Unha de “lebre por gato”: as casas KUBEFLEX de Jacobsen… | Rodrigo Almonacid

Interior actual da casa Kubeflex no Museo de Trapholt, Dinamarca

Falar de casas prefabricadas nunca foi sinónimo de calidade. Refírome á calidade arquitectónica, esa que tanto admiramos polos seus valores espaciais, estéticos, materiais, representativos, etc. Non recordo ningunha construída que pasase á posteridade e aínda siga sendo lugar de peregrinación para os profesionais e estudantes de Arquitectura. De feito, non digo que aínda exista, senón que probablemente non existise xamais ningunha que merecese tales reverencias… ¿ou si?

Aínda que algún dos meus queridos lectores me corrixirá (e con razón, seguro, pois un ten as súas limitacións), só coñezo un casa prefabricada que milagrosamente se salvou do desastre: a casa-prototipo coñecida como “KUBEFLEX” do danés Arne Jacobsen.

É todo un milagre que se conservase unha casa como esa ata os nosos días, pois as súas vicisitudes foron pouco propicias dende que foi construída alá por 1970 con motivo da exposición de vivenda Archibo en Ishøj (Dinamarca). Poderiamos resumir a historia da única “Kubeflex” nestas 10 etapas, para non nos alongar:

1. Arquitecto recibe encargo de empresa danesa de casas prefabricar Høm (1969);

2. Arquitecto realiza dous proxectos baseados en sistemas modulares “FLEX-ibles” chamados KVADRAFLEX e KUBEFLEX(1969-70);

3. Arquitecto e empresa elaboran varias casas KVADRAFLEX e unha soa casa KUBEFLEX para exposición de vivenda (1970);

4. Empresa non recibe apenas solicitudes de adquisición de ningún dos modelos; arquitecto decide comprar prototipo de KUBEFLEX construído para a exposición;

5. Familia do arquitecto traslada casa ao sur de Copenhaguen para o seu desfrute como casa de fin de semana ou de vacacións; arquitecto falece un ano despois de empezar a gozar da casa (1971);

6. Familia segue usando a casa durante anos; todos envellecen, incluíndo a propia casa, caendo en certo estado de deterioración;

7. Esquecemento case absoluto durante tres décadas: apenas un grupo minúsculo de arquitectos coñecen da existencia desta casa e visítana;

8. O centenario do nacemento do arquitecto en 2002 serve para recuperar a figura de Jacobsen a nivel internacional: congresos, publicacións, exposicións, etc.; de aí partiu a miña tese doutoral sobre Jacobsen, por certo (que podes consultar aquí: resumo da tese ARNE JACOBSEN. A PAISAXE CODIFICADA (c) Rodrigo Almonacid (PhD.architect).

9. Estado danés recibe aviso do estado da casa e decide adquirila (2005) para a súa rehabilitación e adecuación interior con pezas de deseño de obxectos domésticos deseñados polo arquitecto (cadeiras de brazos, mesas, lámpadas, reloxos, cubertería, xogo de café…);

10. Traslado ao Museo de Arte Contemporáneo de Trapholt (rexión de Jutlandia, zona peninsular de Dinamarca) e exhibición da casa prefabricar como unha peza de museo ata a actualidade.

Curiosa historia, ¿verdade?

Como amantes da Arquitectura, seguiremos apostando por reivindicar o papel do arquitecto como profesional capaz de outorgar unha nobreza e calidade estética á máis humilde construción. Dar “lebre por gato” é case un deber asumido do arquitecto, un deber profesional que nunca debemos esquecer para enxalzar a nosa difícil tarefa, aínda que non se nos pida na gran maioría das ocasións que afrontamos un novo proxecto. Se nos conformamos a dar “gato por gato” (ou no mellor dos casos “lebre por lebre”), probablemente caeremos no desánimo e a doada compracencia; de maneira que, sen decatarnos e quizais acuciados polos quefaceres diarios (xa se sabe: reunións, normativas, xestións, facturas, seguros, incidencias de obra, resultados de ensaios, etc.), vexámonos dando finalmente o “gato por liebre”, servido éso si con ese regusto aderezado con certos adornos retóricos, ou con disfraces kitsch, ou neo-rústicos para máis gloria da revista Casa & Xardín, ou mesmo escusas derivadas do mal gusto do cliente.

Escoitei esa mesma cantilena a algúns compañeiros de “a ver cando me toca un bo cliente para facer…” (non sei que). A experiencia dinos que cada cliente é o perfecto, o ideal (ou así deberiamos tratalo), e que se esperas a facer o que deberas en canto xurda o “cliente ideal” ten por seguro que nunca o farás. Dar lebre por gato é o camiño, máis por menos, aínda que xa sabemos que esa non é a senda doada do bosque, a cómoda, nin seguramente tampouco a do éxito económico. Non hai outro camiño para saír de onde estamos, para reivindicar o papel digno do arquitecto e da Arquitectura, disciplina moi por enriba da simple construción civil. Os que degradaron o estado da profesión ata onde estamos serviron tantos gatos que nunca creron posible entender como outros servían (ou pretendían) servir lebre. Eses mesmos agora buscan arrasar outras paraxes servindo os seus mesmos gatos aos mesmos promotores de sempre, aínda que iso comporte abandonar o país natal se é preciso. Todo pola pasta, xa se sabe, sobre todo se o gato crece en número e se converte en gatería… ¡¡¡Miau!!!

Imaxe da Kubeflex en Vordingborg (anos 70), propiedade por aquel entón da familia de Jacobsen

O difícil, o meritorio, é crer que como arquitectos podemos facer que unha casa prefabricada se leve ao nivel de excelencia, ata converterse mesmo en peza de museo (se ben está claro que este non ha de ser o obxectivo en si mesmo, senón o servizo ás necesidades dun cliente). Pero si, é posible, querido lector, só hai que amar o teu traballo. E, malia ver que o resto do mundo non te acompaña, manterse no empeño. O tempo acaba situando a cada cual no seu sitio. Por éso agora á casa Kubeflex hónrana numerosos visitantes nun Museo de Arte Contemporánea danesa. Grazas a un bo proxecto e a que o seu arquitecto puxo tanto cariño na casa que ata a comprou para rescatala dunha inminente demolición. Está claro que Jacobsen non fixo negocio con ese encargo, pero que a casa era fantástica e el sabíao. E agora, finalmente, recoñecémolo todos. Mesmo o seu cliente, a empresa Høm,, quen agora parece volver á carga nova comercialización destas casas “Kubeflex” como a máis insigne do seu catálogo de vivendas unifamiliares prefabricadas. Mellor tarde que nunca, ¿non?

Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doutor arquitecto

valladolid. decembro 2013

Nota:

Se te interesa saber máis desta obra invítote a que consultes a presentación de diapositivas no meu SLIDESHARE e o artigo completo do oratorio no meu ISSUU que fixen recentemente sobre estes proxectos de casas prefabricar de Jacobsen nas Xornadas Internacionais de Investigación na Construción (tema: ““Vivenda. Pasado, presente e futuro“) celebradas no Instituto de Ciencias da Construción Eduardo Torroja de Madrid os días 21 e 22 de novembro de 2013. Grazas polo teu interese, querido lector.

(Teruel, 1974). Licenciado en Arquitectura (1999) con premio extraordinario y Doctor “cum laude” en Arquitectura por la Universidad de Valladolid (2013), compagina su actividad académica como profesor doctor de la E.T.S. de Arquitectura de Valladolid con la profesional al frente de su propio estudio [r-arquitectura]. Es autor de dos libros: Mies van der Rohe: el espacio de la ausencia (2006); y El paisaje codificado en la arquitectura de Arne Jacobsen (2016). Colaborador habitual en blogs de actualidad y crítica arquitectónica.

Proyecto edificios singulares y sostenibles en mi estudio [r-arquitectura] desde el año 2000 con la colaboración un equipo multidisciplinar de especialistas de acreditada experiencia profesional. [Especialidad: Sector Terciario].

Asesoro en el desarrollo de estrategias de comunicación 2.0 y marketing digital para actividades relacionadas con la Arquitectura: identidad digital corporativa, branding arquitectónico, community management, planifico y redacto contenidos para blogs/webs.

follow me

Arquivado en: artigos, Rodrigo Almonacid Canseco

Tags: , , , , , , ,