InicioartículosNueva Belgrado, capital virtual de la Yugoslavia de Tito | Jelena Prokopljević...

[:es]Nueva Belgrado, capital virtual de la Yugoslavia de Tito | Jelena Prokopljević [:gl]Nova Belgrado, capital virtual da Iugoslavia de Perico | Jelena Prokopljević [:en]New Belgrade, the virtual capital of the Yugoslavia of Titus | Jelena Prokopljević [:]

[:es]

“Estamos felices de poder realizar tu gran idea de construir Nueva Belgrado y listos para emplear todas nuestras fuerzas para cumplir con este gran deber…”,

decía la carta que el 11 de abril de 1948 las brigadas juveniles leyeron al Mariscal Tito en la fiesta de inicio de obras en Nueva Belgrado. Cerca de 150.000 jóvenes voluntarios participaron hasta 1950 en la construcción de lo que se imaginaba como la nueva capital de Yugoslavia. El despliegue humano era enorme: se calcula que más de 30 millones de toneladas de arena fueron abocadas para consolidar el terreno, que fue elevado artificialmente unos 5 metros de promedio, para evitar las inundaciones.

Sondeo de terreno en Nueva Belgrado, Boža Ilić, oleo de 1947
Sondeo de terreno en Nueva Belgrado, Boža Ilić, óleo de 1947

Aunque el plan urbanístico de 1923 ya preveía la ampliación de Belgrado al otro lado del río Sava y las primeras construcciones se realizaron en los años 30, el cambio de régimen tras la II Guerra Mundial dio el impulso decisivo para construir la nueva capital sobre las ciénagas de la confluencia del Sava en el Danubio, entre Belgrado y Zemun. La ciudad iba a crecer en antiguo territorio enemigo: hasta 1918 del imperio Austro-Húngaro y hasta 1945 del Estado pro-nazi de Croacia. El espacio que ofrecía aquel pantano, a pesar de no disponer casi de suelo firme, era ideal para la experimentación arquitectónica, porque no obligaba a compromisos formales con el patrimonio histórico ni funcionales con la vida diaria de la ciudad.

La creación de la nueva sociedad socialista en una reunificada Yugoslavia multicultural buscaba en ese terreno su máxima representación. A espaldas de la capital histórica, dañada en los bombardeos de la II Guerra Mundial, a finales de 1946 se convocó el concurso arquitectónico para dar forma a los tres edificios claves: la sede del gobierno federal, el edificio del comité central del Partido Comunista y un hotel de primera categoría. No existía una base urbanística definida ni una idea clara sobre cómo se comunicaría la nueva ciudad con los núcleos históricos de Belgrado y Zemun.

La sede gubernamental y el hotel se subordinaban a la funcionalidad, mientras que la sede del Partido se imaginaba como un monumento al nuevo poder:

“la expresión de la fuerza creativa, el símbolo poderoso del Partido Comunista, líder de los pueblos yugoslavos”.

Iba a ser un rascacielos situado delante de Kalemegdan, la ciudadela más antigua de Belgrado, versión local del utópico Palacio de los Soviets de Moscú. La dificultad del reto hizo que el primer premio quedara desierto, pero hubo 3 segundos y 5 terceros premios. Los otros dos proyectos fueron adjudicados a equipos de arquitectos croatas: la sede del gobierno al arquitecto Potočnjak y el hotel que se llamaría Yugoslavia al arquitecto Horvat.

En los primeros años de posguerra la cultura yugoslava seguía el realismo socialista y la arquitectura se formulaba como “nacional en la forma y socialista en el contenido”. El modelo soviético convivía con el lenguaje del movimiento moderno y el proyecto que se empezó a construir para la sede del gobierno era próximo al realismo socialista aunque con la planta inspirada el famoso Tsentrosoiuz, el único edificio de Le Corbusier en Moscú. Tras la ruptura de relaciones con la URSS en junio de 1948, Yugoslavia hizo un giro desestalinizador y la conferencia de arquitectos de Dubrovnik de 1950 se anticipó al discurso de Jrushchov de 1954 que condenaba al monumentalismo estalinista. La nueva arquitectura se inclinaría cada vez más hacia la versión socialista del estilo internacional, simple y funcionalista, que prioriza la construcción industrializada a través de sistemas prefabricados y proyectos tipo.

Tras años de estancamiento de la construcción en Nueva Belgrado y proyectos repetidos para el comité central, en la segunda mitad de los años 50 se adjudicó tanto este proyecto como la finalización de la sede del gobierno a Mihailo Janković, arquitecto del régimen. El resultado, la torre CK -o torre Ušće, como fue rebautizado tras perder su uso político en los años 90-, es un rascacielos funcionalista de influencia Miesiana, inaugurado en 1964 como el edificio más alto de Belgrado. En 1999 quedó dañado por los bombardeos de la OTAN, fue reconstruido como parte del centro comercial más grande de la región y todavía espera la construcción de su “torre gemela”. La primera conferencia de los países No Alineados de 1961 tuvo lugar en la recién inaugurada sede del gobierno. El edificio perdió mucho de la monumentalidad y del clasicismo del proyecto inicial. Se le añadieron pasarelas y alas laterales para subrayar su despliegue horizontal, porches y columnatas para romper a base de sombras su inmensa volumetría.

Tito con los autores del plan urbanístico del centro de Nueva Belgrado 1959
Tito con los autores del plan urbanístico del centro de Nueva Belgrado 1959

Nueva Belgrado es hoy el distrito más poblado de Belgrado. Su urbanismo y su arquitectura incorporan ideas del movimiento moderno, como espacios verdes, luz, aire y la red viaria simple y ordenada. La organización urbanística en bloques de 400x400m es fruto de los planes urbanísticos de los años 50. En Nueva Belgrado trabajaron los arquitectos de más renombre de Serbia y desde la profesión siempre se han resaltado sus similitudes con ciudades nuevas como Brasilia o Chandigargh.

Las críticas más persistentes hablan de la escala sobrehumana de sus avenidas de más de 80 metros de ancho, interminables hileras de viviendas y total contraste con el acogedor centro histórico. Hace 60 años Nueva Belgrado se imaginaba como la nueva capital socialista. Hace 30 funcionaba como poco más que una ciudad dormitorio. Y hoy tienen allí sus oficinas grandes bancos, empresas de telecomunicaciones y energéticas, hoteles de alta categoría y los dos centros comerciales más grandes de la región.

La urbe socialista modélica de la Yugoslavia de Tito ya tiene dos iglesias y recintos residenciales de lujo. Aunque Nueva Belgrado no consiguió nunca arrancar las sedes del poder político de la ciudad vieja, se está convirtiendo hoy en una nueva capital de negocios.

Proyecto para el centro comercial Ušće de 2003 con las torres gemelas
Proyecto para el centro comercial Ušće de 2003 con las torres gemelas

Jelena Prokopljevic. Doctora Arquitecta
Barcelona. Diciembre 2013[:gl]

“Estamos felices de poder realizar a túa gran idea de construír Nova Belgrado e listos para empregar todas as nosas forzas para cumprir con este gran deber…”,

dicía a carta que o 11 de abril de 1948 as brigadas xuvenís leron ao Mariscal Perico na festa de inicio de obras en Nova Belgrado. Preto de 150.000 mozos voluntarios participaron ata 1950 na construción do que se imaxinaba como a nova capital de Iugoslavia. O despregamento humano era enorme: calcúlase que máis de 30 millóns de toneladas de area foron abocadas para consolidar o terreo, que foi elevado artificialmente uns 5 metros de media, para evitar as inundacións.

Sondeo de terreno en Nueva Belgrado, Boža Ilić, oleo de 1947
Sondeo do terreo na Nova Belgrado, Boža Ilić, óleo de 1947

Aínda que o plan urbanístico de 1923 xa prevía a ampliación de Belgrado alén do río Sava e as primeiras construcións realizáronse nos anos 30, o cambio de réxime tras a II Guerra Mundial deu o impulso decisivo para construír a nova capital sobre as ciénagas da confluencia do Sava no Danubio, entre Belgrado e Zemun. A cidade ía crecer en antigo territorio inimigo: ata 1918 do imperio Austro-Húngaro e ata 1945 do Estado prol-nazi de Croacia. O espazo que ofrecía aquel pantano, a pesar de non dispoñer case de chan firme, era ideal para a experimentación arquitectónica, porque non obrigaba a compromisos formais co patrimonio histórico nin funcionais coa vida diaria da cidade.

A creación da nova sociedade socialista nunha reunificada Iugoslavia multicultural buscaba nese terreo a súa máxima representación. Ás costas da capital histórica, danada nos bombardeos da II Guerra Mundial, a finais de 1946 convocouse o concurso arquitectónico para dar forma aos tres edificios craves: a sede do goberno federal, o edificio do comité central do Partido Comunista e un hotel de primeira categoría. Non existía unha base urbanística definida nin unha idea clara sobre como se comunicaría a nova cidade cos núcleos históricos de Belgrado e Zemun.

A sede gobernamental e o hotel subordinábanse á funcionalidade, mentres que a sede do Partido imaxinábase como un monumento ao novo poder:

“a expresión da forza creativa, o símbolo poderoso do Partido Comunista, líder dos pobos iugoslavos”.

Ía ser un rañaceos situado diante de Kalemegdan, a cidadela máis antiga de Belgrado, versión local do utópico Palacio dos Soviets de Moscova. A dificultade do reto fixo que o primeiro premio quedase deserto, pero houbo 3 segundos e 5 terceiros premios. Os outros dous proxectos foron adxudicados a equipos de arquitectos croatas: a sede do goberno ao arquitecto Potočnjak e o hotel que se chamaría Iugoslavia ao arquitecto Horvat.

Nos primeiros anos de posguerra a cultura iugoslava seguía o realismo socialista e a arquitectura formulábase como “nacional na forma e socialista no contido”. O modelo soviético convivía coa linguaxe do movemento moderno e o proxecto que se empezou a construír para a sede do goberno era próximo ao realismo socialista aínda que coa planta inspirada o famoso Tsentrosoiuz, o único edificio de Le Corbusier en Moscova. Tras a ruptura de relacións coa URSS en xuño de 1948, Iugoslavia fixo un xiro desestalinizador e a conferencia de arquitectos de Dubrovnik de 1950 anticipouse ao discurso de Jrushchov de 1954 que condenaba ao monumentalismo estalinista. A nova arquitectura inclinaríase cada vez máis cara á versión socialista do estilo internacional, simple e funcionalista, que prioriza a construción industrializada a través de sistemas prefabricados e proxectos tipo.

Tras anos de estancamento da construción en Nova Belgrado e proxectos repetidos para o comité central, na segunda metade dos anos 50 adxudicouse tanto este proxecto como a finalización da sede do goberno a Mihailo Janković, arquitecto do réxime. O resultado, a torre CK -ou torre Ušće, como foi rebautizado tras perder o seu uso político nos anos 90-, é un rañaceos funcionalista de influencia Miesiana, inaugurado en 1964 como o edificio máis alto de Belgrado. En 1999 quedou danado polos bombardeos da OTAN, foi reconstruído como parte do centro comercial máis grande da rexión e aínda espera a construción da súa “torre xemelga”. A primeira conferencia dos países Non Aliñados de 1961 tivo lugar na recentemente inaugurada sede do goberno. O edificio perdeu moito da monumentalidad e do clasicismo do proxecto inicial. Engadíronselle pasarelas e ás laterais para subliñar o seu despregamento horizontal, soportais e columnatas para romper a base de sombras a súa inmensa volumetría.

Tito con los autores del plan urbanístico del centro de Nueva Belgrado 1959
Tito cos autores do plan urbanístico do centro de Nova Belgrado 1959

Nova Belgrado é hoxe o distrito máis poboado de Belgrado. O seu urbanismo e a súa arquitectura incorporan ideas do movemento moderno, como espazos verdes, luz, aire e a rede viaria simple e ordenada. A organización urbanística en bloques de 400x400m é froito dos plans urbanísticos dos anos 50. En Nova Belgrado traballaron os arquitectos de máis renome de Serbia e desde a profesión sempre se resaltaron as súas similitudes con cidades novas como Brasília ou Chandigargh.

As críticas máis persistentes falan da escala sobrehumana das súas avenidas de máis de 80 metros de ancho, interminables fileiras de vivendas e total contraste co acolledor centro histórico. Hai 60 anos Nova Belgrado imaxinábase como a nova capital socialista. Fai 30 funcionaba como pouco máis que unha cidade dormitorio. E hoxe teñen alí as súas oficinas grandes bancos, empresas de telecomunicacións e enerxéticas, hoteis de alta categoría e os dous centros comerciais máis grandes da rexión.

A urbe socialista modélica da Iugoslavia de Tito xa ten dúas igrexas e recintos residenciais de luxo. Aínda que Nova Belgrado non conseguiu nunca arrincar as sedes do poder político da cidade vella, está a converterse hoxe nunha nova capital de negocios.

Proyecto para el centro comercial Ušće de 2003 con las torres gemelas
Proxecto para o centro comercial Ušće de 2003 cas torres xemelgas

Jelena Prokopljevic. Doutora Arquitecta
Barcelona. Decembro 2013[:en]

“We are happy to be able to realize your great idea of constructing New Belgrade and ready to use all our forces to expire with this great duty…”,

the letter was saying that on April 11, 1948 the juvenile brigades read to the Marshall Titus in the holiday of beginning of works in New Belgrade. Near 150.000 voluntary young persons they took part until 1950 in the construction of what he was imagining as the new capital of Yugoslavia. The human deployment was enormous: it is calculated that more than 30 million tons of sand were doomed to consolidate the area, which was raised artificially approximately 5 meters of average, to avoid the floods.

Sondeo de terreno en Nueva Belgrado, Boža Ilić, oleo de 1947
Poll of area in New Belgrade, Boža Ilić, flutter of 1947

Though the urban development plan of 1923 already was foreseeing the extension of Belgrade to another side of the river Sava and the first constructions were realized in the 30s, the change of regime after the World War II gave the impulse decisive to construct the new capital on the marshes of the confluence of the Sava in the Danube, between Belgrade and Zemun. The city was going to grow in former enemy territory: until 1918 of the Austro-Hungarian empire until 1945 of the State pro-Nazi of Croatia. The space that was offering that marsh, in spite of not having almost firm soil, was ideal for the architectural experimentation, because it was not forcing to formal commitments with the historical heritage not functional with the daily life of the city.

The creation of the new socialist company in a reunified multicultural Yugoslavia was looking in this area for his maximum representation. Behind the historical capital damaged in the bombardments of the World War II, at the end of 1946 the architectural contest was summoned to give form to three key buildings: the headquarters of the federal government, the building of the central committee of the Communist party and a hotel of the first category. There existed neither an urban development definite base nor a clear idea on how one would communicate the new city with the historical cores of Belgrade and Zemun.

The governmental headquarters and the hotel were subordinating themselves to the functionality, whereas the headquarters of the Party were imagining as a monument to the new power:

“the expression of the creative force, the powerful symbol of the Communist party, leader of the Yugoslavian peoples”.

It was going to be a skyscraper placed in front of Kalemegdan, the most ancient citadel of Belgrade, local version of the Utopian Palace of the Soviets of Moscow. The difficulty of the challenge did that the first prize was remaining desert, but it had 3 seconds and 5 third prizes. Other two projects were awarded to equipments of Croatian architects: the headquarters of the government to the architect Potocnjak and the hotel that would be call itself Yugoslavia the architect Horvat.

In the first years of postwar period the Yugoslavian culture was following the socialist realism and the architecture was formulated as “native in the form and Socialist in the content”. The Soviet model was coexisting with the language of the modern movement and the project that was started constructing for the headquarters of the government was next the socialist realism though with the inspired plant the famous Tsentrosoiuz, the only Le Corbusier´s building of in Moscow. After the break of relations with the USSR in June, 1948, Yugoslavia did a draft desestalinizador and the architects’ conference of Dubrovnik of 1950 was anticipated to Jrushchov’s speech of 1954 that he was condemning to the Stalinist monumentalismo. The new architecture would incline increasingly towards the socialist version of the international, simple style and funcionalista, that prioritizes the construction industrialized across prefabricated systems and projects type.

After years of stagnation of the construction in New Belgrade and projects repeated for the central committee, in the second half of the 50s there was awarded both this project and the ending of the headquarters of the government to Mihailo Jankovic, architect of the regime. The result, the CK tower  – or Ušće tower, since it was re-baptized after losing his political use in the years 90-, is a skyscraper funcionalista of influence Miesiana, inaugurated in 1964 as the highest building of Belgrade. In 1999 he remained damaged by the bombardments of the NATO, was reconstructed as part of the biggest mall of the region and still it waits for the construction of his “twin tower”. The first conference of the countries Not aligned of 1961 took place in newly inaugurated headquarters of the government. The building lost much of the monumentalidad and of the classicism of the initial project. Him gangplanks and lateral wings were added to underline his horizontal deployment, porches and colonnades to break based on shades his immense volumetry.

Tito con los autores del plan urbanístico del centro de Nueva Belgrado 1959
Titus with the authors of the urban development plan of the center of New Belgrade 1959

New Belgrade is today the district more settlement of Belgrade. His urbanism and his architecture incorporate ideas of the modern movement, as green spaces, light, air and the network viaria simple and tidy. The urban development organization in blocks of 400x400m is a fruit of the urban development plans of the 50s. In New Belgrade there worked the architects of more renown of Serbia and from the profession always his similarities have been highlighted by new cities as Brasilia or Chandigargh.

The most persistent critiques speak about the superhuman scale of his avenues of more than 80 meters of width, endless rows of housings and total contrast with the cozy historical center. 60 years ago New Belgrade was imagining as the new socialist capital. It does 30 bedroom was working like little more than a city. And today his big offices have there banks, companies of telecommunications and energetic, hotels of high category and both bigger malls of the region.

The socialist city modélica of the Yugoslavia of Titus already has two churches and residential enclosures of luxury. Though New Belgrade never managed to start the headquarters of the political power of the old city, it is turning today into the new business capital.

Proyecto para el centro comercial Ušće de 2003 con las torres gemelas
Project for the mall Usce of 2003 with the twin towers

Jelena Prokopljevic. PhD Architect
Barcelona. December 2013[:]

Jelena Prokopljević
Jelena Prokopljevićhttps://laciudadsocialista.wordpress.com/
Arquitecta e investigadora serbia, titulada por la Universidad de Belgrado, y residente en Barcelona, miembro del Comité de Expertos del Premio Europeo del Espacio Público Urbano desde la edición del 2014. Se doctoró en 2006 en la ETSAB, ciudad en la que reside y trabaja. Ha colaborado con la plataforma Eurasian Hub en proyectos de transformación urbana y ha sido responsable del área de arquitectura y urbanismo en la Casa del Este, organización radicada en Barcelona y dedicada a promover la cooperación con la Europa Central y Oriental. Entre sus publicaciones más destacadas, consta el libro Corea del Norte: Utopía de hormigón; arquitectura y urbanismo al servicio de una ideología (escrito con Roger Mateos, 2012) y el artículo «Espacio público en la ciudad socialista: entre la abundancia y la indefinición», publicado en URBS, revista de estudios urbanos y ciencias sociales. Además, suele impartir conferencias y participar en coloquios en lugares como la ETSAB, la Universidad Autónoma de Barcelona (UAB), la fundación Amigos de la UNESCO de Barcelona o la Universidad Ion Mincu de Bucarest. Prokopljević es miembro del Comité de expertos del Premio Europeo del Espacio Público Urbano desde su edición de 2014.
ARTÍCULOS RELACIONADOS
ARTÍCULOS DEL AUTOR
0 0 votos
Article Rating
Suscribirse
Notificarme
guest
0 Comments
Los más recientes
Los más viejos Los más votados

Espónsor

Síguenos

23,683FansMe gusta
5,321SeguidoresSeguir
1,844SeguidoresSeguir
23,782SeguidoresSeguir

Promoción

También:

feedly

Columnistas destacados

Íñigo García Odiaga
87 Publicaciones0 COMENTARIOS
Antonio S. Río Vázquez
57 Publicaciones0 COMENTARIOS
José del Carmen Palacios Aguilar
54 Publicaciones0 COMENTARIOS
Aldo G. Facho Dede
50 Publicaciones0 COMENTARIOS