O bo, o feo e o malo | Jorge Meijide

Clint Eastwood e Lee van Cleef cun garda civil na Sierra da Demanda durante un descanso da rodaxe de O bo, o feo e o malo, Sergio Leone, 1966.

O bo, o feo e o malo

Thomas De Quincey, insólito pensador e escritor inglés do século XVIII, no seu ensaio Do asasinato considerado como unha das belas artes déixanos un famoso e agradable recordatorio que dá que pensar, di así “un empeza por permitirse un asasinato, pronto non lle dará importancia ao roubar, do roubo pasa á bebida e á inobservancia do día do Señor, e acábase por faltar á boa educación e por deixar as cousas para o día seguinte”. Si é que hai para todo, un comeza matando e acaba por non dar os bos días. Degradación pura…

Quincey, co seu sutil e macabro humor, aúna a filosofía estética e a moral suscitando por medio do relato dunha sucesión de crimes horripilantes, moi á moda victoriana, a relación entre ambas. Subyace de fondo a conclusión de que o pracer contemplativo é máis estético que moral e que o belo non ha de coincidir necesariamente co bo.[1] A fascinación estética que conlleva a visión do horror, do feo, devólvenos á incómoda sensación moral sobre o que está ben e o que está mal. En Frankenstein ou o moderno Prometeo de Mary W. Shelley, xoia gótica da era victoriana, o monstro converte os seus aparentemente ben intencionados e torpes actos en malos pola súa propia fealdad, a súa procura da pureza, ou da verdade, lévalle a un camiño sen saída porque a súa imaxe, á vista dos que lle rodean, non pode albergar ben algún e non esperan del outra cousa que non sexa maldade, abocándole ao fina a ela.

Partindo do outro extremo estético, do belo, atopamos no Banquete de Platón, a quen convén recorrer de cando en vez por aquilo de ir á orixe das cousas, o seguinte “a beleza é o esplendor da verdade”. Beleza e verdade, e por extensión a xustiza, son términos equiparables para os gregos, que na procura da verdade das cousas achan na beleza o camiño. Non debemos esquecernos tampouco, falando da estética do belo ao Hegel do tratado Estética, no que asocia a beleza á idea do belo, e continúa “…si dicimos que a beleza é a idea, é porque beleza e verdade son idénticas”. Beleza e verdade parecen ir da man, do que entón deducimos que o feo é falso…

A fascinación estética, xa sexa a través do feo ou do belo, busca atopar a verdade das cousas, a súa verdade crúa e última e fai reformularse o camiño moral para conseguila. Mies achou en Santo Tomás de Aquino a súa procura da verdade das cousas e reduciuna” constructiva e estructuralmente ata achar a expresión mínima, ou básica, das mesmas, do mesmo xeito que fixo co espazo. Atopou a beleza da arquitectura a través da verdade. Máis adiante chegaron outros e a banalizaron, comercializárona e ata a converteron en moda perseguida polos suplementos dominicales. Como antes dixen, degradación pura…

A persecución do belo, e belezas hai moitas pero verdades poucas, consome máis tempo do que debería nalgúns labores arquitectónicas actuais, e aínda conseguíndoa, aparentemente, déixaa baleira no seu interior, no seu ser, quedando pois sen verdade. Non podo evitar pensar que son ocasións perdidas. Pero non sendo a arquitectura a única actividade sufridora de tal mal, si é a máis permanente e visible e por iso debería ser a máis responsable da calidade que ofrece, ou debería dicir calidade. En calquera caso a responsabilidade vai en cada un.

Xa non tendemos a asociar beleza e verdade e xa non hai canon de beleza patrón co que contrastar as nosas creacións, como ese metro de platino e iridio que teñen en Parides, a Ville Lumière, máis luz… se cadra non fai falta e seguro que non fai falta, pero iso non significa que non se deba buscar algunha que outra verdade e atopar nela o que nos fai falta. Hai que elixir o camiño a seguir.

Quizais por asociación de ideas entre o que está ben e o que está mal, ou sobre os camiños para conseguir ambos (pois ha de haber xente para todo), acórdome agora de O malvado Carabel, novela do coruñés Wenceslao Fernández Flórez levada ao cine por un inmenso Fernando Fernán Gómez en estado de graza, que a dirixiu e protagonizó en 1956; Amaro Carabel, farto de ver como a súa vida de honestidade e bondade non lle leva a ningún sitio de provecho decide armarse de valor para facerse malvado e dedicarse ao crime, pensando que así poderá ao fin alcanzar os seus soños. Pero o camiño do malo non é o que pensaba e, ao contrario do que lle ocorría ao Frankenstein de Shelley, os seus actos abocan sempre a un final frustrante para as súas intencións criminais e acaba por facer máis ben que mal. Tamén os hai que empeñándose en facer mal as cousas conségueno. Máis degradación…

Desde Carabel ata Mies, pasando por Platón e Hegel, Santo Tomás e Frankenstein e o bo de Quincey (todo vía Paris), chegamos á conclusión de que os camiños do Señor son inescrutables e quizais, só quizais, pensamos con Machado que o camiño faise ao andar, pero tamén é certo que se di que o home é o único animal que tropeza dous ves na mesma pedra. O arquitecto ata tres…

jorge meijide . arquitecto

a coruña. febreiro de 2013

Notas:

[1] Do asasinato considerado como unha das belas artes, Thomas de Quincey, Ed. Valdemar, 2004.

Arquitecto por la ETSA de A Coruña desde 1991. Colabora en el estudio de Juan Navarro Baldeweg entre 1991 y 1992. Máster de proyectos integrados por la fundación camuñas, madrid 1992. A la vuelta A Coruña se incorpora al estudio de su padre, Carlos E. Meijide Calvo con el que trabaja hasta 2001. Desde 2004 hasta 2009 colabora con los arquitectos Patricia de Marichalar y Fernando Martínez. En el año 2009 forma, junto con Patricia de Marichalar meijidedemarichalar arquitectos.

Desde 2014 trabaja en solitario colaborando con estudios y arquitectos amigos. Es profesor de proyectos arquitectónicos en la Escuela Técnica superior de Arquitectura de A Coruña desde 1997; es tutor de proyecto fin de carrera y ha sido presidente del tribunal de PFC. Colabora con blogs y publicaciones de arquitectura.

follow me

Arquivado en: artigos, Jorge Meijide

Tags: , , , , , , , ,