Casa Tino | EMAC Arquitectura - veredes

Casa Tino | EMAC Arquitectura

5 (100%) 4 votes

Casa Tino | EMAC Arquitectura ©Milena Villalba 2017
Casa Tino | EMAC Arquitectura ©Milena Villalba 2017

O home pode ser dun lugar, estar nun lugar, ou pertencer a el. Pódese vivir nun sitio, habitar ou morar. Algunhas diferenzas entre termos son claras; outras, máis sutís; e nas leves particularidades entre elas atópase a maneira que un ten de relacionarse co territorio que o sostén e o espazo que o abriga.

“Usouse a palabra morar para indicar a relación total entre o home e o lugar. Para entender totalmente o que a palabra morar implica, é útil retornar á distinción entre ‘espazo’ e ‘carácter’. Cando o home moura, el está simultaneamente localizado nun espazo e exposto a un certo carácter do ambiente”,

escribía Christian Norberg– Schulz no seu texto “Aproximación a unha Fenomenología da Arquitectura“, tratando de crear unha teoría arquitectónica contorna ao xenius loci que hoxe forma parte de todo intento de achegamento á paisaxe, desde que fai tres séculos un poeta recitase a necesidade de ter en conta a natureza e o contexto en toda obra de paisajismo, extrapolando así á mítica deidade romana protectora do lugar ao plano do deseño e a creación.

Con todo, o concepto é en moitas ocasións obtusamente interpretado, considerando ese lugar esencialmente desde a estética, o inalterado ou a beleza poética de onde se poden ler de maneira palpable ese “espazo” e “carácter” dos que falaba Norberg- Schulz. Pero que ocorre entón con aquelas contornas que sufriu grandes transformacións no tempo, eses territorios nos que á topografía natural superpónselle a antropizada, e sobre esta o tul dun crecemento urbanístico que opaca a lectura do territorio… que ocorre co xenius loci cando a identidade edificada dun lugar foi transformada, sen definir claramente unha nova aínda.

Como un faro guía, o proxecto “Casa Tino” en Sagunto, do estudo valenciano EMAC, convértese no exemplo perfecto destes conceptos antropolóxicos na intervención arquitectónica. A vivenda sitúase na praia de Almardá, unha extensa franxa litoral de case 2km dentro do termo municipal que comezou a ocuparse nos anos 60 por pescadores, así como por saguntinos e turistas estranxeiros que se construíron segundas residencias con forte presenza dos espazos privados exteriores. A Almardá aínda conserva o seu aspecto virxe, pero co paso do tempo a contorna construída ha sufrida unha profunda alteración, proliferando pretenciosas vivendas familiares que contrastan coa paisaxe dunar dunha praia que aínda non se pode considerar urbana.

Os límites entre o rural e o urbano son borrosos, e no seu categorización sempre hai grises; máis aínda se falamos en concreto do Mediterráneo, onde a metropolización ou a reurbanización, coa súa ocupación difusa do espazo, teñen tanta potencia como a identidade e o imaxinario do mediterráneo per se, facendo que o contraste rural-urbano ou popular-contemporáneo sexa tan potente como confuso.

Marcado por este contexto, que non é só unha construción física senón tamén mental, a vivenda nada entre dualidades, proxectada de maneira desapercibida, coutada por unha tapia periférica, pero con forte presenza do espazo exterior. A casa dunha soa planta que apenas supera a altura da permeable tapia de bloque de formigón, rodéase deste xeito dun sinxelo xardín que

“envólvena e protexen de miradas, onde se recupera a relación coa paisaxe, onde se vive a vida ao aire libre”, explican os arquitectos.

Dentro deste perímetro, a casa confórmase como dúas pezas independentes pero articuladas, cada unha delas co seu propio acceso desde a rúa a través dun pequeno patio frontal en #senllos extremos poñente e levante, nos que se sitúa un banco e unha jacaranda que lle dá sombra. A primeira peza funcionará como unha vivenda, contando cos usos principais (dormitorio, baño, cociña, salón), mentres que a segunda acolle os dormitorios e baños para os fillos e netos do propietario durante as tempadas de visita e vacacións.

E é que

“O Mediterráneo é tamén a familia. É a familia grande, a familia extensa. É a familia-clan. É a familia soporte e apoio. […] Esta estrutura familiar contribuirá, con moito, a dar forma aos espazos habitables, pero tamén á relación espacial entre eles e mesmo entre estes espazos e a rúa. O home mediterráneo habita en xeral a súa casa”.1

As dúas pezas danse a man a través dun patio central, e principal ao que abre o salón-comedor da vivenda principal, estendendo as súas dimensións e percepción. O patio convértese en medula do organismo da casa, atraendo toda a atención cara a si.

“Máis aló dos seus valores técnicos vinculados ao uso, á iluminación e a ventilación da casa ou á súa capacidade para xerar unha orde ás diferentes estancias, o patio achega valores substanciais, perceptivos e emocionais, que permiten cualificar o espazo doméstico”.2

Unha galería, nuns tramos interior e noutros exterior, atravesa ambas as pezas de maneira transversal, conectándoas de novo e ao mesmo tempo dividindo cada unha delas de novo en dous, segundo usos máis nocturnos (ao norte), ou máis diúrnos en maior relación co patio principal. A planta, en forma de H ofrece numerosos recunchos, conexións, agochos, sombras, luces, nunha promenade architecturale rica pero perfectamente organizada.

Os espazos exteriores gradan ademais a incidencia solar, regulan as necesidades de ventilación e de relación da vivenda co seu complementario exterior: numerosos paneis correderos con tamiz de cana transforman o espazo, abrindo e pechando as caixas, e contrastando cos muros (uns cegos e outros non) de bloque gris de formigón. Do mesmo xeito, os pavimentos, gris duro de cemento ou brando de grava, dividen, transforman, alteran a disposición exterior.

A estrutura familiar constrúe fisicamente o espazo, marcado por un xenius loci mediterráneo que comeza pola procura de intimidade e tamización das visuais coa rúa, así como pola instintiva necesidade da relación co verde das súas plantas, o azul do seu ceo, e a súa branca luminosidade.

“A vivenda recupera o patio mediterráneo como xerador de vida e organizador de funcións. Todas as estancias principais miran a levante e teñen continuidade no exterior mediante patios con distintos graos de intimidade”;

é en efecto unha maxistral interpretación desta tipoloxía popular de espazo doméstico, si; pero tamén é unha relectura de numerosas obras da arquitectura moderna, desde Le Corbusier e Mies, ata Xosé Luis Sert.

A Casa Tino é unha casa patio; pero tamén é un pavillón. Dous principios amplamente explorados pola arquitectura moderna, que poderiamos ver como opostos, e que con todo neste proxecto adquiren todo o sentido na súa disolución. É patio, buscando a introversión e abríndose cara ao ceo, un xesto cenital que edifica a arquitectura ao redor del, déixase abrazar por ela. É pavillón, unha arquitectura de pezas lixeiras que instan a percorrer de forma centrífuga o espazo exterior ao redor delas, que otea o horizonte e transpira por toda a súa pel.3

“O pavillón como espazo irradiante, aberto polos seus catro custados, non pode presentarse de modo descarnado e expoñerse ao mundo sen ningunha mediación, senón que debe amortecer o seu contacto directo co exterior a través dun muro que define unha marca e unha anotación do espazo. Pero este recinto haberá de ser parcial para non poñer en dúbida a vontade da peza de proxectarse ao exterior e confrontarse coa visión do horizonte como intentos de formular o principio do pavillón coa máxima radicalidad que, paradoxalmente, dan lugar á aparición do recinto e, por tanto do patio, como elemento capaz de reequilibrar a situación”.4

A Casa Tino é unha casa popular; pero tamén moderna. É ben sabido que a modernidade asentada buscou de forma recorrente na arquitectura popular o vínculo co carácter propio, así como respostas a conceptos que inicialmente se habían marxinado, como o lugar e a memoria. O lazo da contemporaneidad é neste proxecto a especial interpretación que fai do lugar, entendida tanto desde parámetros físicos do construído, como desde a psicoloxía do territorio.

EMAC neste proxecto define o doméstico coa ferramenta da arquitectura e a linguaxe da poesía. Quen mora neste novo fogar poden entender neses espazos e ese carácter, a historia da súa familia, da súa rúa, do seu pobo e do Mediterráneo, poden ler ao tempo un proxecto radicalmente contemporáneo que nunca renunciou a comprender as entrañas do lugar, onde hoxe sen dúbida, un pequeno xenius protexe o fogar.

Obra: Casa Tino
Tipo: Vivenda patio aislada
Emprazamento: Praia de Almardá, Sagunto, España
Superficie: 285,55 m2
Ano: 2017
Provedores: Formigón: Empresa subministradora _ Caplansa S. L., Bloque formigón cara vista 19x19x39: Marca _ Fenollar, Empresa subministradora _ Torres Iturregui S. L. Carpintería exterior aluminio: Marca _ Cortizo, Cor Vision corredera rpt, Empresa subministradora _ Cerratosa S. L.
Terrazo 40×40 micrograno branco C2: Empresa fabricación _ Pavi – Navas S. L. Empresa subministradora _ Alberto Tort S. L.
Bambú: Empresa suministradora _ Serpa S.L.
Toldos: Empresa suministradora _ Prestige Courtain
Fotografía: Milena Villalba
Redacción: Ana Asensio
+ emac-arquitectura.com

Notas:

Extracto do libro “Arquitectura tradicional mediterránea”, do Proxecto CORPUS, capítulo 2.

Extracto de “Un desexo moderno aínda pendente. Casa patio, unha posible técnica de agrupación de vivenda colectiva vertical” de Natalia López Escribano.

Extracto de “Pavillón e patio, elementos da arquitectura moderna“, por Carles Martí Arís.

Extracto de “Pavillón e patio, elementos da arquitectura moderna“, por Carles Martí Arís.

veredes
veredes Administrator
Surge enero de 2009 como búsqueda de satisfacer el conocimiento de la actividad arquitectónica y tangentes que se generan. La idea es crear un espacio para divulgar los diversos proyectos en busca de nueva inspiración y de intercambio. Además de ofrecer la inmediatez de las noticias, se puede buscar información a través de distintas clasificaciones.
follow me

Arquivado en: arquitectura, obras, vivienda unifamiliar

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,