[:es]
En el año 2012 el Servicio de Parques de Lima (SERPAR) convocó a un concurso nacional de ideas para un nuevo parque zonal que se proyectaba construir en el distrito de Villa María del Triunfo, el mismo que ganamos junto a Ana Ábalos y Pablo Llopis de abalosllopis arquitectos. Este proyecto se enmarcaba en el Plan de Inversiones 2011-2014 que incluía la creación de dos nuevos parques y la implementación y remodelación de otros tres, con el objetivo de dotar a la población de equipamientos y servicios culturales, deportivos y recreacionales de alta calidad.
Luego de más de un año de gestiones que incluyeron la aprobación del Proyecto de Inversión Pública – PIP a nivel de Perfil y Factibilidad (siguiendo el Sistema Nacional de Inversión Pública – SNIP), en agosto de 2013 se convoca a través de UNOPS (Oficina de las Naciones Unidas de Servicios para Proyectos) a concurso público para la elaboración de los Expedientes Técnicos, la Ejecución de la Obra y el Equipamiento (Concurso Oferta). Para este fin se diseñaron unos términos de referencia (TDR) que exigían un perfil de empresa contratista con amplia experiencia y solvencia en obras similares, así como un equipo técnico especializado para el desarrollo del expediente y acompañamiento de obra. Atentos a la convocatoria, presentamos los TDR a la empresa constructora ICCGSA (Ingenieros Civiles Contratistas Generales S.A.) quienes lo valoraron con interés, y aceptaron presentarse a concurso con nosotros como equipo técnico para el desarrollo de los expedientes en las especialidades de Arquitectura, Paisajismo y Museografía. En noviembre se dieron los resultados, quedando ICCGSA como ganadora de los nuevos parques zonales “Flor de Amancaes” y “Santa Rosa”.

El cambio de gestión política de la ciudad encontró a ambos parques en proceso de construcción. Los nuevos directivos de SERPAR impusieron sus ideas, generando importantes modificaciones que alteraron su sentido original. En el caso del parque zonal “Santa Rosa” estos cambios afectaron menos en la lectura integral dada la amplitud del terreno (cerca de 30 hectáreas), pero en el caso de “Flor de Amancaes” se generaron recortes de materialidad, acabados y equipamientos que han afectado la calidad y capacidad de servicio, especialmente la del edificio del Centro Cultural (CREA). Además se ha reducido significativamente la superficie del parque central al sustituir la laguna ornamental por unas piscinas recreativas fuera de proporción con respecto al área del parque. Aun así el saldo es positivo, pues los vecinos de ambos distritos han ganado un paquete de importantes equipamientos y servicios que mejorarán significativamente su calidad de vida urbana, acercándoles más al disfrute de sus derechos ciudadanos.
Concepción urbanística.
Ambos proyectos fueron pensados para ser polos de urbanidad, pues están ubicados en zonas de la ciudad en proceso de consolidación.
En el caso del parque zonal “Santa Rosa”, modelamos el terreno generando una sucesión de terrazas organizadas por un sistema de rampas y paseos. Propusimos la entrada principal a través de la plaza frente al edificio del Polideportivo, desde la cual se puede acceder a los espacios deportivos al aire libre, a la Piscina Techada, y a lo que originalmente fue un Campo de Fútbol que se terminó sustituyendo por piscinas recreativas y una plaza de comidas. Desde esta plaza se puede apreciar la forma sinuosa de los edificios del Centro Cultural (CREA), y la cubierta tensada que resguarda la plaza. Entre el conjunto deportivo y el CREA desarrollamos junto al arquitecto Rafael Zamora un interesante proyecto paisajístico, buscando generar áreas de estar, contemplación y sombra, a la par que acompañábamos la pendiente con suaves rampas. A la plaza del CREA le seguía la Plaza de las Ferias y los Huertos Urbanos, que fueron suspendidos por el hallazgo de restos arqueológicos. Finalmente, en el extremo oeste del parque ubicamos el Anfiteatro Abierto, que acomodamos a la topografía para reducir el impacto en el movimiento de suelos. El conjunto está vinculado por un sistema de paseos y plazas que va acompañado de iluminación, arbolado y mobiliario.

En el caso de parque zonal “Flor de Amancaes”, trabajamos sobre la idea que la ciudad debía disolverse en el parque y el parque construirse hacia la ciudad. Imaginamos un gran espacio abierto y continuo articulado por los edificios, que tomando las tensiones espaciales de la ciudad, las canalizan hacia el corazón del parque. Así, de manera centrífuga, el juego de los volúmenes construidos crea plazas perimetrales que, diluyéndose entre ellos alcanzan el gran parque central arbolado. Éstos espacios urbanos llevan el nombre de los edificios que los presiden: el Centro Cultural(CREA) genera la Plaza y el Paseo de las Culturas, pensados como expansión del mismo; la Plaza de los Deportes se conforma por el Polideportivo Techado y el Bikepark, siendo un gran espacio lúdico y cívico complementario a sus usos; la Plaza de los Niños se asocia a los dos colegios existentes y al nuevo programa de la ludoteca, transformándose en un espacio infantil equipado con módulos de juegos al aire libre. Finalmente la Plazuela de las Flores organizada en torno al vivero, concluye la calle Pizarro y da continuidad a la Av. Independencia en la Av. de los Incas.

Parques que forman ciudadanos.1
“Ser ciudadano es desarrollar el sentido de identidad y pertenencia al lugar donde interactuamos socialmente, para ejercer derechos y obligaciones”.2

El edificio emblemático de ambos proyectos es el que albergaría el CREA (Centros de Cultura, Recreación y Educación Ambiental), no tanto por su dimensión, sino por su significado en relación al objetivo social que debían tener los Parques Zonales. Fueron ideados como equipamientos culturales para el desarrollo ciudadano, contando con servicios como biblioteca, auditorio, salas de usos múltiples, talleres, salones para exposiciones temporales y permanentes, área de niños (ludoteca), cafetería, entre otros. Dentro de los alcances del expediente técnico estaba el desarrollo de la museografía para las salas permanentes y temporales, debiendo desarrollarse sobre temas relacionados al lugar y su gente. El arquitecto Juan Carlos Burga desarrolló el guión museográfico para el parque zonal “Santa Rosa” sobre el tema “Entre el Desierto y el Mar”, teniendo como objetivo comunicar a los visitantes el valor ambiental de la costa peruana. Para el parque zonal “Flor de Amancaes” la curadora Giuliana Vidarte propuso trabajar sobre las culturas originarias de la zona para la exposición permanente (a propósito del sitio arqueológico Tablada de Lurín), y sobre la construcción social del distrito de Villa María del Triunfo para la temporal.

A modo de reflexión final.
“El derecho a la ciudad se manifiesta como forma superior de los derechos: el derecho a la libertad, a la individualización en la socialización, al habitat y al habitar”.3
La ciudad de Lima ha crecido las últimas décadas sin seguir un Plan de Desarrollo que ayude a organizar el proceso de urbanización, buscando equilibrar la dotación de servicios y equipamientos para garantizar estándares mínimos de calidad de vida para sus ciudadanos. Esto se torna crítico en los distritos periféricos pues gran parte de su crecimiento ha sido mediante la consolidación de invasiones, lo cual no ha permitido planificar un sistema de áreas libres, paisajísticas y recreativas que sumen al desarrollo de la población. En este contexto, los Parques Zonales cumplen un rol fundamental, pues no solo están llamados a dotar de áreas verdes y recreativas, sino deben sobre todo ser equipamientos para la construcción ciudadana; es decir, deben ofrecer a los pobladores espacios para su desarrollo tanto físico como intelectual y cultural.
Las grandes obras de la ciudad no pueden estar sujetas a los vaivenes políticos. Como ciudadanos, debemos exigir una visión estratégica de desarrollo urbano que trascienda los períodos de gobierno municipal, y permita proyectar políticas a medio y largo plazo. Recién en ese momento podremos hablar de la construcción de una Lima para Todos, pensada desde la igualdad, el desarrollo equilibrado y al servicio de la calidad de vida de sus ciudadanos.
“Si toda agrupación tiende al bien, la ciudad o sociedad política, que es la superior entre ellas y las comprende todas, tiende al bien en mayor grado que las demás, y al mejor bien”.4

Aldo G. Facho Dede · Arquitecto
Lima · Febrero 2016
Autor del Blog Habitar: Ambiente+Arquitectura+Ciudad
Notas:
1. Serpar, “La Revolución de los Parques”. Edición General: Anna Zucchetti. Lima – Perú, 2014. Pág. 28.
2. Ibídem.
3. Lefebvre Henri, “El Derecho a la Ciudad”. Edicions 62, Barcelona-España, 1978. 1º Edición 1968. Pág. 159.
4. Aristóteles, “Política”. Traducción al español por Francisco Gallach, Madrid 1933.
[:gl]
No ano 2012 o Servizo de Parques de Lima (SERPAR) convocou a un concurso nacional de ideas para un novo parque zonal que se proxectaba construír no distrito de Vila María do Triunfo, o mesmo que gañamos xunto a Ana Ábalos e Pablo Llopis de abalosllopis arquitectos. Este proxecto enmarcábase no Plan de Investimentos 2011-2014 que incluía a creación de dous novos parques e a implementación e remodelación doutros tres, co obxectivo de dotar á poboación de equipamentos e servizos culturais, deportivos e recreacionales de alta calidade.
Logo de máis dun ano de xestións que incluíron a aprobación do Proxecto de Investimento Público – PIP a nivel de Perfil e Factibilidad (seguindo o Sistema Nacional de Investimento Público – SNIP), en agosto de 2013 convócase a través de UNOPS (Oficina das Nacións Unidas de Servizos para Proxectos) a concurso público para a elaboración dos Expedientes Técnicos, a Execución da Obra e o Equipamento (Concurso Oferta). Para este fin deseñáronse uns termos de referencia (TDR) que esixían un perfil de empresa contratista con ampla experiencia e solvencia en obras similares, así como un equipo técnico especializado para o desenvolvemento do expediente e acompañamento de obra. Atentos á convocatoria, presentamos os TDR á empresa construtora ICCGSA (Enxeñeiros Civís Contratistas Xerais S.A.) quen o valorou con interese, e aceptaron presentarse a concurso connosco como equipo técnico para o desenvolvemento dos expedientes nas especialidades de Arquitectura, Paisajismo e Museografía. En novembro déronse os resultados, quedando ICCGSA como gañadora dos novos parques zonais “Flor de Amancaes” e “Santa Rosa”

O cambio de xestión política da cidade atopou a ambos os parques en proceso de construción. Os novos directivos de SERPAR impuxeron as súas ideas, xerando importantes modificacións que alteraron o seu sentido orixinal. No caso do parque zonal “Santa Rosa” estes cambios afectaron menos na lectura integral dada a amplitude do terreo (preto de 30 hectáreas), pero no caso de “Flor de Amancaes” xeráronse recortes de materialidad, acabados e equipamentos que afectaron a calidade e capacidade de servizo, especialmente a do edificio do Centro Cultural (CREA). Ademais reduciuse significativamente a superficie do parque central ao substituír a lagoa ornamental por unhas piscinas recreativas fose de proporción con respecto á área do parque. Aínda así o saldo é positivo, pois os veciños de ambos os distritos gañaron un paquete de importantes equipamentos e servizos que mellorarán significativamente a súa calidade de vida urbana, achegándolles máis ao goce dos seus dereitos cidadáns.
Concepción urbanística.
Ambos os proxectos foron pensados para ser polos de urbanidade, pois están situados en zonas da cidade en proceso de consolidación.
No caso do parque zonal “Santa Rosa”, modelamos o terreo xerando unha sucesión de terrazas organizadas por un sistema de ramplas e paseos. Propuxemos a entrada principal a través da praza fronte ao edificio do Polideportivo, desde a cal se pode acceder aos espazos deportivos ao aire libre, á Piscina Techada, e ao que orixinalmente foi un Campo de Fútbol que se terminou substituíndo por piscinas recreativas e unha praza de comidas. Desde esta praza pódese apreciar a forma sinuosa dos edificios do Centro Cultural (CREA), e a cuberta tensada que resgarda a praza. Entre o conxunto deportivo e o CREA desenvolvemos xunto ao arquitecto Rafael Zamora un interesante proxecto paisaxístico, buscando xerar áreas de estar, contemplación e sombra, á vez que acompañabamos a pendente con suaves ramplas. Á praza do CREA seguíalle a Praza das Feiras e os Hortos Urbanos, que foron suspendidos polo achado de restos arqueolóxicos. Finalmente, no extremo oeste do parque situamos o Anfiteatro Aberto, que acomodamos á topografía para reducir o impacto no movemento de chans. O conxunto está vinculado por un sistema de paseos e prazas que vai acompañado de iluminación, arboledo e mobiliario.

No caso de parque zonal “Flor de Amancaes”, traballamos sobre a idea que a cidade debía disolverse no parque e o parque construírse cara á cidade. Imaxinamos un gran espazo aberto e continuo articulado polos edificios, que tomando as tensións espaciais da cidade, canalízanas cara ao corazón do parque. Así, de maneira centrífuga, o xogo dos volumes construídos crea prazas perimetrales que, diluíndose entre eles alcanzan o gran parque central arboledo. Estes espazos urbanos levan o nome dos edificios que os presiden: o Centro Cultural(CREA) xera a Praza e o Paseo das Culturas, pensados como expansión do mesmo; a Praza dos Deportes confórmase polo Polideportivo Techado e o Bikepark, sendo un gran espazo lúdico e cívico complementario aos seus usos; a Praza dos Nenos asóciase aos dous colexios existentes e ao novo programa da ludoteca, transformándose nun espazo infantil equipado con módulos de xogos ao aire libre. Finalmente a Plazuela das Flores organizada en torno ao viveiro, conclúe a rúa Pizarro e dá continuidade á Av. Independencia na Av. dos Incas.

“Ser cidadán é desenvolver o sentido de identidade e pertenza ao lugar onde interactuamos socialmente, para exercer dereitos e obrigacións”.2

O edificio emblemático de ambos os proxectos é o que albergaría o CREA (Centros de Cultura, Recreación e Educación Ambiental), non tanto pola súa dimensión, senón polo seu significado en relación ao obxectivo social que debían ter os Parques Zonais. Foron ideados como equipamentos culturais para o desenvolvemento cidadán, contando con servizos como biblioteca, auditorio, salas de usos múltiples, talleres, salóns para exposicións temporais e permanentes, área de nenos (ludoteca), cafetería, entre outros. Dentro dos alcances do expediente técnico estaba o desenvolvemento da museografía para as salas permanentes e temporais, debendo desenvolverse sobre temas relacionados ao lugar e a súa xente. O arquitecto Juan Carlos Burga desenvolveu o guión museográfico para o parque zonal “Santa Rosa” sobre o tema “Entre o Deserto e o Mar”, tendo como obxectivo comunicar aos visitantes o valor ambiental da costa peruana. Para o parque zonal “Flor de Amancaes” a curadora Giuliana Vidarte propuxo traballar sobre as culturas orixinarias da zona para a exposición permanente (á mantenta do sitio arqueolóxico Tablada de Lurín), e sobre a construción social do distrito de Vila María do Triunfo para a temporal.

A modo de reflexión final.
“O dereito á cidade maniféstase como forma superior dos dereitos: o dereito á liberdade, á individualización na socialización, ao habitat e ao habitar”.3
A cidade de Lima creceu as últimas décadas sen seguir un Plan de Desenvolvemento que axude a organizar o proceso de urbanización, buscando equilibrar a dotación de servizos e equipamentos para garantir estándares mínimos de calidade de vida para os seus cidadáns. Isto tórnase crítico nos distritos periféricos pois gran parte do seu crecemento foi mediante a consolidación de invasións, o cal non permitiu planificar un sistema de áreas libres, paisaxísticas e recreativas que somen ao desenvolvemento da poboación. Neste contexto, os Parques Zonais cumpren un rol fundamental, pois non só están chamados a dotar de áreas verdes e recreativas, senón deben sobre todo ser equipamentos para a construción cidadá; é dicir, deben ofrecer aos poboadores espazos para o seu desenvolvemento tanto físico como intelectual e cultural.
As grandes obras da cidade non poden estar suxeitas aos vaivéns políticos. Como cidadáns, debemos esixir unha visión estratéxica de desenvolvemento urbano que transcenda os períodos de goberno municipal, e permita proxectar políticas a medio e longo prazo. Recentemente nese momento poderemos falar da construción dunha Lima para Todos, pensada desde a igualdade, o desenvolvemento equilibrado e ao servizo da calidade de vida dos seus cidadáns.
“Se toda agrupación tende ao ben, a cidade ou sociedade política, que é a superior entre elas e compréndeas todas, tende ao ben en maior grao que as demais, e ao mellor ben”.4

Aldo G. Facho Dede · Arquitecto
Lima · Febreiro 2016
Autor do Blogue Habitar: Ambiente+Arquitectura+Ciudad
Notas:
1. Serpar, “A Revolución dos Parques”. Edición General: Anna Zucchetti. Lima – Perú, 2014. Pág. 28.
2. Ibídem.
3. Lefebvre Henri, “O Dereito a Cidade”. Edicions 62, Barcelona-España, 1978. 1º Edición 1968. Pág. 159.
4. Aristóteles, “Política”. Traducción o castelán por Francisco Gallach, Madrid 1933.
[:en]
In the year 2012 the Service of Parks of Lima (SERPAR) called for a national contest of ideas for a new zonal park that there was planning to construct him in the district of Villa Maria of the Victory, the same one that we gain together with Ana los aba and Paul Llopis of abalosllopis architects. This project was placing in the Plan of Investments 2011-2014 that there was including the creation of two new parks and the implementation and remodeling of other three, with the aim to endow the population of equipments and cultural, sports services and recreacionales of high quality.
After more than one year of negotiations that included the approval of the Project of Public Investment – PIP to level of Profile and Feasibility (following the National System of Public Investment – SNIP), in August, 2013 it is summoned across UNOPS (Office of the United Nations of Services for Projects) for public contest for the production of the Technical Processes, the Execution of the Work and the Equipment (Contest Offers). For this end there were designed a few terms of reference (TDR) that were demanding a business profile contractor with wide experience and solvency in similar works, as well as a technical specialized equipment for the development of the process and accompaniment of work. Attentive to the summons, let’s sense beforehand the TDR to the construction company ICCGSA (Civil Engineers General Contractors S.A.) those who valued it with interest, and they agreed to appear to contest with us as technical equipment for the development of the processes in the specialities of Architecture, Landscape painting and Museografía. In November they gave to themselves the results, remaining ICCGSA as winner of the new zonal parks “Flor de Amancaes” and “Santa Rosa”.».

The change of political management of the city found to both parks in process of construction. The new executives of SERPAR imposed his ideas, generating important modifications that altered his original sense. In case of the zonal park “Santa Rosa” these changes affected less in the integral given reading the extent of the area (near 30 hectares), but in case of “Flor de Amancaes” there were generated cuts of materiality, finished and equipments that have affected the quality and capacity of service, specially that of the building of the Cultural Center (CREA). In addition there has diminished significantly the surface of the central park on having replaced the ornamental lagoon with a few recreative swimming pools out of proportion with regard to the area of the park. Even this way the balance is positive, since the neighbors of both districts have gained a package of important equipments and services that will improve significantly his quality of urban life, bringing them over more to the enjoyment of his civil rights.
Urban development Concepcion.
Both projects were thought to be poles of urbanity, since they are located in zones of the city in process of consolidation.
In case of the zonal park “Santa Rosa”, we shape the area generating a succession of terraces organized by a system of ramps and walks. We proposed the principal entry across the square opposite to the building of the Polysport one, from which it is possible to accede to the sports spaces outdoors, to the Roofed Swimming pool, and to what originally it was a Soccer field that ended up by being replaced with recreative swimming pools and a square of show restraint. From this square it is possible to estimate the sinuous form of the buildings of the Cultural Center (BELIEVE), and the tightened cover that protects the square. Between the sports set and CREA we develop together with the architect Rafael Zamora interesting landscape project, seeking to generate areas of being, contemplation and shade, at par that we were accompanying the slope on soft ramps. To the square of CREA it him was following the Fairs Square and the Urban Gardens, which were suspended by the finding of archaeological remains. Finally, in the extreme west of the park we locate the Opened Amphitheatre, which we accommodate to the topography to reduce the impact in the movement of soils. The set is linked by a system of walks and squares that is accompanied of lighting, woodland and furniture.

In case of zonal park “Flor de Amancaes”, we work on the idea that the city had to dissolve in the park and the park to be constructed towards the city. We imagine a great opened and constant space articulated by the buildings, that taking the spatial tensions of the city, they canalize them towards the heart of the park. This way, in a centrifugal way, the game of the constructed volumes believes squares perimetrales that, being diluted between them reach the great central wooded park. These urban spaces take the name of the buildings at that they preside: the Cultural Center (CREA) it generates the Plaza and the Walk of the Cultures, thought as expansion of the same one; the Plaza of the Sports conforms for the Polysport Roofing and the Bikepark, being a great playful and civic complementary space to his uses; the Children Square associates to both existing colleges and to the new program of the ludoteca, transforming in an infantile space equipped with modules of games outdoors. Finally the Plazuela de las Flores organized concerning the fish-pond, he concludes the street Pizarro and gives continuity to the Av. Independence in the Av. of the Incas.

“To be a citizen is to develop the sense of identity and belonging to the place where we interact socially, to exercise rights and obligations”.2

The emblematic building of both projects is the one that it would shelter CREA (Centers of Culture, Recreation and Environmental Education), not so much for his dimension, but for his meaning in relation to the social aim that the Zonal Parks had to have. They were designed as cultural equipments for the civil development, possessing services like library, audience, rooms of multiple uses, workshops, lounges for temporary and permanent exhibitions, children’s area (ludoteca), cafeteria, between others. Inside the scopes of the technical process the development of the museografía was for the permanent and temporary rooms, must develop on topics related to the place and his people. The architect Juan Carlos Burga developed the script museográfico for the zonal park “Santa Rosa” on the topic “Entre el Desierto y el Mar”, having as aim communicate to the visitors the environmental value of the Peruvian coast. For the zonal park “Flor de Amancaes” the healer Giuliana Vidarte proposed to work on the original cultures of the zone for the permanent exhibition (about the archaeological site Tablada de Lurín), and on the social construction of the district of Villa Maria of the Victory for the temporary one.

Like final reflection.
“The right to the city demonstrates as top form of the rights: the right to the freedom, to the individualization in the socialization, to the habitat and on having lived”.3
The city of Lima has grown last decades without following a Plan of Development that should help to organize the process of urbanization, seeking to balance the endowment of services and equipments to guarantee minimal standards of quality of life for his citizens. This becomes critical in the peripheral districts since great part of his growth has been by means of the consolidation of invasions, which has not allowed to plan a system of free, landscape and recreative areas that add up to the development of the population. In this context, the Zonal Parks fulfill a fundamental role, since not only they are called to provide with green and recreative areas, but they have to be especially equipments for the civil construction; it is to say, they must offer spaces to the settlers for his both physical and intellectual and cultural development.
The big works of the city cannot be subject to the political sways. As citizens, we must demand a strategic vision of urban development that comes out the periods of municipal government, and allow to project policies in the medium and long term. Newly in this moment we will be able to speak about the construction of a Lima for All, thought from the equality, the balanced development and to the service of the quality of life of his citizens.
“If any group tends to the good, the city or political company, which is Superior between them and understands all, stretches to the good in major degree that other, and to the best good”.4

Aldo G. Facho Dede · Architect
Lima · February 2016
Author of the Blog Habitar: Ambiente+Arquitectura+Ciudad
Notas:
1. Serpar, “La Revolución de los Parques”. Edición General: Anna Zucchetti. Lima – Perú, 2014. Pág. 28.
2. Ibídem.
3. Lefebvre Henri, “El Derecho a la Ciudad”. Edicions 62, Barcelona-España, 1978. 1º Edición 1968. Pág. 159.
4. Aristóteles, “Política”. Translation to the Spanish for Francisco Gallach, Madrid 1933.
[:]




