InicioartículosLa Forma Moderna en la Vivienda Unifamiliar Peruana 1950–1970 | Fernando Freire...

La Forma Moderna en la Vivienda Unifamiliar Peruana 1950–1970 | Fernando Freire ForgaA Forma Moderna na Vivenda Unifamiliar Peruana 1950–1970 | Fernando Freire ForgaThe Modern Form in the One-family Peruvian Housing 1950-1970 | Fernando Freire Forga

Gerrit Rietveld. Casa Schröeder en Utrecht, Países Bajos, 1924. (Imágenes obtenidas de la web)

El movimiento moderno surge como consecuencia de la ideología social de la época, la evolución artística, los avances tecnológicos alcanzados y las nuevas tendencias de vida en los países desarrollados. Críticos refieren, que cronológicamente la arquitectura moderna, es reconocida luego de la revolución artística ocurrida durante las vanguardias de inicios del siglo XX. La modernidad, con una nueva mirada al desarrollo humano, apuesta por una reinvención en la proyección arquitectónica, teniendo como base: los orígenes de la arquitectura (como necesidad esencial de la humanidad,”La funcionalidad”), la tecnología alcanzada por el hombre y los nuevos materiales dispuestos a ser parte de un movimiento arquitectónico que no tiene parangón en la historia universal de la arquitectura.

En comparación con Europa y Estados Unidos, la Arquitectura Moderna se desarrolló en el Perú tardíamente, aproximadamente 20 años después de que se construyeran los primeros antecedentes europeos, reconocidos como iconos de la arquitectura moderna.  La reforma estudiantil llevada a cabo en 1946 en la facultad de Ingeniería de la Escuela Nacional de Ingeniería (actual UNI) y el manifiesto de la Agrupación Espacio en 1947 representan los movimientos más claros e importantes de cómo la arquitectura moderna ingresa en nuestro país y va apropiándose de la ciudad de Lima, para luego pasar a provincias y abordar al país completo hacia la década de 1960.

Este intervalo arquitectónico “moderno – peruano” comprende un gran número de edificaciones de gran calidad, donde se aprecia una sabia proyección por parte de arquitectos nacionales y extranjeros (estos últimos en menor número) que entendieron a cabalidad este movimiento y que a través de sus obras nos dejaron un legado arquitectónico ineludible para la conformación de nuestras ciudades, obras que debemos cuidar,  estudiar y preservar.

En la actualidad, y desde hace algunos años atrás, el Perú se encuentra atravesando un boom constructivo, las zonas residenciales van cambiando y pasando de una baja densidad a una mayor. Las viviendas son demolidas para ser remplazadas por edificios multifamiliares y comerciales; cambiando así, y para siempre, el perfil de nuestras ciudades. La desaparición de viviendas unifamiliares modernas -a consecuencia de la evolución constructiva nacional- nos obliga a elaborar una inaplazable recopilación, con la finalidad de evitar la pérdida total de magníficos proyectos construidos desde mediados del siglo XX, los cuales forman parte de nuestra historia arquitectónica.

Paralelamente, en el campo académico nacional, la enseñanza de la arquitectura se encuentra ensimismada en una serie de incongruencias conceptuales -a causa de los rezagos de una post-modernidad trastocada- dejando de lado el dogma de la arquitectura moderna y sus acertados principios elementales.

Es por ello que el presente documento está orientado a estudiar las viviendas unifamiliares modernas (construidas en el Perú entre los años de 1950 y 1970), destacando sus cualidades arquitectónicas y rescatando los principios que la rigen. Exhortando, de esta manera, a reorientar el desarrollo de nuestra arquitectura actual a un ámbito coherente, del cual somos testigos a través de las obras seleccionadas.

La estructura elaborada para la presente investigación se divide en cuatro partes fundamentales: Primero, La Forma Moderna, donde se hace una aproximación al origen y el desarrollo de la arquitectura moderna, tanto a nivel nacional como internacional. Segundo, Viviendas Recopiladas, las cuales servirán de ejemplo para identificar y analizar la forma moderna que las conforma. Tercero, Conclusiones, luego del análisis desarrollado para cada vivienda, se determinan las conclusiones obtenidas en relación a la Arquitectura Moderna practicada en nuestro país. Cuarto, Reflexiones, con relación al ámbito académico y la necesidad de retomar el dogma moderno para el desarrollo de nuestra arquitectura actual.

Para la primera parte, resulta ineludible entender la arquitectura moderna como consecuencia de un movimiento moderno que se gestó desde las obras de filósofos y pensadores de finales del siglo XVIII. Visualizar la arquitectura moderna como un estilo más en la evolución arquitectónica universal, conducirá al lector a confundir las afirmaciones que se han desarrollado para este documento. La Forma Moderna en la arquitectura (exenta de la mimesis a la que el mundo estaba acostumbrado) es un sabio resultado donde convergen -precisa y rigurosamente- la funcionalidad de los espacios proyectados con los sistemas constructivos modernos dentro de una composición formal.

Como documentos de apoyo para esta parte se citan: El Estilo Internacional de P. Johnson y H. R. Hitchcock y libros elaborados por el arquitecto Helio Piñón. A través del libro El Estilo Internacional, se simplifica la comprensión de la forma moderna en la arquitectura mediante la práctica. Mientras que los ensayos de Helio Piñón, nos permite aproximarnos al entendimiento teórico de la génesis de la Forma Moderna y su relación coherente con la producción arquitectónica.

Para desarrollar la segunda parte, se determinó un intervalo de tiempo correspondiente al desarrollo de la arquitectura moderna en el Perú: donde se sabe que ingresa “académicamente” a mediados de la década de 1940 para consolidarse en la década de 1950 y vivir un auge a nivel nacional durante la década siguiente.

La selección de viviendas recopiladas ha sido determinada luego de observar detenidamente la ciudad y entrevistar a varios arquitectos del medio, quienes gentilmente han colaborado en la posible realización de este documento. La revista el Arquitecto Peruano ha sido también una fuente reveladora para identificar viviendas modernas que gozan de un alto nivel arquitectónico. Otro factor determinante para la selección de las viviendas fue la accesibilidad a las mismas, gracias a los actuales propietarios y/o arquitectos interesados en la elaboración de este trabajo de investigación.

Contando inicialmente con la ciudad de Lima, se tomó la decisión de incluir ciudades como Arequipa, Trujillo, Chiclayo y Piura, ya que por su crecimiento urbano, entre 1950 y 1970, se supuso encontrar viviendas importantes para este estudio y lograr así desarrollar un trabajo que abordara las principales ciudades del Perú.

Luego de visitar estas ciudades pudimos observar que sólo Arequipa y Trujillo cuentan con arquitectos locales, en esta época predeterminada para esta investigación, mientras que las viviendas modernas en las ciudades de Chiclayo y Piura fueron proyectadas, básicamente, por arquitectos de Lima, los cuales ya habían sido identificados y seleccionados para este estudio. El contar con arquitectos locales, como en Arequipa y Trujillo, abre la posibilidad de encontrar particularidades arquitectónicas no registradas en la ciudad de Lima.

El esquema de análisis para cada vivienda corresponde a la estructura de trabajos realizados por el Doctorado: La Forma Moderna de la ETSAB (Escuela Técnica Superior de Arquitectura de Barcelona) de la Universidad Politécnica de Cataluña, UPC. Para el análisis de cada vivienda seleccionada se ha desarrollado un trabajo de  re-dibujado de planos, donde se incluyeron: las plantas, cortes y elevaciones. En algunos casos se logró acceder a documentos como perspectivas o bocetos que explican adicionalmente el proceso de proyección de cada vivienda.

Para la tercera parte, se exponen una serie de conclusiones obtenidas a consecuencia de estos trabajos de investigación. Estas conclusiones favorecen al planteamiento de una sucesión de reflexiones, las que se presentarán en la cuarta parte de este documento.

A continuación se expone una miscelanea de imagenes que comprenden parte del presente trabajo de investigación.

Fernando Freire Forga · Doctor Arquitecto
Lima · julio 2011 · Autor del Blog La Forma Moderna en Latinoamérica

Gerrit Rietveld. Schröeder House in Utrecht, Netherlands, 1924. (Images obtained of the web)

The modern movement arises as consequence of the social ideology of the epoch, the artistic evolution, the technological reached advances and the new trends of life in the developed countries. Critics recount, that chronologically the modern architecture, is recognized after the artistic revolution happened during the forefronts of beginnings of the 20th century. The modernity, with a new look to the human development, bets for a reinvention in the architectural projection, having as base: the origins of the architecture (as essential need of the humanity, » The functionality «), the technology reached by the man and the new materials ready to be a part of an architectural movement that does not have paragon in the universal history of the architecture.

In comparison with Europe and The United States, the Modern Architecture developed in Peru late, approximately 20 years after there were constructed the first European precedents recognized as icons of the modern architecture. The student reform carried out in 1946 in the faculty of Engineering of the National School of Engineering (current UNI) and the manifest of the Group I Spread in 1947 they represent the clearest and important movements of how the modern architecture joins our country and goes appropriating of the city of Lima, then to happen to provinces and to approach to the complete country about the decade of 1960.

This architectural interval » modern – Peruvian » understands a great number of buildings of great quality, where it appreciates a wise projection on the part of national and foreign architects (the above mentioned in minor number) that they understood to cabalidad this movement and that across his works they left us an architectural unavoidable legacy for the conformation of our cities, works of that we must take care, study and preserve.

At present, and for some years behind, Peru is crossing a constructive boom, the residential zones are changing and happening from a low density to the major one. The housings are demolished to be replaced by multifamiliar and commercial buildings; changing this way, and forever, the profile of our cities. The disappearance of one-family modern housings – as a result of consequence of the constructive national evolution – forces us to elaborate a that cannot be deferred summary, with the purpose of avoiding the total loss of magnificent projects constructed from middle of the 20th century, which form a part of our architectural history.

Parallel, in the academic national field, the education of the architecture is ensimismada in a series of conceptual incongruities – because of reason of the rezagos of a post-modernity trastocada – leaving of side the dogma of the modern architecture and his guessed right elementary beginning.

It is for it that the present document is orientated to study the one-family modern housings (constructed in Peru between the years of 1950 and 1970), emphasizing his architectural qualities and rescuing the beginning that govern it. Exhorting to reorientate, hereby, the development of our current architecture to a coherent area, of which we are witnesses across the selected works.

The structure elaborated for the present investigation divides in four fundamental parts: First, The Modern Form, where an approximation is done to the origin and the development of the modern architecture, both national and international. Second, Compiled Housings, which will use as example to identify and to analyze the modern form that shapes them. Third party, Conclusions, after the analysis developed for every housing, decide the conclusions obtained in relation to the Modern Architecture practised in our country. Quarter, Reflections, with relation to the academic area and the need to take again the modern dogma for the development of our current architecture.

For the first part, it turns out to be unavoidable to understand the modern architecture as consequence of a modern movement that was in preparation from the works of philosophers and thinkers of ends of the 18th century. To visualize the modern architecture as one more style in the architectural universal evolution, it will drive the reader to confuse the affirmations that have developed for this document. The Modern Form in the architecture (exempt from the mimesis to which the world was accustomed) is a proved wise person where they converge – it adds and rigorously – the functionality of the spaces projected with the constructive modern systems inside a formal composition.

Documents of support for this part are mentioned: The International Style of P. Johnson and H. R. Hitchcock and books elaborated by the architect Helio Piñón. Across the book The International Style, there is simplified the comprehension of the modern form in the architecture by means of the practice. Whereas the tests of Helium Pine kernel, it allows us to bring us near to the theoretical understanding of the genesis of the Modern Form and his coherent relation with the architectural production.

To develop the second part, there decided an interval of time corresponding to the development of the modern architecture in Peru: where it is known that it enters «academic» in the middle of the decade of 1940 to be consolidated in the decade of 1950 and to live through a national summit during the following decade.

The selection of compiled housings has been determined after observing held up the city and interviewing several architects of the way, who elegantly have collaborated in the possible accomplishment of this document. The magazine the Peruvian Architect has been also a rewatching source to identify modern housings that enjoy a high architectural level. Another determinant factor for the selection of the housings was the accessibility to the same ones, thanks to the current owners and / or architects been interested in the production of this work of investigation.

Possessing initially the city of Lima, there took the decision to include cities as Arequipa, Trujillo, Chiclayo and Piura, since for his urban growth, between 1950 and 1970, one supposed finding important housings for this study and managing this way to develop a work that was approaching the principal cities of Peru.

After visiting these cities we could observe that only Arequipa and Trujillo possess local architects, in this epoch predetermined for this investigation, whereas the modern housings in the cities of Chiclayo and Piura were projected, basically, by architects of Lima, which already had been identified and selected for this study. To possess local architects, since in Arequipa and Trujillo, it opens the possibility of finding architectural particularities not registered in the city of Lima.

The scheme of analysis for every housing corresponds to the structure of works realized by the Doctorate: The Modern Form of the ETSAB (Technical Top School of Architecture of Barcelona) of the Technical University of Catalonia, UPC. For the analysis of every selected housing a work has developed of re-drawn of planes, where they were included: the plants, courts and elevations. In some cases it was achieved to accede to documents like perspectives or sketches that explain additional the projection process of every housing.

For the third part, there are exposed a series of conclusions obtained as a result of these works of investigation. These conclusions favor to the exposition of a succession of reflections, which they will present in the fourth part of this document.

Later there is exposed a miscellany of images that understand part of the present work of investigation.

Fernando Freire Forga · Doctor Architect

Lima · july 2011 · Author of the Blog La Forma Moderna en Latinoamérica

Gerrit Rietveld. Casa Schröeder en Utrecht, Países Baixos, 1924. (Imaxes obtidas da web)

O movemento moderno xorde como consecuencia da ideoloxía social da época, a evolución artística, os avances tecnolóxicos alcanzados e as novas tendencias de vida nos países desenvolvidos. Críticos refiren, que cronoloxicamente a arquitectura moderna, é recoñecida logo da revolución artística acontecida durante as vangardas de inicios do século XX. A modernidade, cunha nova mirada ao desenvolvemento humano, aposta por unha reinvención na proxección arquitectónica, tendo como base: as orixes da arquitectura (como necesidade esencial da humanidad,»La funcionalidade), a tecnoloxía alcanzada polo home e os novos materiais dispostos a ser parte dun movemento arquitectónico que non ten parangón na historia universal da arquitectura.

En comparación con Europa e Estados Unidos, a Arquitectura Moderna desenvolveuse no Perú tardiamente, aproximadamente 20 anos despois de que se construísen os primeiros antecedentes europeos, recoñecidos como iconas da arquitectura moderna. A reforma estudantil levada a cabo en 1946 na facultade de Enxeñaría da Escola Nacional de Enxeñaría (actual UNI) e o manifesto da Agrupación Espazo en 1947 representan os movementos máis claros e importantes de como a arquitectura moderna ingresa no noso país e vai apropiándose da cidade de Lima, para logo pasar a provincias e abordar o país completo cara á década de 1960.

Este intervalo arquitectónico «moderno – peruano» comprende un gran número de edificacións de gran calidade, onde se aprecia unha sabia proxección por parte de arquitectos nacionais e estranxeiros (estes últimos en menor número) que entenderon a cabalidad este movemento e que a través das súas obras nos deixaron un legado arquitectónico ineludible para a conformación das nosas cidades, obras que debemos coidar, estudar e preservar.

Na actualidade, e dende hai algúns anos atrás, o Perú encóntrase atravesando un boom construtivo, as zonas residenciais van cambiando e pasando dunha baixa densidade a unha maior. As vivendas son demolidas para ser remplazadas por edificios multifamiliares e comerciais; cambiando así, e para sempre, o perfil das nosas cidades. A desaparición de vivendas unifamiliares modernas -a consecuencia da evolución construtiva nacional- obríganos a elaborar unha inaprazable recompilación, coa finalidade de evitar a perda total de magníficos proxectos construídos dende mediados do século XX, os cales forman parte da nosa historia arquitectónica.

Paralelamente, no campo académico nacional, o ensino da arquitectura encóntrase ensimesmada nunha serie de incongruencias conceptuais -a causa dos rezagos dunha post-modernidade trastornada- deixando de lado o dogma da arquitectura moderna e os seus acertados principios elementais.

É por iso que o presente documento está orientado a estudar as vivendas unifamiliares modernas (construídas no Perú entre os anos de 1950 e 1970), destacando as súas calidades arquitectónicas e rescatando os principios que a rexen. Exhortando, deste xeito, a reorientar o desenvolvemento da nosa arquitectura actual a un ámbito coherente, do cal somos testemuñas a través das obras seleccionadas.

A estrutura elaborada para a presente investigación divídese en catro partes fundamentais: Primeiro, La Forma Moderna, onde se fai unha aproximación á orixe e o desenvolvemento da arquitectura moderna, tanto a nivel nacional como internacional. Segundo, Vivendas Recompiladas, as cales servirán de exemplo para identificar e analizar a forma moderna que as conforma. Terceiro, Conclusións, logo da análise desenvolvida para cada vivenda, determínanse as conclusións obtidas en relación á Arquitectura Moderna practicada no noso país. Cuarto, Reflexións, con relación ao ámbito académico e a necesidade de retomar o dogma moderno para o desenvolvemento da nosa arquitectura actual.

Para a primeira parte, resulta ineludible entender a arquitectura moderna como consecuencia dun movemento moderno que se xerou dende as obras de filósofos e pensadores de finais do século XVIII. Visualizar a arquitectura moderna como un estilo máis na evolución arquitectónica universal, conducirá o lector a confundir as afirmacións que se desenvolveron para este documento. A Forma Moderna na arquitectura (exenta da mimesis á que o mundo estaba afeito) é un sabio resultado onde converxen -precisa e rigorosamente- a funcionalidade dos espazos proxectados cos sistemas construtivos modernos dentro dunha composición formal.

Como documentos de apoio para esta parte cítase: O Estilo Internacional de P. Johnson e H. R. Hitchcock e libros elaborados polo arquitecto Helio Piñón. A través do libro El Estilo Internacional, simplifícase a comprensión da forma moderna na arquitectura mediante a práctica. Mentres que os ensaios de Helio Piñón, nos permite aproximarnos ao entendemento teórico da xénese da Forma Moderna e a súa relación coherente coa produción arquitectónica.

Para desenvolver a segunda parte, determinouse un intervalo de tempo correspondente ao desenvolvemento da arquitectura moderna no Perú: onde se sabe que ingresa «academicamente» a mediados da década de 1940 para consolidarse na década de 1950 e vivir un auxe a nivel nacional durante a década seguinte.

A selección de vivendas recompiladas foi determinada logo de observar detidamente a cidade e entrevistar varios arquitectos do medio, os que xentilmente colaboraron na posible realización deste documento. A revista o Arquitecto Peruano foi tamén unha fonte reveladora para identificar vivendas modernas que gozan dun alto nivel arquitectónico. Outro factor determinante para a selección das vivendas foi a accesibilidade a estas, grazas aos actuais propietarios e/ou arquitectos interesados na elaboración deste traballo de investigación.

Contando inicialmente coa cidade de Lima, tomouse a decisión de incluír cidades como Arequipa, Trujillo, Chiclayo e Piura, xa que polo seu crecemento urbano, entre 1950 e 1970, se supuxo encontrar vivendas importantes para este estudo e lograr así desenvolver un traballo que abordase as principais cidades do Perú.

Logo de visitar estas cidades puidemos observar que só Arequipa e Trujillo contan con arquitectos locais, nesta época predeterminada para esta investigación, mentres que as vivendas modernas nas cidades de Chiclayo e Piura foron proxectadas, basicamente, por arquitectos de Lima, os cales xa foran identificados e seleccionado para este estudo. Contar con arquitectos locais, como en Arequipa e Trujillo, abre a posibilidade de encontrar particularidades arquitectónicas non rexistradas na cidade de Lima.

O esquema de análise para cada vivenda corresponde á estrutura de traballos realizados polo Doutorado: A Forma Moderna da ETSAB (Escola Técnica Superior de Arquitectura de Barcelona) da Universidade Politécnica de Cataluña, UPC. Para a análise de cada vivenda seleccionada desenvolveuse un traballo de re-debuxado de planos, onde se incluíron: as plantas, cortes e elevacións. Nalgúns casos logrouse acceder a documentos como perspectivas ou bosquexos que explican adicionalmente o proceso de proxección de cada vivenda.

Para a terceira parte, expóñense unha serie de conclusións obtidas a consecuencia destes traballos de investigación. Estas conclusións favorecen á formulación dunha sucesión de reflexións, as que se presentarán na cuarta parte deste documento.

A continuación exponse unha miscelanea de imagenes que comprende parte do presente traballo de investigación.

Fernando Freire Forga · Doutor Arquitecto

Lima · xullo 2011 · Autor do Blogue La Forma Moderna en Latinoamérica

Fernando Freire Forga
Fernando Freire Forgahttps://www.fernandofreirearquitecto.pe/
Fernando Freire Forga nace en Lima el 21 de marzo de 1977. Entre los años 1994 y 2000 realiza estudios de arquitectura en la Universidad Peruana de Ciencias Aplicadas en la misma ciudad. En 1999 obtiene el primer premio en el Concurso a nivel nacional organizado por PROCOBRE-PERÚ con la tesis: Edificio Automatizado de Oficinas: “Usos del Cobre en la Arquitectura”. Ha realizado estudios de Doctorado sobre Arquitectura Moderna en la ETSAB, Escuela Técnica Superior de Arquitectura de Barcelona en la Universidad Politécnica de Cataluña, España. Actualmente , se encuentra inmerso en el desarrollo de trabajos de recopilación e investigación de Arquitectura Moderna en el Perú. Es docente de la Pontificia Universidad Católica del Perú y se desenvuelve como proyectista de manera independiente.
ARTÍCULOS RELACIONADOS
ARTÍCULOS DEL AUTOR

24 COMENTARIOS

0 0 votos
Article Rating
Suscribirse
Notificarme
guest
24 Comments
Los más recientes
Los más viejos Los más votados

Espónsor

Síguenos

23,683FansMe gusta
5,321SeguidoresSeguir
1,844SeguidoresSeguir
23,782SeguidoresSeguir

Promoción

También:

feedly

Columnistas destacados

Íñigo García Odiaga
87 Publicaciones0 COMENTARIOS
Antonio S. Río Vázquez
57 Publicaciones0 COMENTARIOS
José del Carmen Palacios Aguilar
54 Publicaciones0 COMENTARIOS
Aldo G. Facho Dede
50 Publicaciones0 COMENTARIOS