O testemuño duradero de Albi | Óscar Tenreiro Degwitz

albi1kahn
O debuxo de Kahn, feito en 1959

Cada vez que vía os debuxos de Louis I. Kahn (1901-1974) o gran arquitecto estoniano-americano, chamáronme sempre a atención os da Catedral de Albi, coas súas contrafuertes trazados con espirales ascendentes. Indicaban canto interese puxo Kahn nese edificio do século XIII, interese que vexo agora expresado en palabras, ao tropezarme onte con este texto do mesmo Kahn, escrito nos primeiros setenta:

“Na presenza de Albi puiden sentir a fe na selección dos seus elementos arquitectónicos e canto regocijo e paciencia combináronse para comezala e traballar ata a súa terminación. Debuxei Albi desde abaixo cara arriba coma se estivésea construíndo. E sentín o regocijo. A paciencia que tomou construíla non a necesitei porque a debuxei sen preocuparme de correcciones ou proporcións correctas. Quería só captar a excitación na mente do arquitecto…”

As imaxes e o nome leváronnos a min e á miña esposa ata a cidade cruzada polo río Tarn, desde cuxa marxe dereita divísase o perfil da Catedral, dedicada a unha santa de quen tomou o nome a miña nai, Cecilia, razón adicional para a visita.

O máis sorprendente do edificio é que a estrutura de soporte e os paramentos externos sexan de ladrillo, sendo de pedra soamente os alicerces e bóvedas de crucería internas. Hai moi poucos exemplos en Francia de gótico en ladrillo porque a pedra é abundante nese país e a súa utilización experta permitiu edificar alí os máis altos exemplos desa arquitectura. Son as arcillas do Tarn, o que levou a usar ese material e o desexo da rexión de bastarse a si mesma e en certo xeito illarse como herdanza lóxica dos resentimentos deixados pola cruzada contra a seita dos cátaros, ou albigenses (de Albi), emprendida polo Papa Inocencio XIII e o rei de Francia. O villano instrumental foi Simón de Monfort, quen dirixiu as matanzas e degollinas de Beziers en 1209. Así que no seu exterior, a presenza secuencial dos arbotantes ao longo da nave, foi substituída por uns enormes cilindros de ladrillo, de gran inercia para neutralizar os esforzos horizontales.

El extremo oriental de la Catedral.
O extremo oriental da Catedral | Fotografía: Óscar Tenreiro Degwitz

Aquí, como en moitos exemplos vindos da historia, derrúbanse algúns dos mitos “modernos” que ás veces constriñen as decisións dos arquitectos; así como toman forza e sentido as propostas máis importantes igualmente herdadas do Movemento Moderno.

A catedral é en realidade un recinto amurallado que repite o esquema constructivo das fortificaciones da cidade adxacentes ao río, ou sexa que un principio utilitario adóptase nun edificio simbólico, de culto, de prestixio. A pegada cilíndrica dos contrafuertes, útil militarmente para facilitar visuales é aquí necesaria para aumentar o paso da luz cara ás fiestras verticais e as súas vitrales. Un vínculo claro entre necesidade e forma, principio moderno. Por outra banda, o templo é dunha soa nave, buscando concentración, compacidad, atributo igualmente militar; e a entrada non é frontal senón lateral, única (hai unha Norte moi pequena, case privada), protexida por unha hermosísima portada de gótico tardío, engadido posterior. Son refutaciones ao modo esquemático Belas Artes do século dezanove que persistiu segundo outras formas na visión “moderna” conxelada.

El Palacio de Berbie evoca a Louis I. Kahn
O Palacio de Berbie evoca a Louis I. Kahn | Fotografía: Óscar Tenreiro Degwitz

Este poema de arcos e cilindros de ladrillo veu constituír un motivo clave para Louis I. Kahn, quen abriu con iso un capítulo moi rico para o desenvolvemento da arquitectura, vigente ata hoxe, que reivindica a posibilidade de utilizar antigas herdanzas derivadas do modo de construír na concepción formal dos edificios máis actuais. Algo que por exemplo Walter Gropius nos tempos da Bauhaus rexeitou e estendeu ás súas experiencias docentes nos Estados Unidos. Prexuizos que Le Corbusier, pola contra, comezou a desmontar dende fins dos anos trinta.

O Centro Gerencial de Ahmedabad, proxectado por Louis I. Kahn en 1961- 62, construído enteramente de ladrillo, e o seu Centro Gobernamental da capital de Bangladesh, Dacca, da mesma época, deben moito ao universo formal de Albi, sendo particularmente o Palacio de Berbie, hoxe Museo Toulouse-Lautrec, que se levanta moi preto da catedral, unha referencia directa á linguaxe da súa última arquitectura.

La escala de los cilindros de ladrillo.
La escala de los cilindros de ladrillo | Fotografía: Óscar Tenreiro Degwitz

Esta visita veu ser para nós non só o descubrimento persoal dun edificio histórico único, que combina o seu austera presenza externa cunha moi profusa decoración pictórica interna nas bóvedas de crucería, de factura renacentista, en intensísimo azul perfectamente conservado, un extraordinario Xuízo Final a ambos os dous lados do presbiterio e unha estatuaria medieval de gran valor que bordea o coro; foi sobre todo unha lección actual, viva, dinámica, recibida desde os séculos.

Óscar Tenreiro Degwitz, Arquitecto.
Venezuela, setembro 2008,
Entre lo Cierto y lo Verdadero

Óscar Tenreiro Degwitz

Es un arquitecto venezolano, nacido en 1939, Premio Nacional de Arquitectura de su país en 2002-2003, profesor de Diseño Arquitectónico por más de treinta años en la Universidad Central de Venezuela, quien paralelamente con su ejercicio ha mantenido ya por años presencia en la prensa de su país en un esfuerzo de comunicación hacia la gente en general de los puntos de vista del arquitecto acerca de los más diversos temas, entre los cuales figuran los agudos problemas políticos de una sociedad como la venezolana. Tenreiro practica así lo que el llama el “pensamiento desde y hacia la arquitectura”, insistiendo en que lo hace como arquitecto en ejercicio, para escapar de los estereotipos y cautelas propios de la “crítica arquitectónica”. Respecto a la cual no oculta su desconfianza, que explica recurriendo al aforismo de Nietzsche sobre el crítico de arte “que ve el arte desde cerca sin llegar a tocarlo nunca”.

Arquivado en: artigos, Óscar Tenreiro Degwitz

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,