das súas mellores obras: a Escola de Enxeñería da Universidade de Leicester (1959-63) e a biblioteca da Facultade de Historia para a Universidade de Cambridge (1964-67). Os tres proxectos constitúen o seu xa mítica “Triloxía Vermella”, nome que os identifica como unha serie de edificios construídos con esa cor en apenas unha década.
Unha estrutura de formigón de gran escala moi visible eleva e separa o corpo de apartamentos estudantís do nivel de rúa. Unha dura pel avermellada (de plaqueta cerámica e non de ladrillo, como habitualmente pénsase) deféndeo e illa do anodino exterior circundante, procurando unha paz no patio interior que non dista moito da dun claustro dos clásicos colleges universitarios da cidade. E unhas amplas superficies acristaladas, de calidades volumétricas, evocan lejanamente coa súa transparencia e o despezamento vertical das súas carpinterías ao gótico perpendicular inglés, pero en clave e costumes contemporáneas1.
Evidentemente, esta descrición simplificada reduciría notablemente a profundidade da súa formulación arquitectónica, pois supera con moito á súa mera (e interesantísima) materialidad. Sen entrar na súa maxistral composición en termos formais e xeométricos2, non cabe dúbida de que o mestre escocés quixo concluír esa triloxía cunha peza de marcado carácter simbólico, reforzado por un carácter introspectivo que lle vén moi ben ao proxecto na súa localización á beira do río Cherwell.
O edificio é estraño, máis aínda entón que agora. Retorcer sobre si mesmo, e non se conforma con achafranar as esquinas como en Leicester ou Cambridge senón que aquí todo el é unha concatenación de chaflanes enormes. Suxire case unha traza ochavada incompleta, ao que lle faltan só 3 dos 8 lados debido a un recorte drástico ante a presenza inminente do regato que delimita o lado norte do solar. Así resolto, a nivel tipológico responde máis a un teatro grego que a ningún outro: a súa forma radial orienta a bancada (léase dormitorios) cara á paisaxe aberta dos meadows que circundan a zona oriental de Oxford, e sitúa a súa orchestra no centro do espazo cóncavo onde se desenvolverá a actividade humana, aínda que nesta obra é realmente escasa3.

O espazo do patio é rodeado por un muro cego de ladrillo que anula as vistas desde a rúa. De feito, o nivel do patio está elevado respecto ao corredor periférico que discorre baixo o volume dos dormitorios, limitando aínda máis a fluidez interna do recinto central. No lado aberto do río o patio elévase aínda máis con 9 banzos configurando un “escenario” central ao que se dirixen todas as miradas desde cada xanela do edificio. E, simultaneamente, permite esconder debaixo e disimuladamente o volume do comedor e a súa cociña nun nivel intermedio entre o do patio e o do paseo fluvial.
A ausencia de vida colectiva no patio compénsase coa estraña actividade dun elemento vertical de certo carácter antropomórfico, que ocupa o vértice máis adiantado do escenario elevado, un desconcertante objet trouvé. A súa presenza é tan notable que mesmo curva o peldañeado, converténdoo nun pivote visual que concentra toda a atención. Seguindo a metáfora dramática poderíase dicir que é unha actriz en acción, pois, aínda que incapaz de mover os seus pés, non cesa de axitar os seus brazos: trátase dun catavento, movida por acción directa do vento no lugar ou pola evacuación de fumes que contén no seu mastro central (proveniente do teito da cociña sobre a que se asenta). Sostén un gran disco de intensa cor verde, co que quizá poida ser interpretado como unha sorte de “árbore mecánica”, única físgoa permitida polo arquitecto á natureza4 nesta última obra da súa serie vermella. A súa irónica presenza non é, a pesar de todo, excepcional pois xa en Leicester Stirling xogou cunha parella de chemineas para salientar os seus vínculos coa enxeñería, e en Cambridge abateu o artefacto para converter á góndola de limpeza do vidro nunha escultura constructivista en voladizo desafiando á gravidade. Natureza e artificio, unha dialéctica non superada desde a Modernidade…
Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doutor arquitecto
valladolid. novembro 2016
Notas:
1. Brown tamén alude ao aspecto “gótico” da Escola de Enxeñeiros de Leicester ao analizar esa primeira peza da “Triloxía Vermella” de Stirling (revista Forum, abril de 1972).
2. Rykwert chega a dicir respecto diso que “aínda que sexa aparentemente o seu edificio máis simple, é, pola contra, o de composición máis concienzuda” (revista Domus, novembro de 1972).
3. Francesco dal Co criticou precisamente que neste edificio de Striling a vida comunitaria fose reducida á súa mínima expresión, e, por tanto, mostraba unha certa incoherencia entre a innovación na formulación formal e o “paso atrás” en termos de uso colectivo do espazo.
4. Nos últimos anos o pavimento cerámico vermello do patio foi substituído por céspede, perdendo esa idea de artificialidade que tiña na súa orixe o patio, quizá por problemas construtivos (sempre foi esta obra obxecto de numerosas queixas de boa praxe construtiva e de funcionamento) ou, máis probablemente aínda, pola súa falta de uso.
[Imaxes tomadas da monografía: ARNELL, P. y BICKFORD, T. (eds.): James Stirling. Obras e proxectos. Barcelona: Ed. Gustavo Gili, 1985.]
[:en]
In the moment to project the building Florey for the Queens College (St. Clements, Oxford, 1968-71), James Stirling already had seen finished two of his better works: the School of Engineering of the University of Leicester (1959-63) and the library of the Faculty of History for the University of Cambridge (1964-67). Three projects constitute his already mythical “Red Trilogy”, name that he them identifies as a series of buildings constructed with this color in only a decade.
A structure of concrete of great very visible scale raises and separates the body of student apartments of the level of street. A hard reddish skin (of ceramic platelet and not of brick, since habitually it is thought) defends and isolates it of the bland surrounding exterior, trying a peace in the interior court that is not far much of that from a cloister of the classic university colleges of the city. And a few wide glazed surfaces, of volumetric qualities, evoke distantly with his transparency and the vertical break-down of his carpentries to the perpendicular Gothic English, but in key and contemporary customs1.
Evidently, this simplified description would reduce notably the depth of his architectural exposition, since it overcomes with much his mere one (and the most interesting) materiality. Without enter his magisterial composition formal and geometric terms, it does not fit doubt that the Scotch teacher wanted to conclude this trilogy with a piece of marked symbolic character2, reinforced by an introspective character that him comes very well to the project in his location to the shore of the river Cherwell.
The building is strange, even more then that now. It is twisted on yes same, and does not agree to chamfer the corners as in Leicester or Cambridge but here quite it is a concatenation of enormous bevels. Almost a trace suggests ochavada incomplete, which lacks only 3 of 8 sides due to a drastic cut before the imminent presence of the creek that it delimits the north side of the lot. This way solved, to level tipológico answers more to a Greek theatre that to no other: his radial form orientates the graderío (bedrooms be read) towards the landscape opened of the meadows that they surround the oriental zone of Oxford, and places his orchestra in the center of the concave space where the human activity will develop, though in this work it is really scanty3.

The space of the court is surrounded by a blind wall of brick that annuls the sights from the street. In fact, the level of the court is raised with regard to the peripheral corridor that passes under the volume of the bedrooms, limiting furthermore the fluency hospitalizes of the central enclosure. In the side opened of the river the court rises furthermore with 9 steps forming a central “scene” to which all the looks go from every window of the building. And, simultaneously, it allows to hide below and discreet the volume of the dining room and his kitchen in an intermediate level between that of the court and that of the fluvial walk.
The absence of collective life in the court is compensated by the strange activity of a vertical element of certain anthropomorphic character, which occupies the most anticipated vertex of the high scene, a disconcerting objet trouvé. His presence is so notable that even curved the peldañeado, turning it into a visual pivot that concentrates the whole attention. Following the dramatic metaphor it might say that she is an actress in action, so, though unable to move his feet, it does not stop waving his arms: it is a question of a vane moved by direct action of the wind in the place or for the evacuation of smokes that it contains in his central mast (from the ceiling of the kitchen on the one that one agrees). It supports a great disc of intense green color, with what probably it could be interpreted as a luck of “mechanical tree”, the only chink allowed by the architect to her naturaleza4 in the latter work of his red series. His ironic presence is not, despite everything, exceptional since already in Leicester Stirling it played with a pair of chimneys to emphasize his links with the engineering, and in Cambridge it brought down the appliance to turn to the gondola of cleanliness of the glass in a sculpture constructivista in projecting defying to the gravity. Nature and artifice, a dialectics not overcome from the Modernity…
Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doctor arquitecto
valladolid. november 2016
Notes:
1. Brown also alludes to the «Gothic» aspect of the Engineers’ School of Leicester on having analyzed this first piece of the “Red Trilogy” Stirling’s (magazine Forum, April, 1972).
2. Rykwert manages to say in the matter that “though it is seemingly his simpler building, there is, on the contrary, that of more conscientious composition” (a magazine Domus, in November, 1972).
3. Francesco dal Co criticized precisely that in this Striling’s building the community life was reduced to his simplest form, and, therefore, it was showing a certain incoherence between the innovation in the formal exposition and the “step backwards” in terms of collective use of the space.
4. In the last years the ceramic red pavement of the court has been replaced with lawn, losing this idea of artificialidad that had in his origin the court, probably for constructive problems (always it has been this work object of numerous complaints of good constructive practice and of functioning) or, more probably still, for his lack of use.
[Images taken of the monograph: ARNELL, P. y BICKFORD, T. (eds.): James Stirling. Obras y proyectos. Barcelona: Ed. Gustavo Gili, 1985.]
[:]




