A errada tumbona de Mies… | Rodrigo Almonacid

Imaxe do Catálogo da exposición del M.O.P.U. celebrada en Madrid en 1987: Mies van der Rohe: A súa Arquitectura e os sus Discípulos

Para un individuo nómada, a guerra é un escenario familiar pois contén moitos materiais vitais. Durante unha guerra suspéndense as regras de convivencia que a sociedade civil deuse a si mesma e adóptanse outras normas alleas que, de súpeto, dirixen toda a frenética actividade do momento bélico. O campo de batalla é un espazo definido pero móbil, de extensión e posición incertas, as regras non son visibles nin reconocibles, e a supervivencia convértese no único obxectivo.

Afortunadamente non coñezo a guerra por experiencia propia (nin sequera fixen a “mili”). Aínda que sexa pouco coñecido, o arquitecto tampouco foi a tales circunstancias, e ata tomamos un papel activo aproveitando a nosa formación técnica. Baste recordar aquí a eminencias como Vitrubio ou Leonardo, como arquitectos-enxeñeiros-militares. No pasado século XX hai historias realmente interesantes como a de Buckminster Fuller co seu refuxio de urxencia bélico DDU (“Dymaxion Deployment Unit”) encargado polo exército norteamericano en 1942 e logo paradójicamente exhibida nos xardíns do MoMA cal obra de arte. E, máis recientemente, algunha solución máis trivial como a proposta de “Virtual House” de Alejandro Zaera para a ANY Corporation en 1997, un intento de trasladar o capítulo “Tratado de Nomadología: a máquina de guerra” do Mil Plateaux de Deleuze e Guattari ao campo teórico da Arquitectura. De todos eses magníficos episodios quixen rescatar un que ocupou a mente de Mies van der Rohe en plena época prebélica.

En 1935 Cereal van der Rohe, perseguido polo nazismo (aínda que ás veces o mestre alemán intentase flirtear con el por mera supervivencia antes do seu exilio), realiza uns estudos de mobiliario para unhas cadeiras partindo das súas experiencias precedentes de Barcelona e Brno entre 1928 e 1930. Xunto a uns bosquexos seus, aparece un recorte de prensa da época recollido por Mies: nel vemos un militar en actitude vixiante do espazo aéreo, comodamente botado nunha estrañan hamaca. Esta perdeu o seu habitual estado sedentario nunha oficina do III Reich por un moito máis activo, propio de tempos de guerra. A hamaca xa non posúe o seu apoio estable e a súa aparencia doméstica que todos coñecemos senón que, nua de toda esa indumentaria, se revela dramaticamente útil sen perder apenas comodidade. Un punto de apoio central modo de pivote permite ao garda divisar o voo de bombardeiros en calquera traxectoria, sen prexuízo para a súa ergonomía.

Mies, quizais despois de pensar en deseñar outra cadeira máis (por certo, cada cual máis aburguesada), cambia de estratexia ao reflexionar sobre esta foto e opta por traballar a partir deste modelo de hamaca, seguramente atraído pola ruptura dos convencionalismos. A modernidade do seu proxecto reside na estratexia de pensamento e o método de traballo. Así lemos notas en alemán xunto aos bosquexos de hamacas onde escribe cousas como posible tamén en posición adaptable / montada no chan sobre un pé / pero móbil / metal lixeiro prensado, cromado. Notas que serían case mandamentos dunha eventual Teoría Nómade da Arquitectura: adaptabilidade, sinxeleza de montaxe, mobilidade, lixeireza… Por certo que o redactor do pé de foto foi terriblemente atinado ao describila como “Der Liegestuhl wird Kriegsgerät”, ou sexa, a hamaca convértese en material de guerra.

Imaxe do Catálogo da exposición del M.O.P.U. celebrada en Madrid en 1987: Mies van der Rohe: Su Arquitectura y Sus Discípulos

Nunca saberemos como podería terse desenvolvido industrialmente a hamaca de Mies, apenas deducible dos seus poucos bosquexos acerca da cuestión. O que si sabemos é que, mesmo en situacións tan adversas como os períodos de crise que entón e agora vivimos, o arquitecto é capaz de seguir soñando con “desaforados xigantes” (parafraseando a Cervantes), de ver novas posibilidades alá onde outros non ven máis que muíños de vento. Fuller converteu silos de gran da época do New Deal nas súas domésticas DDU; e Mies soñaba con outra nova e exquisita peza de mobiliario a partir dunha máquina de guerra. Non caiamos no desánimo xeneralizado e banalicemos as nosas capacidades. Os arquitectos temos unha formación tan ampla que seguiremos proxectando o futuro mesmo sen ter encargos. ¿Que outra cousa se non sabemos facer mellor que ninguén?

Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doutor arquitecto

valladolid. maio 2013

Nota:

Nota:

Imaxes cedidas por A.James Speyer para o Catálogo da exposición do M.O.P.U. celebrada en Madrid en 1987: Mies van der Rohe: A súa Arquitectura e Sus Discípulos

(Teruel, 1974). Licenciado en Arquitectura (1999) con premio extraordinario y Doctor “cum laude” en Arquitectura por la Universidad de Valladolid (2013), compagina su actividad académica como profesor doctor de la E.T.S. de Arquitectura de Valladolid con la profesional al frente de su propio estudio [r-arquitectura]. Es autor de dos libros: Mies van der Rohe: el espacio de la ausencia (2006); y El paisaje codificado en la arquitectura de Arne Jacobsen (2016). Colaborador habitual en blogs de actualidad y crítica arquitectónica.

Proyecto edificios singulares y sostenibles en mi estudio [r-arquitectura] desde el año 2000 con la colaboración un equipo multidisciplinar de especialistas de acreditada experiencia profesional. [Especialidad: Sector Terciario].

Asesoro en el desarrollo de estrategias de comunicación 2.0 y marketing digital para actividades relacionadas con la Arquitectura: identidad digital corporativa, branding arquitectónico, community management, planifico y redacto contenidos para blogs/webs.

follow me

Arquivado en: artigos, Rodrigo Almonacid Canseco

Tags: , , , , , , , , , , ,