New York Times | Óscar Tenreiro Degwitz

Siguen unas fotos de la fotógrafa venezolana residente en Nueva York Patricia Burmicky. La primera es un collage en el cual se puede apreciar en el centro, arriba, la vista hacia la calle, filtrada por tubulares, del edificio de MIT de Fumihiko Maki | oscartenreiro.com
Seguen unhas fotos da fotógrafa venezolana residente en Nova York Patricia Burmicky. A primeira é un collage no cal se pode apreciar no centro, arriba, a vista cara á rúa, filtrada por tubulares, do edificio de MIT de Fumihiko Maki | oscartenreiro.com

A pesar de que a súa produción se resente do exceso e veulle ben ter só o 10% dos traballos que acumula na súa carreira, creo que Renzo Piano (1937) é un arquitecto que produciu algúns dos mellores edificios destes tempos en que se lle pide á arquitectura tantas cousas equivocadas.

Insistiu en manter o rigor técnico asociado a unha visión moi depurada do deseño que lle coidou de transitar os camiños máis confusos de Richard Rogers (1933), o seu antigo socio e coautor do centro Pompidou, unha das obras máis publicitadas e visitadas do século vinte. Piano e Rogers gañaron ese concurso en 1970 e saltaron á fama, a pesar dos aspectos polémicos desa obra que veu ser o antecesor “ideolóxico” dos edificios-emblema que se regaron polo mundo.

Piano foi etiquetaxe como un arquitecto high-tech xunto a Norman Foster (1935), o mesmo Rogers e outros menos coñecidos. Unha etiqueta que se apoia en que o tres foron cultores dunha aproximación á arquitectura que insiste en “mostrar” ou facer evidente o esqueleto estrutural e os seus agregados, tomando decisións de deseño xustificadas en nocións técnicas.

O esqueleto concíbese tratando de diferenciar no deseño o papel dos elementos sometidos a tracción ou a compresión, o cal levou a Kenneth Frampton a denominalas estruturas “tensiles”, nun esforzo de clasificación. Vai de si que estas estruturas, por querer facer visible a súa forma de traballo, son invariablemente de aceiro porque o concreto armado é un material que mostra moito menos a súa mecánica interna. Inscríbense ademais nun universo estético derivado da racionalidade construtiva, da depuración do deseño dos elementos, das súas conexións, das súas proporcións.

Tradición moderna.

As tres figuras que nomeei non logran resultados do mesmo nivel, pero podería dicirse que son herdeiros da tradición moderna na súa versión máis ortodoxa.

Non son un seguidor dos seus pasos, pero si me interesa visitar as súas obras cando teño a oportunidade. Foi o caso con Piano en dúas obras importantes. Unha que comentei aquí, o Parque da Música en Roma (2002). E outro, o que motiva o comentario de hoxe, o edificio do New York Times, en Nova York, terminado en 2007.

Edificio máis ben discreto porque non busca impresionar con ningún xesto especial, como é o caso por exemplo do da Corporación Hearst de Foster (2006) alí mesmo en Nova York, cuxo volume se fai facetado en virtude dun esforzo de diferenciación un tanto forzado, como sucede nalgunhas obras recentes de Foster. Talvez querendo achegarse ás imaxes de edificios en altura con estruturas “tridimensionales” que circularon nos anos sesenta, das cales una moi precisa foi a do rañaceos non construído de Louis I. Kahn para Filadelfia, de fins dos cincuenta.

Piano, pola contra, limítase ao volume prismático que coloca ao bordo da rúa, deixando o fondo do lote para unha serie de oficinas especiais e o Auditorio, un de cuxos lados se abre cara a un moi fermoso patio interior con vexetación.

Esa idea de aproximar, de achegar o edificio á rúa, segue o aliñamento preponderante, pero fai preguntarse se é imposible en Nova York que un edificio corporativo poida aceptar que a Planta Baixa ceda espazo á cidade tal como fíxoo no seu momento o Seagram de Mies van der Rohe (1958) que en Park Avenue rompeu cos aliñamentos dun modo radical, creando unha praza que veu a converterse na súa distinción máis notoria.

Pel protectora.

Imaxinamos os argumentos para que isto non fose posible, entre os cales destacará o da seguridade ante ameazas terroristas. Pero de todos os xeitos un pénsao, levado talvez por unha visión do urbano allea a esta cidade, lugar de présa e de circulación sempre estresante. E con todo alí están de todos os xeitos, como secuela interesante do xesto do Seagram, os rañaceos máis ou menos anónimos da Ave. das Américas (“anonimato” que lles valeu moitas críticas desde fai corenta anos), que crearon un sistema de prazas públicas de acceso moi gratas e que fan máis amable a ese sector da cidade, creando oportunidade para un fugaz descanso que se agradece.

O volume prismático está rodeado por unha pel de tubulares de aluminio (ou aceiro inoxidable) que protexe o muro cortina que envolve as oficinas. Hai pouco comentei aquí que un edificio do xaponés Fumihiko Maki (1928) no campus de MIT en Boston recorre a un principio moi similar, que se fai hoxe tecnicamente accesible e é o resultado da procura de principios de control da incidencia solar máis sutís que o xa un pouco mal visto “quiebrasol” corbusiano e por suposto que o horripilante cristal entintado de cor que somete os usuarios a un permanente ambiente de discoteca.

Pero aquí, a diferenza do que fai Maki, a pel interrómpese en bandas horizontais coincidentes coas xanelas de cada piso. E xorde a pregunta sobre o por que desta decisión, xa que como se demostra claramente en Boston (ver foto superior central no “collage” fotográfico), a percepción da paisaxe “filtrado” polos tubos é perfecta, menos o resplandor solar. Se xa se adoptou o principio protector por que non facelo en todo o volume?

O tamizar permanentemente a vista expuxese un precedente pioneiro sempre riesgoso, pero non teño dúbidas do interese do resultado, e quedaría sempre a opción de crear puntos abertos en sitios escollidos. Un sente a sensación de oportunidade perdida se nos imaxinamos o enorme volume, filtrando e reflectindo a luz, sen a presenza molesta dos elementos verticais de soporte da “pel”, ben notorios na realidade.

Óscar Tenreiro Degwitz, Arquitecto.
Venezuela, maio 2010,
Entre lo Cierto y lo Verdadero

Óscar Tenreiro Degwitz

Es un arquitecto venezolano, nacido en 1939, Premio Nacional de Arquitectura de su país en 2002-2003, profesor de Diseño Arquitectónico por más de treinta años en la Universidad Central de Venezuela, quien paralelamente con su ejercicio ha mantenido ya por años presencia en la prensa de su país en un esfuerzo de comunicación hacia la gente en general de los puntos de vista del arquitecto acerca de los más diversos temas, entre los cuales figuran los agudos problemas políticos de una sociedad como la venezolana. Tenreiro practica así lo que el llama el “pensamiento desde y hacia la arquitectura”, insistiendo en que lo hace como arquitecto en ejercicio, para escapar de los estereotipos y cautelas propios de la “crítica arquitectónica”. Respecto a la cual no oculta su desconfianza, que explica recurriendo al aforismo de Nietzsche sobre el crítico de arte “que ve el arte desde cerca sin llegar a tocarlo nunca”.

Arquivado en: artigos, Óscar Tenreiro Degwitz

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,