Un finés en El Escorial (e II) | José Ramón Hernández Correa


Alvar Aalto xa estivera nos touros. En Barcelona leváronlle á Monumental, e pasoullo moi ben. Por iso os madrileños pensaron que xa non tiña moito sentido levarlle ás Vendas. Ese obxectivo xa estaba cuberto.

Aalto e Moragas na praza de touros de Barcelona. 1951 | Fotografía cortesía de Santiago de Molina, amable seguidor deste blogue | arquitectamoslocos.blogspot.com.es

En realidade o finlandés non parecía estar disposto a que lle levasen a ningún sitio. Quería andorrear por Madrid ao seu aire e perderse el só. Quería, como bo turista, facer unhas compras.

Fernando Chueca ofreceuse amablemente a acompañarlle e facerlle de intérprete, pero el mesmo contou despois que sentía que lle estorbou e que Alvar Aalto preferiría estar só e ás súas anchas.

Ao forastero non lle interesaban nin os museos, nin os monumentos, nin os espazos urbanos de Madrid, senón só os souvenirs e as chorradas que lle gustarían a calquera persoa inculta e simplona; as españoladas máis evidentes e descaradas. (¡Que consternación! ¡Que vergoña!).

Entraron os dous arquitectos na prestixiosa Casa de Linares. Alvar Aalto volveuse tolo comprando peitas e outros abelorios, e cando descubriu as castañolas lanzouse a por elas: tocaba a madeira, acariciaba a súa curvatura, polas caras cóncavas e as convictas, chocábaas para que soasen e quedábaas escoitando coma se fosen diapasóns. Finalmente quedou cun par.

Foron á caixa e o empelado púxose vermello. Avergonzado e tímido díxolle a Chueca que as castañolas que elixira o señor estranxeiro eran de profesional, as mellores que había, e custaban catrocentas cincuenta pesetas. Para levalas de recordo había moitas moi boas, de entre quince e vinte pesetas.

Así llo explicou Chueca a Aalto, para que este emendase o seu involuntario e custoso erro, pero o finlandés non só non o corrixiu, senón que se puxo moi contento. Iso demostraba que coñecía a madeira mellor que ninguén. Amaba os materiais, e aínda que non tiña nin idea de castañolas soubera elixir as mellores. Entusiasmoulle ese afago ao seu ollo clínico, que desprezara as castañolas de vinte pesetas para turistas e fora dereito ás de catrocentas cincuenta, ás de verdade.

A conta total ascendía a seiscentas pesetas, que o finlandés pagou encantado.

Tras este éxito de experto flamencólogo, foi comprar uns pendentes para a súa filla e un corte de tea de gabardina para el.

Finalmente, Aalto e Chueca remataron no bar do Hotel Palace, ttomando unhas copas. Charlaron animadamente, e o madrileño sentiu un vivo afecto polo finlandés (máis vivo a cada novo whisky). Non acabaron cantando o Asturiaspatriaquerida porque Alvar Aalto non a sabía.

Despedíronse afectuosamente. Chueca botou a andar pola Carreira de San Xerónimo, e Aalto, xa só, xa libre de anfitrions pesados, foi ao mostrador de recepción.

-Per favó. Io Finlandia. Io tablao flamenco. -Sacou as castañolas-. ¡Io tacatacatatá e olé!

-¡Cómo, non cabaleiro! Aquí mesmo, moi preto…

O grande arquitecto finlandés foi por fin libre, na noite de Madrid. Tacatacatatá ¡e olé!

Este cartel é unha invención-parvada miña.
En 1951 aínda non existía iso de que puxesen o teu nome nun cartel,
pero de ter existido, seguramente Aalto teríaseo posto.

Outro dos momentos memorables da visita de Aalto a Madrid tivo lugar na casa de Luis Gutiérrez Soto.

Se Carlos de Miguell era o director da revista Arquitectura, e o anfitrión da visita de Alvar Aalto a Madrid, o grande irmán maior era Luis Gutiérrez Soto. Por idade, por prestixio, por poder económico, por prestancia e por todo, era o líder do grupo, e polo tanto a gran cea de despedida tiña que facerse na súa casa.

Tiña (como non podía ser menos) dous magníficos pisos na esquina das rúas de Padilla e de Núñez de Balboa (boa esquina), un enriba do outro, comunicados interiormente por unha escaleira de caracol. O de arriba era a súa vivenda e o de abaixo o seu estudo.

Preparou unha estupenda cea, servida por camareiros, nun dos seus grandes salóns, e sentou a Alvar Aalto ao seu lado.

A cea transcorreu con gran cordialidade. Alvar Aalto falaba con sinxeleza da súa obra e da súa concepción da arquitectura e da vida, e tamén escoitaba con interese as ideas e opinións dos demais.

Foi unha reunión inesquecible (como se adoita dicir). Falaron, beberon, cantaron, riron, e todos remataron encantados e felices.

Despedíronse cordialmente, e xa na rúa se abrazaron a Alvar Aalto. Este tomou un taxi para irse ao seu hotel e os demais separáronse, para irse cada un á súa casa.

Pero Rafael Aburto achegouse a Carlos de Miguel, nun aparte final. Parecía estar a esperar todo o tempo a quedar a soas con el. Así o entendeu De Miguel, que o recibiu expectante.

¿Que lle querería dicir Rafael? ¿Que tería estado a gardarse? Estaba seguro de que sería algo moi importante: Alvar Aalto, a arquitectura moderna, novas perspectivas para a arquitectura española, algunha idea de traballo, algunha proposta, algunha conclusión, algunha observación definitiva…

-Oe, Carlos… Quería comentarche unha cousa.

-Si. Dime, Rafael.

-¿Fixácheste… aí, na casa de Luis…?

-Si?

-Estaba Alvar Aalto sentado tal que aquí, e Luis aí, ¿non?

-Si. Si.

-Á esquerda de Luis, detrás, había un piano de cola.

-¿?

-E sobre o piano había un mantón de Manila.

-¿?

-Oe, Carlos: D¿e que cor era o mantón?

-¿Eh?

-Si. O mantón de Manila. ¿De que cor era?

Carlos de Miguel quedouse uns segundos perplexo, pampo, e ao cabo, vendo a expresión de franco interese de Rafael Aburto, que esperaba a súa opinión, deulle un ataque de risa. Tivo que apoiarse na fachada de Núñez de Balboa.

José Ramón Hernández Correa
Doutor Arquitecto e autor de Arquitectamos locos?

Toledo · marzo 2012

José Ramón Hernández Correa

Nací en 1960. Arquitecto por la ETSAM, 1985. Doctor Arquitecto por la Universidad Politécnica, 1992. Soy, en el buen sentido de la palabra, bueno. Ahora estoy algo cansado, pero sigo atento y curioso.

follow me

Arquivado en: artigos, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,