InicioartículosEl diagrama como reflexión táctica | Marcelo GardinettiO diagrama como reflexión táctica...

[:es]El diagrama como reflexión táctica | Marcelo Gardinetti[:gl]O diagrama como reflexión táctica | Marcelo Gardinetti[:en]The diagram as reflection tactic | Marcelo Gardinetti[:]

[:es]

Adam Pekalski
Adam Pekalski

Entiendo los diagramas en arquitectura como elementos gráficos que describen algo de modo indeterminado. No representan un objeto per se, sino una estrategia que permite ordenar un flujo de relaciones en el proceso de diseño. Por lo tanto, podemos decir que la arquitectura pensada de manera diagramática construye trayectorias de relaciones en la abstracción de una representación de la que se extrae lo figurativo.

Greg Lynn señala que

“los arquitectos producen dibujos de edificios y no los edificios mismos. Por lo tanto la arquitectura, más que cualquier otra disciplina, está involucrada en la producción de descripciones virtuales”.1

Es decir, las representaciones gráficas son frecuentes en cualquier período de la historia de la arquitectura, pero esta modalidad de dibujos geométricos2 adquiriere protagonismo en la última década del siglo pasado, y a diferencia de las representaciones tradicionales, no hay un objeto percibido desde el punto de vista de un observador, sino un código operativo que representa un proceso que puede rectificarse constantemente.

En un mismo sentido, Josep María Montaner observa que

“Por su carácter dual – concepto y práctica, herramienta de análisis e instrumento de proyecto -, los diagramas se han convertido en emblemas de cambio del siglo. Se han usado con la voluntad de relevar y superar el concepto de tipología de la década de 1970, y en la actualidad han pasado a ser el concepto estructurador entre la teoría y la práctica de la arquitectura”.3

Montaner observa que el diagrama permite operar una infinidad de datos heterogéneos producidos por los cambios de hábitos sociales y las nuevas tecnologías de comunicación sin las restricciones que propone el análisis tipológico. No es un tipo que tiene necesariamente un vínculo con la historia y una forma determinada, es decir, no forma parte de la materialización de la arquitectura, pero la intimida a un cúmulo de sugerencias.

Un defensor a ultranza del desarrollo de diagramas como método de reflexión es Ben van Berkel. En su escrito Diagrams señala que

“la técnica diagramática provee de un punto de apoyo dentro de las rápidas corrientes de información mediada. La falta de significado que la repetición y la mediación crean es superada por los diagramas, que generan significados nuevos e instrumentales, y que conducen a la arquitectura lejos de la fijación tipológica”.4

UnStudio
UnStudio

Este alejamiento de la fijación tipológica aparta el proceso de diseño a cualquier subjetividad, evita la lógica lineal y la aleja de las ideologías, para configurarse como un conjunto de situaciones sólidas, técnicas, tácticas y funcionamientos.

Para Ben van Berkel, el diagrama es una dirección experimental, instrumental y sugestiva, con una posible organización espacial y/o sustancia.5 Una táctica para indagar los diferentes flujos internos, pero también un sistema de organización que oscila entre la idea y la forma, donde la matriz organizativa está basada en signos gráficos de distinta procedencia, que inciden el desarrollo del diseño ordenando la energía de flujos internos. El diagrama resulta un método de reflexión táctica empleado para alcanzar una organización espacial acorde a las dificultades que ofrece cada programa.

Aplicado como un concepto que rompe la rigidez de los esquemas arquitectónicos tradicionales, el diagrama se ofrece como una herramienta que permite la resolución de los conflictos dinámicos propios de la actividad. Sin embargo, este proceso de transformación prescinde del análisis del entorno, y en esa prescindencia, el resultado fomenta la construcción de un objeto no contextual sin otro fin que atender su propia teoría gráfica. En esa omisión, converge una composición formalista de la idea que pone en riesgo la búsqueda intelectual de su propia arquitectura, cuyo resultado es un objeto cuasi tipológico, que tiene incidencia en la formalización de la arquitectura, como le sucede a Ben van Berkel en la materialización del diagrama basado en la cinta de Möbius.

M.C. Escher.
M.C. Escher.

El caso Möbius.

En 1993 UNStudio recibe el encargo de una vivienda con dos estudios independientes entre sí donde desarrollar la actividad laboral de los miembros del matrimonio, de diferentes profesiones, pero conectados a la vida cotidiana de la familia. El encargo exigía entrelazar las diferentes actividades familiares en una misma estructura sin que ninguna integrante perdiera su independencia.

Caroline Bos y Ben van Berkel desarrollan el programa partiendo de las propiedades geométricas de la banda de Möbius, una superficie de una sola cara y un solo borde que no es orientable y que simboliza la naturaleza cíclica de muchos procesos. Esta teoría de trayectorias basada en la banda de Möbius tiene un antecedente gráfico en la obra de M.C. Escher.

UnStudio
UnStudio

A partir de este diagrama, loa arquitectos construyen relaciones para estructurar el interior de la casa siguiendo la teoría de flujos, imbuidos en la idea de personas circulando sus propios recorridos las 24 horas del día.

Como resultado de esta operación, las habitaciones privadas se ubican alineadas a lo largo de la cinta, los lugares de trabajo se organizan en los extremos opuestos y las áreas sociales en los cruces de circulaciones. La circulación interior repite el recorrido del bucle, define las trayectorias internas y vincula todas las partes de la actividad diaria.

De este modo, el diagrama permite organizar un esquema distributivo interior. La organización del programa, la circulación y la estructura formal entrelaza las diferentes actividades y el movimiento de sus habitantes, incorporando la idea de tiempo a la arquitectura.

UnStudio
UnStudio

Sin embargo, las propiedades geométricas del bucle también se trasladan a la formalización de la arquitectura. Las líneas se materializan en superficies opacas y transparentes, al alternar el uso de hormigón y vidrio a lo largo del recorrido. La escasa altura y su excesiva longitud es resultado del estiramiento del bucle, con el objeto de alcanzar un mayor desarrollo y afianzar el vínculo con el entorno inmediato.

Diagrama y proyecto entran en un solapamiento de intereses cuando aparecen visibles semejanzas entre la concepción gráfica del esquema y la materialización definitiva de la arquitectura. En la Casa Möbius, el diagrama no solo resulta el elemento estructurador de la idea, también influye de manera determinante en la forma del objeto.

UnStudio
UnStudio

Así lo señala Clara Ben Altabef:

“la novedad en este caso es el procedimiento de traducción a través del diagrama conceptual en una forma tridimensional de carácter arquitectónico”.6

Sin poner en discusión el valor de su arquitectura, esa traducción del diagrama tropieza con su propia lógica. El resultado de la búsqueda experimental, instrumental y sugestiva a través del diagrama alcanza una dimensión que excede las trayectorias de relaciones hasta precisar las cualidades gráficas del esquema.

En tal sentido, la operación programática del caso Möbius, también debe asumirse como una operación programática de tipología virtual. Es decir, la intencionada implementación de un elemento gráfico que se desarrolla ajeno a un determinismo histórico, pero que influye de manera determinante en las características formales del objeto.

UnStudio
UnStudio

Marcelo Gardinetti. Arquitecto
La Plata, Argentina. Octubre 2017

Notas:

1. Greg Lynn, Animate Form, 1999

2. Según el diccionario de la lengua española, un diagrama es un dibujo geométrico que sirve para demostrar una proposición, resolver un problema o representar de una manera gráfica la ley de variación de un fenómeno.

3. Montaner, Josep Maria. La condición contemporánea de la arquitectura, editorial GG pág. 91

4. Ben van Berkel and Caroline Bos, Diagrams, 1998

5. Like Bijlsma, Between ideogram and image diagrams, in conversation with Ben van Berkel and Peter Trümer.

6. Ben Altabef, Clara. “Heurística en lo proyectual: los diagramas como estrategia”. Ensayo. Publicaciones ARQCHILE.CLSN431X Número 2 versión on-line

[:gl]

Adam Pekalski
Adam Pekalski

Entendo os diagramas en arquitectura como elementos gráficos que describen algo de modo indeterminado. Non representan un obxecto per se, senón unha estratexia que permite ordenar un fluxo de relacións no proceso de deseño. Por tanto, podemos dicir que a arquitectura pensada de maneira diagramática constrúe traxectorias de relacións na abstracción dunha representación da que se extrae o figurativo.

Greg Lynn  sinala que

“os arquitectos producen debuxos de edificios e non os edificios mesmos. Por tanto a arquitectura, máis que calquera outra disciplina, está involucrada na produción de descricións virtuais”.1

É dicir, as representacións gráficas son frecuentes en calquera período da historia da arquitectura, pero esta modalidade de debuxos xeométricos2 adquirir protagonismo na última década do século pasado, e a diferenza das representacións tradicionais, non hai un obxecto percibido desde o punto de vista dun observador, senón un código operativo que representa un proceso que pode rectificarse constantemente.

Nun mesmo sentido, Josep María Montaner observa que

“Polo seu carácter dual -concepto e práctica, ferramenta de análise e instrumento de proxecto-, os diagramas convertéronse en emblemas de cambio do século. Usáronse coa vontade de relevar e superar o concepto de tipoloxía da década de 1970, e na actualidade pasaron a ser o concepto estructurador entre a teoría e a práctica da arquitectura”.3

Montaner observa que o diagrama permite operar unha infinidade de datos heteroxéneos producidos polos cambios de hábitos sociais e as novas tecnoloxías de comunicación sen as restricións que propón a análise tipológico. Non é un tipo que ten necesariamente un vínculo coa historia e unha forma determinada, é dicir, non forma parte da materialización da arquitectura, pero intimídaa a un cúmulo de suxestións.

Un defensor sen concesións do desenvolvemento de diagramas como método de reflexión é Ben van Berkel. No seu escrito Diagrams sinala que

“a técnica diagramática prové dun punto de apoio dentro das rápidas correntes de información mediada. A falta de significado que a repetición e a mediación crean é superada polos diagramas, que xeran significados novos e instrumentais, e que conducen á arquitectura lonxe da fixación tipológica”.4

UnStudio
UnStudio

Este afastamento da fixación tipológica aparta o proceso de deseño a calquera subxectividade, evita a lóxica lineal e afástaa das ideoloxías, para configurarse como un conxunto de situacións sólidas, técnicas, tácticas e funcionamentos.

Para Ben van Berkel, o diagrama é unha dirección experimental, instrumental e suxestiva, cunha posible organización espacial e/ou substancia.5 Unha táctica para indagar os diferentes fluxos internos, pero tamén un sistema de organización que oscila entre a idea e a forma, onde a matriz organizativa está baseada en signos gráficos de distinta procedencia, que inciden o desenvolvemento do deseño ordenando a enerxía de fluxos internos. O diagrama resulta un método de reflexión táctica empregado para alcanzar unha organización espacial acorde ás dificultades que ofrece cada programa.

Aplicado como un concepto que rompe a rixidez dos esquemas arquitectónicos tradicionais, o diagrama ofrécese como unha ferramenta que permite a resolución dos conflitos dinámicos propios da actividade. Con todo, este proceso de transformación prescinde da análise da contorna, e nesa prescindencia, o resultado fomenta a construción dun obxecto non contextual sen outro fin que atender a súa propia teoría gráfica. Nesa omisión, converxe unha composición formalista da idea que pon en risco a procura intelectual da súa propia arquitectura, cuxo resultado é un obxecto case tipológico, que ten incidencia na formalización da arquitectura, como lle sucede a Ben van Berkel na materialización do diagrama baseado na cinta de Möbius.

M.C. Escher.
M.C. Escher.

O caso Möbius.

En 1993 UNStudio recibe o encargo dunha vivenda con dous estudos independentes entre si onde desenvolver a actividade laboral dos membros do matrimonio, de diferentes profesións, pero conectados á vida cotiá da familia. O encargo esixía entrelazar as diferentes actividades familiares nunha mesma estrutura sen que ningunha integrante perdese a súa independencia.

Caroline Bos e Ben van Berkel desenvolven o programa partindo das propiedades xeométricas da banda de Möbius, unha superficie dunha soa cara e un só bordo que non é orientable e que simboliza a natureza cíclica de moitos procesos. Esta teoría de traxectorias baseada na banda de Möbius ten un antecedente gráfico na obra de M.C. Escher.

UnStudio
UnStudio

A partir deste diagrama, loa arquitectos constrúen relacións para estruturar o interior da casa seguindo a teoría de fluxos, imbuídos na idea de persoas circulando as súas propios percorridos as 24 horas do día.

Como resultado desta operación, as habitacións privadas sitúanse aliñadas ao longo da cinta, os lugares de traballo organízanse nos extremos opostos e as áreas sociais nos cruces de circulacións. A circulación interior repite o percorrido do bucle, define as traxectorias internas e vincula todas as partes da actividade diaria.

Deste xeito, o diagrama permite organizar un esquema distributivo interior. A organización do programa, a circulación e a estrutura formal entrelaza as diferentes actividades e o movemento dos seus habitantes, incorporando a idea de tempo á arquitectura.

UnStudio
UnStudio

Con todo, as propiedades xeométricas do bucle tamén se trasladan á formalización da arquitectura. As liñas materialízanse en superficies opacas e transparentes, ao alternar o uso de formigón e vidro ao longo do percorrido. A escasa altura e a súa excesiva lonxitude é resultado do estiramento do bucle, co obxecto de alcanzar un maior desenvolvemento e afianzar o vínculo coa contorna inmediata.

Diagrama e proxecto entran nun solapamento de intereses cando aparecen visibles semellanzas entre a concepción gráfica do esquema e a materialización definitiva da arquitectura. Na Casa Möbius, o diagrama non só resulta o elemento estructurador da idea, tamén inflúe de maneira determinante na forma do obxecto.

UnStudio
UnStudio

Así o sinala Clara Ben Altabef:

a novidade neste caso é o procedemento de tradución a través do diagrama conceptual nunha forma tridimensional de carácter arquitectónico”.6

Sen poñer en discusión o valor da súa arquitectura, esa tradución do diagrama tropeza coa súa propia lóxica. O resultado da procura experimental, instrumental e suxestiva a través do diagrama alcanza unha dimensión que excede as traxectorias de relacións ata precisar as calidades gráficas do esquema.

En tal sentido, a operación programática do caso Möbius, tamén debe asumirse como unha operación programática de tipoloxía virtual. É dicir, a intencionada implementación dun elemento gráfico que se desenvolve alleo a un determinismo histórico, pero que inflúe de maneira determinante nas características formais do obxecto.

UnStudio
UnStudio

Marcelo Gardinetti. Arquitecto
La Plata, Argentina. Outubro 2017

Notas:

1. Greg Lynn, Animate Form, 1999

2. Segundo o dicionario da lingua española, un diagrama é un debuxo xeométrico que serve para demostrar unha proposición, resolver un problema ou representar dunha maneira gráfica a lei de variación dun fenómeno.

3. Montaner, Josep Maria. A condición contemporánea da arquitectura, editorial GG pág. 91

4. Ben van Berkel and Caroline Bos, Diagrams, 1998

5. Like Bijlsma, Between ideogram and image diagrams, in conversation with Ben van Berkel and Peter Trümer.

6. Ben Altabef, Clara. “Heurística no proxectual: os diagramas como estratexia”. Ensaio. Publicacións ARQCHILE.CLSN431X Número 2 versión on-line

[:en]

Adam Pekalski
Adam Pekalski

I understand diagrams in architecture and graphic elements that describe some undetermined way. They do not represent an object per se, but a strategy that allows order flow relationships in the design process. Therefore, we can say that the thought diagrammatically architecture builds relationships paths abstraction of a representation which is extracted figurative.

Greg Lynn said that

“the architects produced drawings of buildings and not the buildings themselves. Therefore architecture, more than any other discipline, is involved in producing virtual descriptions”.1

That is, the graphical representations are common in any period of history of architecture, but this form of geometric patterns2 acquires prominence in the last decade of the last century, and unlike traditional representations, there is a perceived object from point of view of an observer, but an operation code representing a process that can constantly be rectified.

In the same sense, Josep Montaner notes that

“By its dual character – concept and practice analysis tool and instrument project – diagrams have become emblems of turn of the century. Have been used with the desire to relieve and overcome the concept of typology of the 1970s, and today they have become the structuring concept between theory and practice of architecture”.3

Montaner noted that the diagram allows to operate a multitude of heterogeneous data produced by changes in social habits and new communication technologies without the restrictions proposed by the typological analysis. It’s not a guy who necessarily have a link with history and a certain way, that is, not part of the materialization of architecture, but intimidates a host of suggestions.

A staunch advocate of development of diagrams as reflection method is Ben van Berkel. In its brief Diagrams he notes that

“the diagram technique provides a foothold in fast currents mediated information. The lack of meaning that repetition and mediation is overcome by creating diagrams that generate new meanings and instrumental and leading architecture away from the typological fixation”.4

UnStudio
UnStudio

This departure from the typological fixation separates the design process to any subjectivity, avoids the linear logic and away from ideologies, to be configured as a set of solid situations, techniques, tactics and operations .

For Ben van Berkel, the diagram is an experimental, instrumental and suggestive direction, with a possible spatial organization and / or substance.5 A tactic to investigate the different internal flows, but also a system of organization ranging from the idea and form, where the organizational matrix is based on graphic signs of different sources, affecting the development of design ordering the internal energy flows. The diagram is a method of reflection tactics employed to achieve spatial organization according to the difficulties offered by each program.

Applied as a concept that breaks the rigidity of traditional architectural schemes, the diagram is offered as a tool for resolving conflicts own dynamic activity. However, this transformation process dispenses with the analysis of the environment, and that regardless, the result encourages the construction of a non – contextual object serve no other purpose than its own graphic theory. In this omission, converges a formalist composition of the idea that threatens the intellectual pursuit of its own architecture, the result is an object quasi typological, which has an impact on the formalization of architecture, as happens to Ben van Berkel in materializing diagram based on the Möbius strip.

M.C. Escher.
M.C. Escher.

The Möbius case.

UNStudio in 1993 was commissioned a house with two independent studies which develop labor activity marriage members of different professions, but connected to the daily life of the family. The commission demanded entangle the different family activities in a single structure without any integral lose its independence.

Caroline Bos and Ben van Berkel develop the program based on the geometric properties of the Möbius strip, a surface of one side and one edge that is orientable and symbolizing the cyclical nature of many processes. This theory paths based Möbius strip has a graphic antecedent in the work of M.C. Escher.

UnStudio
UnStudio

From this graph, praise architects construct relations to structure the interior of the house following the theory of flows, imbued with the persons’ idea circulating his own tours 24 hours of the day.

As result of this operation, the private rooms are located aligned along the tape, the places of work are organized in the opposite ends and the social areas in the crossings traffics. The interior traffic repeats the tour of the curl, defines the internal paths and links all the parts of the daily activity.

Thus, the graph allows to organize a distributive interior scheme. The organization of the program, the traffic and the formal structure interlaces the different activities and the movement of his inhabitants, incorporating the idea of time into the architecture.

UnStudio
UnStudio

However, the geometrical properties of the loop is also transferred to the execution architecture. The lines are embodied in transparent and opaque surfaces, by alternating the use of concrete and glass along the route. The low height and its excessive length is a result of stretching the loop, in order to achieve greater development and strengthen the link with the immediate environment.

Project diagram and enter an overlap of interests where visible similarities between the graphic design of the scheme and the definitive materialization of architecture appear. In the Möbius House, the plot not only is the structuring element of the idea, also has a significant influence on the shape of the object.

UnStudio
UnStudio

So says Clara Ben Altabef:

“The novelty here is the translation process through the conceptual diagram in a three – dimensional shape of architectural character”.6

Without questioning the value of its architecture, the translation of the diagram is hampered by its own logic. The result of the experimental and instrumental search through the suggestive diagram reaches a dimension exceeding paths relationships to specify the graphic qualities of the scheme.

In this regard, program operation Möbius case must also be assumed as a programmatic operation of virtual type . That is, the deliberate implementation of a graphic element that develops outside a historical determinism, but a significant influence on the formal characteristics of the object.

UnStudio
UnStudio

Marcelo Gardinetti. Architect
La Plata, Argentina. October 2017

Notes:

1. Greg Lynn, Animate Form, 1999

2. According to the dictionary of the Spanish language, a diagram is a geometric pattern that serves to prove a proposition, solve a problem or graphically represent the law of variation of a phenomenon.

3. Montaner, Josep Maria. Contemporary condition of architecture, editorial GG pág. 91

4. Ben van Berkel and Caroline Bos, Diagrams, 1998

5. Like Bijlsma, Between ideogram and image diagrams, in conversation with Ben van Berkel and Peter Trümer.

6. Ben Altabef, Clara. “Heuristics in proyectual: diagrams as a strategy”. Test no. Published ARQCHILE.CLSN431X Number 2 versión on-line

[:]

Marcelo Gardinetti
Marcelo Gardinettihttps://marcelogardinetti.com/
No voy a hablar de la penumbra, mejor voy a ver si puedo despertar. Arquitecto, - Universidad Nacional de La Plata, La Plata, 1985 - Editor responsable en Tecnne 2012 a la fecha. - Columnista de arquitectura en revistas y sitios web. 2012 a la fecha - Director en estudio de arquitectura, 1985 a la fecha. - Consultor Senior en Proyectos institucionales. 1995 a la fecha - Docente, Universidad Nacional de La Plata, 1985-1990 y 2011-2014 - Coordinador Técnico en Universidad Nacional de Tres de Febrero, 2014 - 2019 - Director en Arquitectura Escolar, Provincia de Buenos Aires, 1991-1996 y 2001-2010 - Representante Técnico, convenio UBA - FETINGRA, años 2020 a la fecha
ARTÍCULOS RELACIONADOS
ARTÍCULOS DEL AUTOR
0 0 votos
Article Rating
Suscribirse
Notificarme
guest
0 Comments
Los más recientes
Los más viejos Los más votados

Espónsor

Síguenos

23,683FansMe gusta
5,321SeguidoresSeguir
1,844SeguidoresSeguir
23,782SeguidoresSeguir

Promoción

También:

feedly

Columnistas destacados

Íñigo García Odiaga
87 Publicaciones0 COMENTARIOS
Antonio S. Río Vázquez
57 Publicaciones0 COMENTARIOS
José del Carmen Palacios Aguilar
54 Publicaciones0 COMENTARIOS
Aldo G. Facho Dede
50 Publicaciones0 COMENTARIOS