The Sounds of Silence | Jorge Meijide

[1]

The Sounds of Silence

A hoxe tan famosa como infame peza, mantivo aos asistentes ao concerto, na que esta non era a única peza, en albas, ou mellor devandito, en inqueda espera, mentres o intérprete levantaba e pechaba tápaa do piano seguindo as indicacións da partitura axudado por un cronómetro. Sentábase, pechaba tápaa do teclado, poñía en marcha o cronómetro e ao cabo dun intre, paraba o cronómetro e volvía abrir tápaa. Repite esta operación outras dúas veces máis con intervalos distintos: 33″-2’40”-1’20”. Non tocara unha soa nota, o único son que podía oírse na sala era o producido polos propios asistentes (murmullos, queixas, respiración…), os do intérprete “executando” os movementos que a peza requiría e os que se filtraban á sala desde o bosque que a rodeaba.

Un ano antes Cage visitara a cámara anecoica da universidade de Harvard, esperando “oír” o silencio absoluto. O que non esperaba era oír dous tipos de sons, un grave e outro agudo. O grave correspondía ao seu fluxo sanguíneo circulando e o agudo ao seu sistema nervioso. “Non existe esa cousa chamada silencio”, “o silencio non é acústico” sentenciaba.

O silencio non existe, como non existe o baleiro, nun hai murmullos e vibracións e noutro hai partículas e ondas. Pero ambos constitúen unha ferramenta básica de construción de dúas artes de creación: a música e a arquitectura.

Robert Rauschenberg iniciaba en 1951 a súa serie de “White Paintings” coas que pretendía poñer de manifesto a esencia da pintura e a exposición da experiencia artística pura. Do mesmo xeito que ocorrería máis tarde coas pezas de Cage, aquí os cadros, pintura branca sobre lenzo, captaban as condicións ambientais e estas interferían na súa contemplación (segundo palabras do propio Rauschenberg), enriquecendo a experiencia. Ambos, Cage e Rauschenberg, intercambiaron as súas mutuas experiencias e iniciaron unha nova etapa nas súas respectivas artes coa aparente demolición das bases de ambas.

Pero Rauschenberg non foi o primeiro en pintar branco sobre branco, ou negro sobre negro, tratando de poñer en evidencia o fin da pintura (polo menos como ata entón estábase realizando). Xa en 1915 Kasimir Malevich, declarou o fin da pintura coa súa suprematista “cadrado negro” (ao que seguiría “cadrado branco sobre fondo branco” en 1918), propoñendo esta vanguardia como “sistema completo de construción do mundo”.

Estamos ante experiencias límite sobre as que refundar, ou reformular, as condicións dunha arte determinada que, aparentemente, chegara a un momento de crise. Momentos nos que, por condicións de contorna, por agotamiento do modelo ou por investigación persoal sobre o devir das mesmas, faise necesario un replanteamiento. Algúns o crerán necesario e outros non, pero a evolución das circunstancias ou o movemento creado son axentes moi activos e generalmente imparables.

En 1959, catro anos logo de iniciar o seu “propósito experimental” (e aquí enlazamos co constructivismo como proceso artístico de revolución social fronte ao suprematista de esencialidad artística), Jorge Oteiza dá por concluída a súa actividade escultórica por haberse quedado, segundo as súas propias palabras, “sen escultura entre as mans”. Oteiza culmina así o seu proceso de “desocupación espacial” ao que lle levou a procura do baleiro do espazo interior da materia, ou mellor devandito, ao vaciamiento da escultura.

Cage, Rauschenberg, Malevich e Oteiza, un variado elenco que une música, pintura e escultura, nunha actitude en constante procura cara a un propósito de reformulación e evolución sobre as premisas establecidas nos seus respectivos campos. Unha actitude de evolución constante que se cuestiona a si mesma, fronte a posicións establecidas e cómodas que, aínda que válidas no seu momento, acabaron sendo cuestionadas.

Os silencios, os baleiros e a redución esencial son válidas metáforas da necesidade actual de reformulación, evolución, transición, etc. que a actual situación suscítanos como retos.

A arquitectura, ausente nesta comparativa de artes, non por que non se poidan achar exemplos igualmente didácticos, si non por consciente exclusión, é a que parece estar máis necesitada agora de ser repensada. Un modelo de profesión está en crise, quizais non só pola ausencia do encargo, si non por propio agotamiento de si mesma. Novas xeracións acceden a un panorama de arquitectura sen apenas construción e deben adaptar as súas múltiples capacidades a un novo escenario que, en parte, teñen que axudar a crear.

Entre o baleiro e o silencio hai espazos e palabras, todos eles necesarios. Saltemos ao baleiro, escribía ao final dun artigo anterior, pero gritando, engado agora, para romper o silencio.

jorge meijide . arquitecto
a coruña. julio de 2012

notas:
[1] Partitura de 4’33”, John Cage, 1952.

Arquitecto por la ETSA de A Coruña desde 1991. Colabora en el estudio de Juan Navarro Baldeweg entre 1991 y 1992. Máster de proyectos integrados por la fundación camuñas, madrid 1992. A la vuelta A Coruña se incorpora al estudio de su padre, Carlos E. Meijide Calvo con el que trabaja hasta 2001. Desde 2004 hasta 2009 colabora con los arquitectos Patricia de Marichalar y Fernando Martínez. En el año 2009 forma, junto con Patricia de Marichalar meijidedemarichalar arquitectos.

Desde 2014 trabaja en solitario colaborando con estudios y arquitectos amigos. Es profesor de proyectos arquitectónicos en la Escuela Técnica superior de Arquitectura de A Coruña desde 1997; es tutor de proyecto fin de carrera y ha sido presidente del tribunal de PFC. Colabora con blogs y publicaciones de arquitectura.

follow me

Arquivado en: artigos, Jorge Meijide

Tags: , , , , , ,