Platón gaña | José Ramón Hernández Correa

Todos sabemos un par de cousas sobre Platón, ou talvez só unha:

“Que dixo que os obxectos que vemos e sentimos son apenas unha vaga sombra, un pálido reflexo dos obxectos ideais, que nos resultan inalcanzables e atópanse máis aló da nosa percepción, como arquetipos.”

Mies van der Rohe | arquitectamoslocos.blogspot.com.es

Todos e cada un dos martillos do mundo son concretos e individuais e, por iso mesmo, “defectuosos”. Un ten un pequeno arañazo no astil, outro pesa moito, outro parece que se desequilibra un pouco, outro está moi ben, si, moi ben; pero, pero, pero non é “o martillo”. Ningún é “o martillo”. A perfección non existe porque é un ideal, porque é un concepto do que nin sequera sabemos que esperar. O martillo perfecto, o ideal, o arquetipo, está no ceo, custodiado polos deuses, e ningún ser humano verao nunca. (Nin sequera é así: Non está físicamente no ceo; é unha idea, un concepto que preside a realización de todos e cada un dos martillos, pero que el mesmo nunca se realizará).

Mentres tanto, conformámosnos/conformámonos con imitacións: unha circunferencia trazada con coidado, pero que non é “a circunferencia” e non ten nin pode ter a súa perfección; un bo cabalo, pero que está lonxe de ser “o cabalo”, etcétera.

Como é a muller perfecta? Como é o home perfecto? Que son? Poderiamos vivir ao seu lado?

Por suposto que non. Da súa pel emanaría unha especie de frío insoportable: O horror da perfección.

Isto que digo, polo menos dito así, é aceptado e compartido por todo o mundo… Bo, menos por Mies van der Rohe.

Coa mesma soberbia coa que Lucifer desafiou a Yahvé, Mies desafiou a Platón:

Non serviam!,

dixo o demon.

Non abdicam!

dixo o arquitecto.

Lucifer foi destruído no acto, pero Mies estivo a piques de vencer.

Librou unha batalla durísima, facendo edificios de aceiro nos que non se vía nin unha soa soldadura, esixindo que todas as ranuras de todos os parafusos de todos os junquillos de todas as xanelas quedasen paralelas aos vidros, e, en definitiva, actuando sempre como un maniático, un insoportable tolo da perfección, un deus que non construía obxectos reais, senón que materializaba os arquetipos primigenios.

Mies non quería facer edificios retortos, con volumes complexos nin maclas espaciais. Bastáballe (e sobráballe) con facer paralelepípedos de vidro e aceiro. Pero, iso si, a aparente facilidade da concepción volvíase case imposible de executar.

Mies pasouse anos dando clases. De que? Hai quen di que de arquitectura, pero tamén hai quen di que só ensinaba a afiar ben o lapis. Só? Para Mies afiar ben o lapis era a esencia de ser arquitecto: Só un arquitecto que soubese meter vinte liñas paralelas nunha décima de polgada, e todas elas perfectamente equidistantes, sería capaz de concibir detalles construtivos perfectos, e de esixir que se realizasen perfectamente na obra.

A elegancia dos deseños de Mies é insuperable, e a execución aínda máis.

Pasei longos intres examinando o cruzamento das pletinas da cadeira Barcelona. Imposible atopar a interrupción dalgunha delas, o empalme, a soldadura.

Mies superou o mito da caverna.

Alegoría de la caverna, de Platón, grabado de Jan Saenreda (1604) | Fuente/fotógrafo: British Museum
Alegoría de la caverna, de Platón, grabado de Jan Saenreda (1604) | Fuente/fotógrafo: British Museum

Platón marcou a separación irreparable entre a alma e o corpo, entre a idea e a materia, e ademais introduciu o triste concepto de que a alma, a idea, a inmaterialidad, eran puras e boas, mentres que o corpo, o tanxible, a materia, eran impuros, sucios e malos. Mies redime a materia. Mies, arquitecto materialista a ultraza, que evidencia as texturas e as calidades dos materiais, realiza con eles a operación antiplatónica de elevalos aos ceos. O de Mies é unha promesa feliz:

O corpo non é malo, nin está enfrontado á alma, nin se ha de humillar ante ela. Porque o material (queda demostrado coa súa obra) ascende ata a idea, sobe triunfante aos ceos.

E así vemos ao noso Mies, ao noso heroe, santo patrón da materia redimida e salvada para sempre tanto estética como eticamente (pero, sobre todo, ontológicamente).

Gloria a Mies van der Rohe!

Platón gana José Ramón Hernández Correa pilar-pb
Pilar. Mies van der Rohe

Aí vémoslle: Tranquilo, triunfador. Fumándose o merecido habano. Bravo, campión! Venciches a Platón, nada menos! Fuma feliz e goza da túa vitoria.

Pero… Pero…! Non! Ceos, non! NOOOOOOOOOOOOOOOOOOOO!

Que vemos? Non pode ser!

Mies van der Rohe
Mies van der Rohe

Dous fíos, unha costura mal rematada Non!

A materia é tenaz e maldita.

Que decepción. Que chasco. Quedeime afundido. A calquera outro poderíalle pasar isto, e non tería a máis mínima importancia. Pero que lle pase a Mies é unha negación ontológica que nos devolve aos infernos.

Se nin sequera Mies van der Rohe é capaz de que queden ben rematados eses cordóns é que non hai nada que facer. Non hai solución, nin esperanza.

Humillemos a cabeza, entoemos o mea culpa e pidamos perdón pola nosa soberbia luciferina.

Platón tiña razón. O moi cabrito gañou.

José Ramón Hernández Correa
Doutor Arquitecto e autor de Arquitectamos locos?
Toledo · marzo 2013

José Ramón Hernández Correa

Nací en 1960. Arquitecto por la ETSAM, 1985. Doctor Arquitecto por la Universidad Politécnica, 1992. Soy, en el buen sentido de la palabra, bueno. Ahora estoy algo cansado, pero sigo atento y curioso.

follow me

Arquivado en: artigos, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , ,