Definicións | Jorge Meijide

Definiciones - Groucho y Chico, Una noche en la ópera, 1935.
Groucho e Chico, Unha noche na ópera, 1935.

Hoxe a cousa vai de definicións, de palabras que definen a outras. Definir é delimitar e se facemos caso das palabras de Wittgenstein “os límites da miña linguaxe constitúen os límites do meu mundo”, poñeremos a proba os nosos límites e veremos ata onde chega o noso mundo.

Definamos por exemplo arquitectura, nin máis nin menos. Todos os integrantes deste bendito gremio sabemos de que vai a cousa esta de a arquitectura, pero en canto poñémonos a explicar, a delimitar o que é, esa “cousa” complícase. Hainos, máis antigos eles, que a declaran como unha arte pura, de estética e beleza de formas, canons e tratados; e hainos, máis modernos, que a tratan de arte da construción; á fin e ao cabo tamén de arte derívanse art-ificio e art-esanía. Iso é o que teñen as palabras, que nos levan cara a onde elas queren.

Comecemos por Vitruvio, tratadista, soldado e enxeñeiro do gran Julio César. O romano definía alá polo século I a.C. á arquitectura como “a arte de construír”. Aínda que a definición é bela, estamos de acordo en que unicamente de construír non sae a arquitectura. Esta necesita dese je ne sais quoi, dese algo máis que a concepción previa, a idea previa, achégalle. Hai, debe haber, unha intencionalidade previa guiada pola idea creadora. A cabana primitiva de Laugier, a dos troncos e as ramas a modo de templo grego, non pode ser construída sen antes ser pensada e a súa imaxe concibida dunha determinada maneira. É o produto da mente pensante e creadora o que constitúe a arquitectura. A súa construción é unha parte dela, é a técnica, a tekné, a habilidade por medio da cal se constrúe algo.

En 1854, en plena revolución industrial inglesa, contra a que enfrontaba a súa visión artesanal e estética, John Ruskin dicía que a apropiada definición de arquitectura, o que a distinguía da escultura, era

“a arte de crear unha escultura para un lugar determinado e situala alí segundo os bos principios da construción”

e continúa máis especificamente

“a arquitectura non é só técnica de construción, tamén é arte, é a arte que dispón e adorna aos edificios levantados polo ser humano para o uso que sexa, de modo que a visión deles contribúa á súa saúde mental, poder e pracer”.

Ruskin avogaba así, con gran convencemento e vehemencia, por unha concepción espiritual da arte no que por suposto incluía á arquitectura. Beleza e verdade unidas por medio dunha elaboración técnica artesanal.

Le Corbusier, coa súa inconfundible mestura de pragmatismo e poesía, fai a seguinte afirmación en 1930:

“A arquitectura é o innegable acontecemento que xorde nese instante da creación no que o pensamento, ocupado asegurando a firmeza dunha construción, áchase a se mesmo elevado por un máis alto anhelo que o da simple utilidade e tende a mostrar os poderes poéticos que nos animan e dannos xúbilo”.

O suízo aúna construción e poesía dentro da verdade da arquitectura, abrindo o camiño cara a unha nova concepción da mesma que cambiará definitivamente o modo de entendela de aí en diante. Bo case… porque pouco tempo despois, en 1943, atopamos seguintes palabras de Nikolaus Pevsner sobre o asunto:

“Un alpendre de bicicletas é unha construción; a catedral de Lincoln é unha obra de arquitectura. Case todo o que encerra un espazo coa escala suficiente para que un ser humano móvase no seu interior é unha construción; o termo arquitectura aplícase só a construcións deseñadas cun fin estético”.

En fin, como dixo aquel, “ninguén é perfecto”… aínda que me temo que, estritamente entendida, esa definición é aplicable case maioritariamente a moitas das “arquitecturas” que nos rodean e que, desgraciadamente, teñen á estética, á estética do novo, do impactante e do distinto (distinto a que, pregúntome eu, se todas acaban sendo iguais na súa banalidade…) como única finalidade.

E por último a definición que eu prefiro e á que acabo recorrendo sempre, como todo bo asasino que se prece que acaba sempre volvendo ao lugar do crime, é a do bo de Don Louis Isadore Kahn, magnífica de principio a fin, e que desde 1964 reza así:

“A arquitectura realmente non existe. Só a obra de arquitectura existe. A arquitectura existe na mente. O home que realiza unha obra de arquitectura, faio como unha ofrenda ao espírito da arquitectura? un espírito que non coñece estilo, que non coñece técnica, nin método. Soamente espera representarse a se mesma. Aí está a arquitectura e é a realización do mensurable”.

En fin, o xogo das definicións é un xogo esquizofrénico definitivamente perverso e cada cal pode adscribirse á que máis lle conveña ou, dicir con Groucho Marx aquilo de

“estes son os meus principios, se non lle gustan teño outros”.

A máis ver.

Jorge Meijide . Arquitecto
Coruña. Maio 2016

Arquitecto por la ETSA de A Coruña desde 1991. Colabora en el estudio de Juan Navarro Baldeweg entre 1991 y 1992. Máster de proyectos integrados por la fundación camuñas, madrid 1992. A la vuelta A Coruña se incorpora al estudio de su padre, Carlos E. Meijide Calvo con el que trabaja hasta 2001. Desde 2004 hasta 2009 colabora con los arquitectos Patricia de Marichalar y Fernando Martínez. En el año 2009 forma, junto con Patricia de Marichalar meijidedemarichalar arquitectos.

Desde 2014 trabaja en solitario colaborando con estudios y arquitectos amigos. Es profesor de proyectos arquitectónicos en la Escuela Técnica superior de Arquitectura de A Coruña desde 1997; es tutor de proyecto fin de carrera y ha sido presidente del tribunal de PFC. Colabora con blogs y publicaciones de arquitectura.

follow me

Arquivado en: artigos, Jorge Meijide

Tags: , , , , , , , , , , , ,