Os atributos de A Tourette | Marcelo Gardinetti

5.0
01
La Tourette | Fotografía: Olivier Martin Gambier, 2004 © FLC ADAGP
A Tourette | Olivier Martin Gambier, 2004 © FLC ADAGP

Dúas circunstancias de deseño foron determinantes para establecer o carácter que tipifica a arquitectura do Convento da Tourette. O primeiro se corporiza ao definir o plano horizontal reitor no punto máis alto do terreo, para que, a partir desa horizontal, o edificio descenda copiando a topografía irregular da ladeira. O segundo resulta ao mutar o concepto de claustro tradicional por unha disposición máis complexa, onde o patio non é o espazo de expansión das habitacións que o rodean senón o sostén de volumes e circulacións que o cruzan para enlazar diferentes puntos do programa.

Ambas as disposicións aliñan a resposta enfática de Lle Corbusier a un programa que promove a introspección, nun sitio que tamén presenta unha suxestiva complexidade. O terreo onde se construíu o convento foi adquirido polos dominicos, un predio de 80 hectáreas con bosques e unha granxa na saia dun outeiro en Eveux-sur- arbresle. O programa resúmese a unha igrexa, unha sala capitular, aloxamento para 100 dominicos, escola e biblioteca. Lle Corbusier foi imbuído do espírito monástico polo pai Marie Alain Couturier, con quen mantiña unha estreita relación amigable desde os tempos de Ronchamp.

La Tourette | Olivier Martin Gambier, 2004 © FLC ADAGP
A Tourette | Olivier Martin Gambier, 2004 © FLC ADAGP

Couturier era unha apaixonado da arte e como tal exerceu forte influencia na decisión dos dominicos para que o elixido sexa Le Corbusier, a quen imbuíu das características da actividade dentro do mosteiro, mediante cartas onde relataba profusamente ritos e costumes dos dominicos, e mesmo un esbozo sobre

“a típica planta cisterciense, con servizos comúns encostados a un patio porticado que, á súa vez, estaba pegado a un dos lados dunha igrexa alongada”.1

La Tourette | Olivier Martin Gambier, 2004 © FLC ADAGP
A Tourette | Olivier Martin Gambier, 2004 © FLC ADAGP

Na primeira visita ao terreo, Le Corbusier determina o carácter da implantación:

“debuxe a estrada, debuxe os horizontes, puxen a orientación do sol, arisquee a topografía, decidín o lugar onde estaría, porque o lugar non estaba fixado en absoluto. Ao escoller o emprazamento estaba a cometer un acto criminal ou válido”.2

La Tourette | Olivier Martin Gambier, 2004 © FLC ADAGP
A Tourette | Olivier Martin Gambier, 2004 © FLC ADAGP

Ao definir o plano horizontal no punto máis alto do terreo, Le Corbusier evita unha modificación importante na topografía, mediando nos lados do convento planos cegos e perforados, para permitir a libre circulación dos sedimentos móbiles do sitio.

Nesta obra, Lle Corbusier expón unha tensión determinante entre o individual e o colectivo, que se expresa na representación dunha unidade repetitiva para a cela monástica e a libre disposición dos espazos colectivos. Facendo “uso” da irregular topografía o convento ofrece contrastes determinantes, mediando unha fachada palpitante sobre o val, onde as celas privadas situadas nos dous últimos pisos, modelan cos seus balcóns un carácter que non se repite no resto do edificio. No piso inferior, a sala de seminarios ten panos de vidro en toda a superficie exterior, dividido por montantes verticais de formigón que seguen unha secuencia deseñada por Xenakis. Esta modulación que provén do modulor e de ritmos musicais, nos panos fixos é denominada “ondulatories”, e nos móbiles “aérateurs”.

La Tourette | Olivier Martin Gambier, 2004 © FLC ADAGP
A Tourette | Olivier Martin Gambier, 2004 © FLC ADAGP

Pero o maior punto de contraste se exterioriza entre o deseño en bandas horizontais do convento e o volume hermético da igrexa. As transparencias e as sombras moduladas chocan co macizo vertical de 5 niveis, separado por unha racha de aire que establece a disociación entre a privacidade do mosteiro e o espazo público de culto.

En planta, os lados interiores do edificio mostran variacións que sinalan os diferentes usos de cada piso. No nivel de acceso, o corredor que vincula os espazos públicos mostra carpinterías deseñadas en base a un cadrado modulado que lembra os exercicios pictóricos de Mondrian. Por encima, as circulacións das celas son iluminadas por pequenas rachas de luz situadas á altura dos ollos, moduladas con pequenos soportes de formigón que sobresaen como terrones, coincidindo coas columnas estruturais.

La Tourette | Olivier Martin Gambier, 2004 © FLC ADAGP
A Tourette | Olivier Martin Gambier, 2004 © FLC ADAGP

As celas son pequenos rectángulos regulados polas dimensións do modulor: 5,92 de longo, 1, 83 de ancho e 2,26 metros de altura. Cada habitación ten unha carpintería que cobre a totalidade ao lado exterior e un balcón que permite graduar o ingreso da luz solar. Os muros presentan unha textura rugosa e pesada que só se alixeira no lugar onde se sitúa a mesa de lectura.

O patio central está atravesado por dous corredores perpendiculares que vinculan todas as funcións públicas. Unha circulación conduce desde o acceso á sala, a outra desde as celas á igrexa; ambas se atopan verticalmente baixo un teito inclinado. O paseo permite contemplar as figuras da arquitectura: o cubo do oratorio, a pirámide yuxtapuesta encima do cubo, o cilindro da escaleira caracol, cadrados e paralelepípedos que reflicten as formas da creación humana.

La Tourette | Olivier Martin Gambier, 2004 © FLC ADAGP
A Tourette | Olivier Martin Gambier, 2004 © FLC ADAGP

A igrexa é resultado dun exercicio de deseño individual dentro do conxunto. O volume principal presenta en cada lado da súa lonxitude dous volumes encostados. Un de forma irregular que contén a cripta, onde predominan tres grandes lucernarios e amplas superficies cubertas de cores primarias; outro rectangular no lado oposto onde se atopa a sancristía iluminada por sete lucernarios xeométricos. Ambas constrúen o transepto, fundando unha singular versión da planta en cruz latina da igrexa tradicional. O altar sitúase onde se cruzan os eixos desas figuras. Os muros macizos, verticais e espidos da nave principal só interrómpense por dúas hendiduras horizontais: unha aberta ao sol nacente e a outra ao poñente. O piso negro acentúa o contraste entre as sombras e as láminas de luz.

La Tourette | Olivier Martin Gambier, 2004 © FLC ADAGP
A Tourette | Olivier Martin Gambier, 2004 © FLC ADAGP

Contido no seu carácter rustico, os atributos da Tourette exaltan os valores espirituais que lle deron orixe, mediando unha rigorosa disciplina proyectual. O edificio combina xogos tipológicos, espaciais e funcionais que se apartan de prototipos históricos, pero que están imbuídos polo espírito do seu xene. As convencións da arquitectura son dunha estrita xeometría, para encumbrar as grafías da creación humana e establecer unha diverxencia concluínte coas formas da natureza.

Marcelo Gardinetti. Arquitecto
La Plata. Arxentina. Xuño 2019

Notas:

1 CURTIS, William J.R. Le Corbusier, ideas y formas. Madrid. Hermann Blume. 1987 pág. 181.
2 Verbas de Le Corbusier transcriptas do documental Arquitecturas, O convento de A Tourette, Copans 2002.

Marcelo Gardinetti

No voy a hablar de la penumbra, mejor voy a ver si puedo despertar.

follow me

Arquivado en: artigos, Marcelo Gardinetti

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,