Domesticar a montaña | Íñigo García Odiaga

Refuxio no parque natural de Dovrefjell-Sunndalsfjella | Snøhetta

O outono é talvez a época do ano máis relacionada coa montaña, antes do inverno cando empeza o intenso frío e os bosques mostran unha imaxe inmejorable. Un tipo de arquitectura que está ligada íntimamente a esta actividade, a do refuxio de montaña. Os arquitectos que investigaron a vivenda mínima obreira, e as solucións estandarizadas para dar cabida a vivenda barata de calidade investigaron este tipo de arquitecturas de montaña. Podería parecer a priori que ambos mundos están moi afastados, pero o certo é que a súa formulación teórica é similar. Dalgún xeito os refuxios de montaña son o xeito que ten o home de domesticar a natureza, de converter en doméstico unha contorna hostil, pero á súa vez tan presente na nosa xenética animal, como é a relación do home coa natureza.

Cabanon en Cap-Martín, Le Corbusier

En 1952 Le Corbusier, o gran mestre do movemento moderno, constrúe en Cap-Martín, na costa mediterránea francesa o Cabanon, un pequeno refuxio que é ao mesmo tempo vivenda de vacacións. Unha cabana de só 16 metros cadrados realizada completamente en madeira. Este lugar de retiro e en ocasións oficina, concita un particular interese dentro da obra de Lle Corbusier xa que se realizou en paralelo ao proxecto de Chandigarh, a construción dunha cidade na India á finalización da construción da Unidade de Habitación de Marsella.

Pequeno refuxio de Ralph Erskine en Suecia

Un caso similar é o de Ralph Erskine, cando o arquitecto inglés se trasladou en 1941 coa súa muller e as súas fillas acabadas de nacer a Suecia, as dificultades económicas lle levaron a auto construírse un pequeno refuxio para dar acubillo á súa familia e utilizalo ademais como oficina.

Cunhas dimensións mínimas, de tan só 18 metros cadrados e un único cuarto, funcionou como vivenda habitual da familia ata 1946. O espazo interior dividíase en dous mediante unha cheminea central, a cociña e o estar, que tamén había as veces de dormitorio e sala de traballo. A cama, sofá que ocupaba o estar levantábase mediante unhas poleas ata o teito, co fin de despexar a estanza durante o día.

Pequeno refuxio de Ralph Erskine en Suecia

A casa levantada na zona alta dun pequeno outeiro é ademais un catálogo de solucións enxeñosas para protexer o confort interior das inclemencias do tempo. Os mobles na súa maioría abatibles e móbiles apóianse na fachada norte aumentando cando están recollidos o illamento térmico nesa orientación. A pequena cabaña introduce no seu deseño ademais solucións presentes na arquitectura tradicional, como é o rechamante re-groso da fachada norte na que almacenar toda a leña para o inverno, aumentando a protección fronte ao vento e que quedará baleira tras o inverno refrixerando así a vivenda nos meses de verán.

Ralph Erskine conxugou modernidade coas solucións construtivas do lugar, xerando unha arquitectura vangardista que respecta os condicionantes do lugar como son a climatoloxía ou o desfrute dunha natureza tan salvaxe como a sueca.

Pequeno refuxio de Ralph Erskine en Suecia

A arquitectura contemporánea tamén traballou este tipo programa. Un bo exemplo é o refuxio finalizado recentemente polo estudo noruegués Snøhetta. Trátase un pavillón pensado exclusivamente para dar acubillo aos montañeiros que transitan pola meseta de Dorve no norte de Noruega e que baixo un clima moi frío se internan na natureza para ver a vida cotiá dos renos salvaxes.

O pequeno edificio de 90 metros cadrados sitúase dentro do parque natural de Dovrefjell-Sunndalsfjella e empolicado nunha meseta a unha altura de 1200 metros sobre o nivel do mar, transfórmase nun observatorio con vistas panorámicas sobre as cordilleiras nevadas do parque natural.

Refuxio no parque natural de Dovrefjell-Sunndalsfjella | Snøhetta

A súa xeometría é unha reminiscencia da forma dunha rocha lentamente erosionada polos procesos de vento e a auga. A fachada ondulada resultante crea unha serie de asentos ao aire libre no lado sur polo que son quentados polos raios do sol, mentres que os do lado norte quedan ao interior protexidos do clima por unha pantalla de vidro que serve como miradoiro. O edificio foi construído con técnicas de construción naval, moi desenvolvidas polos estaleiros noruegueses, con esta tecnoloxía cada viga de madeira cadrada desbastouse ata darlle a súa forma definitiva e alcanzar así mediante a suma de diversas pezas o efecto ondulante final. Un marco ríxido rectangular revestido con aceiro oxidado fóndese coa paisaxe circundante, mentres que o tratamento alcatranado do piñeiro exterior ademais de actuar como protección da madeira dota o conxunto dunha pureza formal cúbica que revela a súa modernidade.

Refuxio no parque natural de Dovrefjell-Sunndalsfjella | Snøhetta

Este edificio fala ao igual que moitos outros pavillóns de montaña, da necesidade de xerar acubillo e refuxio ao montañeiro, de crear un espazo ao resgardo das inclemencias da natureza, pero que ao mesmo tempo nos permita gozar da paisaxe e da súa condición salvaxe. É neste difícil equilibrio onde a arquitectura contemporánea soubo achegar novas solucións que non fan máis do que abre ao igual que os pavillóns do pasado pequenos campos de proba que talvez no futuro poidan pasar do refuxio de montaña á vivenda urbana.

Refuxio no parque natural de Dovrefjell-Sunndalsfjella | Snøhetta

íñigo garcía odiaga . arquitecto

san sebastián. xuño 2011

Artigo publicado en ZAZPIKA 2011.11.07

Íñigo García Odiaga

Arquitecto. Editor de NOMU. 1/5 del estudio de arquitectura VAUMM. Vivo en Donosti.

follow me

Arquivado en: artigos, Íñigo García Odiaga

Tags: , , , , , , , , , , , , , ,