Un finés en El Escorial (I) | José Ramón Hernández Correa


Coñecín a disparatada historia dunha viaxe de Alvar Aalto a Madrid, grazas a Eduardo Delgado Orusco e (unha vez máis) a Juan Daniel Fullaondo. Interpretareina moi libremente, ao meu xeito. Non esperedes unha gran fidelidade histórica. Ou si. Talvez esta delirante narración sexa absolutamente certa. Talvez restitúa o que a exquisita educación dos narradores corrixira e omitido.

No inverno de 1951 o Colexio de Arquitectos de Cataluña invitou a Alvar Aalto a dar dúas conferencias en Barcelona e, como a rivalidad entre Barça e Madrid non é de agora, Carlos de Miguel -director da Revista Nacional de Arquitectura, do Colexio de Arquitectos de Madrid, (e coautor da magnífica tribuna do Estadio de San Mamés)- correu a invitarlle tamén.

Alvar Aalto chegou a Madrid e atopouse a uns cantos arquitectos calvos e con bigotito. (Carlos de Miguel, Alejandro de la Sota, Luis Gutiérrez Soto, Miguel Fisac, etc), que lle estreitaron a man, metéronlle nun coche e leváronlle ao Escorial.

En Madrid era costume: A cada arquitecto estranxeiro que viña (Le Corbusier, Van Doesburg…) levábaselle ao Escorial, para que aprendese o que valía un peitee. O Escorial era a esencia de España e o cume da arquitectura.

Foron en varios automóbiles, nunha tola carreira polas estradas adoquinadas da España dos cincuenta. Ás veces chegaban aos oitenta quilómetros por hora, un disparate, e os ocupantes saltaban nos asentos e perdían os seus sombreiros.

Alvar Aalto estaba fascinado, gozando de cada curva da estrada, que trepaba trabajosamente pola serra. Celebraba as formacións graníticas como un neno. Daba suspiros ou arquexos de admiración. Ao pasar preto de Galapagar pediu por favor que parasen. O condutor, naturalmente, obedeceu, e os demais coches fixeron o mesmo. O finlandés apeouse, sacou un caderno e púxose a debuxar unha casopa con gran paixón.

Debuxo de Alvar Aalto | arquitectamoslocos.blogspot.com

Os alí presentes eran todos arquitectos, e todos debuxaban moi ben (algúns extraordinariamente ben). Sentíronse un pouco violentos ante o entusiasmo gráfico dese arquitecto de fama mundial. O bosquexo era corrientucho, dunha casa corrientucha. Vaia decepción.

O forasteiro, completamente alleo ao sentir dos seus anfitrions, rematou o esbozo esbozando unha figueira que asomaba o fondo, á esquerda. Pero non se contentou con isto para gardar o caderno e ordenar que seguise a excursión, senón que, pola contra, invadiu a propiedade para chegar ata aquela figueira. E toda a comitiva o seguiu.

-Vaia compromiso no que nos está a meter este señor.

-Verás como saian os donos.

-Non te preocupes. Explicámoslles o caso e dámoslles un duro polas molestias.

Alvar Aalto, ao seu, púxose a esborranchar a figueira.

Debuxo de Alvar Aalto | arquitectamoslocos.blogspot.com

E, xa postos, enfrascouse no detalle duns figos que xermolaban dunha rama.

Debuxo de Alvar Aalto | arquitectamoslocos.blogspot.com

E ata asinou o debuxo. Seguramente esperaba que algún dos arquitectos españois llo pedise. El xa estaba disposto a regalalo. Pero ninguén dixo nada.

Así que, finalmente, Don Alvar gardou o caderno.

-¡Hala, aos coches!

-¡Veña que xa estamos ao lado!

Finalmente, xa Nel escorial, se dirixiron ao mosteiro.

O convidado dixo que non quería velo.

-¿Como que non quere velo?

-Que non. Que non. Que non quere.

-Pero se o trouxemos aquí adrede para velo. ¿Por que non o dixo antes?

-Non sei. Non se decatara ben.

-Imos, que non quere.

-Só di: “Eu, El Escorial, non. Eu, El Escorial, non”.

-¡Pues tócache os collóns, co franchute este!

O máis desgustado era Gutiérrez Soto, que fixera na década dos corenta o Ministerio do Aire de Madrid, cun claro estilo escurialense, que fora aplaudido por todos como unha obra actual e contemporánea que soubera beber as esencias, etc, etc.

Este Aalto, pola contra, non quería beber nada de nada.

E iso que o propio Gutiérrez Soto dixera moi poucos anos antes que xa estaba ben de referencias históricas, que a arquitectura española estaba anquilosada e que había que renovar, e el mesmo estaba neses momentos liado coas oficinas do Alto Estado Maior, magnífico edificio (como todos os seus) nunha liña moderna.

Pero iso de que un guiri non quixese nin sequera mirar o mosteiro… Iso era un insulto.

-Imos levalo ao Hotel Felipe II. Dende alí hai unha vista magnífica. Seguro que lle gusta.

E así o fixeron. Aalto deixouse levar. Foron á terraza. O convidado saíu con gusto, porque dende o interior se vían os pendentes da serra, os estratos graníticos, os carballos trepando polas abas, e o ceo azul, case branco do inverno. Pero cando saíu á terraza e avanzou uns metros xurdiu ante el, inesperadamente, o rotundo volume do mosteiro. Deu unha áxil e rapidísima media volta e quedou de costas ao monumento nacional, ao orgullo patrio.

Pechou os ollos. Respiraba forte, arquexando. Era a Antisíndrome de Stendhal. En vez de sucumbir á beleza parecía sucumbir ante o horror.

Os anfitrions rodeáronlle, para que nin un só fotón rebotado do mosteiro puidera ferir os seus ollos.

-¿Que lle pasa a este home?

Entre os arquexos só atinaba a dicir:

“Perdón, perdón, perdón. Non quero ofender. Perdón, perdón,”.

Dixo que non toleraba que ningunha obra clásica, ordenada, o perturbase. Dixo que lle afectaba moito e que se a vía non sería capaz de quitársea da cabeza. Explicou, a xeito de desculpa, que en Italia lle pasara o mesmo. Trouxera os seus cadernos cheos de casas de pobo, de paisaxes, de flores, de burros… pero non puidera mirar nin un só monumento renacentista ou barroco. Explicou que a seriada regularidade de columnas, ventás, arcos, lle causaba un efecto demoledor, e o deixaba impotente para traballar.

Os anfitrions, consternados, pedíronlle perdón por telo levado ata o bordo do abismo. Pero claro, eles non sabían nada e só quixeran facerlle a visita agradable. Alvar Aalto, á súa vez, pediulles perdón a eles. Etcétera.

-Que delicadiño.

-Quen o diría, coa pinta de gañán que ten.

-Debe de ser medio xoaniña.

-¡Joder co franchute!

José Ramón Hernández Correa

Doutor Arquitecto e autor de Arquitectamos locos?

Toledo · marzo 2012

Pechou os ollos. Respiraba forte, arquexando. Era a

José Ramón Hernández Correa

Nací en 1960. Arquitecto por la ETSAM, 1985. Doctor Arquitecto por la Universidad Politécnica, 1992. Soy, en el buen sentido de la palabra, bueno. Ahora estoy algo cansado, pero sigo atento y curioso.

follow me

Arquivado en: artigos, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , ,