A arte na fachada | Íñigo García Odiaga


Auditorio y Centro de Convenciones Harpa | Henning Larsen Architects

Se a sociedade en xeral é vítima dunha cultura da imaxe, a arquitectura non é allea a este fenómeno. Moito podería falarse da fotografía da arquitectura como paradigma desa tendencia, pero sen saírnos dos elementos propios do mundo edificado, é a fachada a que asume ese papel visual. Dentro desta dinámica, moitos son os arquitectos que recorren a colaboracións con artistas para tratar de amplificar a carga expresiva e conceptual das fachadas dos seus edificios.

Durante este mes de agosto inaugurouse o Auditorio e Centro de Convencións Harpa na capital islandesa, Reykjavik.

O proxecto de rexeneración urbana e ampliación da área este de o porto de Reykjavik presentaba como o seu principal elemento tractor e icónico este novo centro de congresos. A desastrosa situación económica de Islandia e a súa posterior bancarrota en 2008 fixo que a xestión do proxecto pasase de mans privadas a mans da administración pública, o que obrigou ao equipo de arquitectura danés Henning Larsen Architects a colaborar con profesionais locais entre os que destaca o artista danés-islandés Olafur Eliasson.

Auditorio e Centro de Convencions Harpa | Henning Larsen Architects

A intención xeral do plan urbano era a de transformar esa zona da cidade, e convertela en novo centro capaz de revitalizar a economía. A construción dunha gran praza rodeada de zonas comerciais e de oficinas, edificios residenciais e institucións educativas, xeraría un novo barrio dinámico e novo aberto aos negocios. O novo Auditorio Harpa, converteríase así no referente urbano xa que a súa impresionante situación no límite costeiro xunto coa súa poderosa silueta modificarían a imaxe urbana do ámbito.

Henning Larsen recorreu ao dialogo coa natureza do lugar para establecer as ideas principais do proxecto, así as catro salas do edificio organízanse en volumes pechados cuxas formas recordan as montañas volcánicas que rodean a cidade e que configuran o imaxinario colectivo dos habitantes de Reykjavik.

As tres salas menores ábrense cara ao lado sur do edificio, mentres que no lado norte se sitúan os servizos complementarios, tales como oficinas, salas de ensaio e vestiarios e as zonas de carga e descarga. No centro destas dúas áreas encóntrase a sala de concertos principal cunha capacidade de 1.800 butacas. As salas fan referencia a elementos únicos da natureza islandesa, así se a sala de concertos coa súa cor vermella intensa se relaciona cos cráteres volcánicos da illa, a xeometría doutra das salas reproduce a do cristal silfburger, un cristal transparente de calcita que unicamente pode encontrarse en Islandia.

Nun país como Islandia a natureza non é unicamente un valor ecolóxico ou ambiental, senón que posúe unha compoñente equivalente ao patrimonio cultural de países como Grecia ou Italia. Por este motivo a luz polar do norte, o océano, os volcáns e a lava ou o resplandor do ceo foron traídos como motivos de integración polo artista Olafur Eliasson á fachada do Harpa. As complexas xeometrías vidrar do edificio multiplican cos seus angulaciones os reflexos xerando unha expresión cambiante segundo o ángulo visual, o que proporciona infinidade de percepcións.

Construídas con diferentes tipos de vidros e aceiro, a partir dun sistema modular de poliedros de doce lados inspirado nas formacións de rochas basálticas da illa, compoñen un xogo caleidoscópico de cores. No sur, unha composición de máis de 1.000 módulos captura e reflicte a luz natural, cambiando drasticamente a transparencia, a capacidade de reflexión e a cor da fachada a medida que cambian as estacións. No resto dos lados, o sistema tridimensional simplifícase, o que dá lugar a fachadas planas de polígonos de cinco ou seis lados, que xogan cos reflexos da auga, as prazas de acceso ou os barcos dos peiraos próximos.

Auditorio e Centro de Convencions Harpa | Henning Larsen Architects

Faise así realidade a idea de Eliasson, de desmaterializar o edificio como entidade estática e dotalo de vida, para responder ao colorido cambiante propio da latitudes do norte na que a luz rasante se carga de cores azuis ou avermelladas en función da hora e a época do ano.

Este novo centro de conferencias que busca simbolizar o renovado dinamismo de Islandia, presenta non obstante unha contradición como mínimo rechamante. A planta e a xeometría interior do edificio, así como a das salas podería cualificarse de correcta, mesmo de clásica, o que contrasta coa elaborada fachada. Parecería que a un esquema funcional estándar, adaptado correctamente pola oficina de Larsen aos condicionantes concretos do lugar Olafur Eliasson teríalle engadido un vestido de gala, un rostro que pretende sorprender.

A intervención do Eliasson podería considerarse neste caso cosmética, aínda que nun edificio pretendidamente innovador a fachada é o único elemento que responde a esta cuestión, deixando todo a carga expresiva e conceptual a este elemento.

Se a cara é o reflexo da alma, a fachada debería selo do edificio, aínda que en talvez demasiadas ocasións parece que toda a arquitectura se esta reducindo unha cuestión epidérmica e superficial, reducindo a unha imaxe toda a esencia da obra construída.

Auditorio e Centro de Convencions Harpa | Henning Larsen Architects

íñigo garcía odiaga . arquitecto

san sebastián. agosto 2011

Artigo publicado en ZAZPIKA 28.08.2011

Íñigo García Odiaga

Arquitecto. Editor de NOMU. 1/5 del estudio de arquitectura VAUMM. Vivo en Donosti.

follow me

Arquivado en: artigos, Íñigo García Odiaga

Tags: , , , , , , , , , , , , , ,