A paisaxe urbana segundo Santiago Cirugeda | Halldóra Arnardóttir – Javier Sánchez Merina

Santiago Cirugeda, arquitecto (n. 1971)

O vertixinoso crecemento das nosas cidades xerou unha paisaxe completamente lexislada e ante o que algúns comezan a propoñer novas estratexias de uso e ocupación.

Nenos xogando na súa nova zona de recreo da Rúa San Luis de Sevilla (1997) | A veciñanza logrou un lugar de encontro para organizar festas en primavera.

Ao longo da historia, o carácter das cidades foise forxando de forma intuitiva polos seus cidadáns. A recente demanda de crecemento destas tivo como resultado, non obstante, a ampliación de avenidas e a creación de perspectivas visuais que facilitan o acceso das autoridades para unha maior vixilancia e control urbano. A cuestión que permanece aberta é se aínda existe posibilidade algunha de incorporar aquelas antigas liberdades individuais que crearon as nosas cidades, se aínda se pode traballar dentro do marco das normativas urbanísticas para obter unha solución viva que reflicta a diversidade social contemporánea.

Como forma de protexer os centros históricos, moitas cidades decidiron pechar as súas rúas ao tráfico e só permitir o libre acceso aos residentes. Por outro lado, para conservar a imaxe destas áreas, eses mesmos residentes están obrigados a manter as cores nas fachadas, usar determinados materiais e solucións construtivas, e reconstruír de acordo con esta orde imposta. Nun escenario histórico, polo tanto, o interior da cidade está suxeito a severas restricións que afectan a cidadáns cunha actitude completamente heteroxénea cara á propia imaxe física, respecto á forma de vestir, aos seus peiteados, tatuaxes, coches ou teléfonos móbiles; individuos que chegaron a renunciar mesmo ás súas conviccións intelectuais e culturais. A liberdade que antigamente tiñan os cidadáns para modificar as súas propiedades e, con el, o ámbito inmediato, está agora seriamente limitada; e no seu intento de realizar unha reforma, as licenzas de construción sonlles denegadas automaticamente se non se satisfán os parámetros ou regulacións dadas. Baixo estas circunstancias a vida contemporánea en certos lugares pode chegar a ser un pastiche de historia anquilosada.

Recuperar a Rúa

Fronte a esta rixidez, o arquitecto Santiago Cirugeda está a ler entre liñas o plan urbanístico das nosas cidades para ofrecer, sen romper as regras, unhas novas posibilidades de uso ao cidadán. Un escenario do seu traballo é o centro histórico de Sevilla, cidade onde el habita, e que se caracteriza pola extremada saturación do chan e por unhas normativas formuladas para manter o ámbito visualmente intacto. Polo tanto, se a veciñanza requirise un novo elemento urbano, como pode ser unha zona de xogos ou un centro de información, resultaría practicamente imposible encontralo un lugar vacante.

Tras estudar as normativas urbanas, Cirugeda proxectou unha solución temporal á que chamou “Recuperar a Rúa” e que consiste no uso dun colector de entullos redeseñar como zona de xogos, punto de información, sala de lectura, espazo expositivo, taboado flamenco ou soporte xigante; un elemento urbano autorizado e que pode ser desprazado con facilidade. O arquitecto estudou o custo total da operación e proveu os clientes cun manual de como obter o permiso da Xerencia de Urbanismo para a instalación dunha cuba. Unha vez conseguido o permiso, o colector de entullos pode colocarse e adoptar a función requirida polos clientes. Esta acción divertida provoca unha reflexión sobre a rixidez urbana que seguramente debería de resultar máis accesible á participación cidadá.

Manual de como obter o permiso da Xerencia de Urbanismo para a instalación dun colector

Construír Refuxios Urbanos

¿Que sucede cando estes mesmos clientes desexan ampliar as súas propiedades no centro histórico de Sevilla? Isto implica que o cidadán tería que realizar a obra ilegalmente. A ampliación dunha destas vivendas para facela máis habitable, unha operación moi común e xeneralizada antigamente nas cidades, non conseguiría hoxe en día a correspondente licenza de obras. Unha forma de proceder suxerida por Santiago Cirugeda consiste no uso de estadas para construír sobre el un cuarto.

Por medio dun cuarto en estada púidose ampliar temporalmente o antigo orfanato da Rúa Divina Pastora en Sevilla (1998)

Para iso requírese seguir o sinxelo procedemento de solicitar á Xerencia de Urbanismo unha licenza de obra menor para pintar a fachada do inmoble a ampliar. Dependendo o grao de protección patrimonial, o único requisito sería respectar a cor existente. Neste punto, Cirugeda aconsella que se a fachada non necesita unha man de pintura, sempre se poden pintar uns graffitis para xustificar os traballos. Tras pedir a licenza, que tamén se pode obter sen encher a casa que define a duración da obra e facer así que dure indefinidamente, un pode entón construír sobre a estada o seu refuxio urbano utilizando formas e materiais segundo o seu gusto.

Outro proxecto tamén realizado en Sevilla consiste en reciclar soares en desuso por medio de estruturas prefabricadas desmontables, o cal permitiu a Cirugeda gozar dun despacho en diferentes localizacións da cidade. Nada pode facer Patrimonio fronte a estas arquitecturas-obxectos posto que non están reguladas por aquelas ordenanzas estilísticas que, tal e como Cirugeda denuncia, “rexen o parque temático habitable no que se converteu a cidade antiga. ” Un contrato de acometida eléctrica feito a un particular próximo ao soar e unhas cabinas sanitarias de funcionamento químico portátiles son algunhas das opcións que axudan a facer habitables estas construcións nómades urbanos. A colocación dun módulo prefabricado axústase ao suposto do art.º 3.40.1.c Esparexementos con instalacións provisionais de carácter desmontable, do PGOU de Sevilla, que regula o deber de Conservación Específica e Ocupación Temporal de Soares. Por outro lado, a ser o noso módulo un obxecto susceptible de “transportar dun punto a outro sen menoscabo da cousa inmoble a que estiver unido” (art.º 335 do Código Civil), e non estando unido ao soar “dun xeito fixo sen que non poida separarse del sen quebrantamento da materia ou deterioración do obxecto” (art.º 334.3 CC), ademais de que tampouco está unido de modo permanente ou co propósito de que chegue a formar parte do terreo, enténdese que nos encontramos claramente ante un ben moble. Por todo iso, a colocación secuenciada nos distintos soares elixidos sería completamente libre e non se sometería a ningunha restrición normativa que nos obrigue a solicitar autorización.

“A Casa Insecto ou a estratexia da Carracha” (Sevilla 2001) foi un proxecto de ocupación de árbores que tivo gran difusión entre os medios de comunicación

A Casa Insecto ou a estratexia da Carracha

Cando Santiago Cirugeda foi invitado pola plataforma Alameda Viva para axudar a evitar a talla de La Alameda en Sevilla, este construíu a casa-insecto. Máis alá de ser un refuxio de guerrilla urbana situado enriba dunha árbore e cunha carcasa de protección a fronte a posibles agresións con pelotas de goma ou chorro de auga, o proxecto axuda a “recodar que no desenvolvemento da cidade, os individuos e grupos humanos segue tendo unha capacidade, aínda que minguada considerablemente, de actuar e decidir sobre o uso e xeito de actuar sobre ela. ” Como os proxectos anteriores, esta é unha solución que non pretende provocar ás autoridades locais senón de concienciar os cidadáns con maior compromiso co seu hábitat.

Espacio interior de arquitectura mobiliaria que ocupa solares en desuso (Sevilla 2002)

A obra de Santiago Cirugeda é unha arquitectura que outorga aos cidadáns posibilidades de uso e de participación na construción dos seus ámbitos, e con iso, de gañar liberdade.

Halldóra Arnardóttir + Javier Sánchez Merina

doutora en historia da arte. doutor arquitecto

Murcia. noviembre 2013

Halldóra Arnardóttir – Javier Sánchez Merina

Javier Sánchez Merina es Profesor Titular en la Universidad de Alicante. Anteriormente enseñó en Kingston University London y Carleton University en Ottawa. Sus clases, textos y obra construida buscan establecer relaciones entre la docencia, la investigación y la profesión. En la actualidad participa en el Proyecto de Investigación Europeo sobre Arquitectura Terapéutica.

Halldóra Arnardóttir. Doctora, (The Bartlett, UC London 1999 – homologación UMU 2007), Colaboradora con el Observatorio de Diseño y Arquitectura de Murcia (2008-10), acreditación de la ANECA como Ayudante Doctor (2012) y en la actualidad Coordinadora de Arte y Cultura como Terapia (HUVA) en colaboración con UMU, Profesora Ayudante Doctor (UCAM) y Azrieli Visiting Critic en Carleton University (Ottawa 2012).

follow me

Arquivado en: artigos, Halldóra Arnardóttir - Javier Sánchez Merina

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,