Distancias disimuladas | bRijUNi

[1]

Fai tempo, alguén que se dedicaba á organización de eventos de carácter internacional relacionados coa arquitectura, dicíanos que había moita máis xente interesada en falar que en escoitar. Vindo de alguén con experiencia e éxito neste tipo de planificaciones complexas resultounos estraño porque foramos testemuñas da súa poder de convocatoria ou do que habían ter os que por el e a súa socia foran convocadosO certo é que asistimos a unha proliferación xigantesca de eventos relacionados coa arquitectura, non saberiamos dicir si para arquitectos ou, como este laboratorio de ideas do COA Galicia celebrado en xuño na súa sé de Vigo, coa intención de que os arquitectos e a sociedade achéguense, comuníquense ou polo menos identifíquense.

Como xa se falou do laboratorio de ideas aquí e alá, nós imos facer unha reflexión sobre a última das mesas, a número catro, onde dun ou outro modo tivemos presenza como coordinadores ou participantes, e que trataba sobre como se comunica a arquitectura.

O resumo xa se fixo en varios sitios. O noso podería ser leste:

Felipe Trillo falou sobre a posibilidade de tratar a arquitectura como parte da industria cultural, de modo parecido aos videojuegos ou o cine, por exemplo. O que alí se dixo non nos era descoñecido xa que recibiramos un texto do autor días atrás que, no seu momento, resultounos algo estraño e con cuxo contido non estivemos nada de acordo. Por sorte, oído en lugar de lido, pareceunos moito máis sensato e de feito interesante, acertado e novedoso. Diso creo que nunca máis se falou na mesa e foi unha pena porque tiña moito interese a proposta.

Jorge Meijide fixo unha presentación moi persoal e autobiográfica sobre a súa relación familiar coa arquitectura. En principio, pareceunos que tiña bastante pouco que ver co tema da mesa. No entanto, sempre nos interesa, porqué non, escoitar estas reflexións case privadas e íntimas de calquera compañeiro.

A intervención de Borja López Cotelo foi unha mini-conferencia sobre o concepto de boa arquitectura con referencias a arquitectos como Lewerentz ou Jacobsen. Enlazou referencias interesantes, propias dun estudante de posgrado, como é o seu caso, ben traídas e mellor hilvanadas nun discurso coherente e preciosista que, por desgraza, como no caso de Jorge Meijide, pareceu aburrir aos verdadeiros protagonistas da tarde, que se achaban entre o público e dos que non habiamos ter noticias por agora.

Supoñíase que Borja ía falar de Pecha Kucha e o seu enorme éxito na Coruña, onde o organiza xunto a María Olmo desde fai algúns anos. Seguen batendo récords de asistencia e diversión. Isto era algo que fose tremendamente valioso para a discusión da mesa, é dicir, falar de novos formatos ou formas de comunicar a arquitectura, a arte, ou o que sexa.

Íñigo García, de VAUMM, si trouxo á mesa un tema propio desta que era o da incapacidade da sociedade de recoñecer o valor dalgúns edificios (puxo como exemplo o Kursaal de Moneo en San Sebastián), fronte a outros cuxo aplauso é unánime mentres espertan un forte debate entre os arquitectos (aquí o exemplo era o Guggenheim de Bilbao). Ademais, a idea de poder falar de arquitectura coa súa propia nai, unha idea que recolle Juanjo Sáez no seu libro “A Arte” (2006), tamén era materia de debate e o asunto dos diferentes registros, xa que logo, moi oportuno.

Nós falamos diso nunha das nosas intervencións e noutra, tal como pedíullenos, de Ménage à trois, que é un formato novo para falar de arquitectura e outras disciplinas próximas nas que poida haber temas comúns. Ménage à trois realizouse en seis edicións no Matadero de Madrid e xa vai pola terceira no Centro de Arquitectura Contemporánea de Santiago de Chile. Habemos de recoñecer aquí que as nosas posicións non pareceron interesar o máis mínimo a ninguén porque de feito xa nunca máis se falou delas.

Laboratorio de Ideas Colexio de Arquitectos de Galicia. Vigo. Mesa 4. Fonte: stepienybarno

Logo falou o público e sobre todo falaron dous arquitectos que se achaban circunstancialmente entre el. Dicimos circunstancialmente porque un deles daba unha conferencia sobre a súa obra ao pouco tempo no mesmo sitio, é dicir, tratábase de xente que normalmente está alén, falando, e non escoitando.

Un recoñeceu chegar case ao final e que non quería vir por non cabrearse pero aínda así o fixo, e engadiu que se había encabuxado máis polo que oíu na mesa”. Dixo que o que alí oíra enfadoulle enormemente e que era un discurso (non sabemos a cal referíase, si a todos, a ningún, a un en particular, xa que como en realidade non escoitara apenas nada…) moi daniño para a profesión. Falou dos decanos dalgúns colexios, de facerlle un monumento a Renzo Piano en lugar de dicir que criticarlle como alguén (tampouco se sabe quen, si da mesa ou da prensa nacional ou internacional) fixera e doutras cousas que agora non recordamos pero que no seu momento parecéronnos totalmente afastadas do que alí se estivo falando.

Mentres dicía todo isto, en distingos quendas de palabra, as caras dalgúns dos membros da mesa eran de sorpresa: uns sorrían, outros se miraban alucinados, ningún entendiamos nada.

Como non somos de alí, só ao longo do intre que aínda nos quedaba por estar na mesa, durante algún dos varios usos da palabra dos que fixo uso esta persoa do público, soubemos quen era. Tratábase de Jesús Irrisarri, un arquitecto que non coñeciamos personalmente pero cuxa obra si, e que claro, gustábanos muchísimo, incluso o edificio sé do COAG en Vigo onde estabamos, malia que na súa planta sótano (ou baixa, xa que o que fai é salvar un desnivel entre dúas rúas) fixese sorprendentemente unha calor impropio da data, de Vigo e dun edificio novo como leste. Cóntannos que é un arquitecto estupendo e ademais profesor e moitas cousas máis que fan que nos sintamos aínda máis sorprendidos do que dixo, que non tiña nada que ver co que alí se estaba falando. Tamén do ton, aínda que isto é moi persoal e alá cada cal. Por ser unha persoa tan admirada e querida entre os arquitectos que o coñecían, encantounos entender que quería dicir e así, seguro, aprender moitas cousas, pero a verdade é que isto non sucedeu en absoluto.

En realidade antes del xa falara outro arquitecto, que tampouco coñeciamos, e que na mesa dixéronnos que era Alfonso Penela, igualmente coñecido, querido -segundo vimos polo trato que bastantes persoas da sala dispensábanlle-, admirado, respectado, na súa condición de arquitecto galego e profesor da ETSAC, igual que Irrisarri. Si recordamos fielmente, porque é imposible esquecelo, que o primeiro que dixo Penela é que todo o que se dixo alí, ou polo menos como se había devandito, pareceulle un coñazo”. Engadiu que si pensabamos que así iamos interesar á sociedade iamos listos. Logo continuou precisando que non hai que falar de arquitectura á sociedade, do mesmo xeito que á sociedade ninguén lle explica como voa un avión si non que á sociedade válelle con que funcione ben e xa está. É dicir, que a arquitectura fala por si mesma e non hai que explicala.

Tamén nos chamou a atención especialmente que afirmase que nunha clase de proxectos non se debía falar de orzamentos e que si el tiña que facelo algún día, deixaba o ensino.

Só queremos deixar constancia de que isto se dixo, e que as persoas que o dixeron foron bos arquitectos, profesores da ETSAC, e pertencentes a unha xeración anterior aos membros da mesa, que ve as cousas dun xeito moi diferente, esa é a nosa esperanza.

Como alguén dixo logo logo da cea “é coma se ti dis azul e o outro di trinta tres; pero bo, dei polo menos unha cor, non?” Por algunha razón, alí foi imposible sacar nada en claro, excepto a máis absoluta das disonancias e a máis grande das distancias. Supoño que non falamos máis nada que por nós e quizá por algún máis da mesa, entre estas posicións e as nosas que, pensabamos, tiñan que achegarse a novas formas de comunicar a arquitectura.

Produciunos un pouco de tristeza ler os textos dalgúns compañeiros sobre estas xornadas que, estando alí, preferiron non dicir o que alí pasou, ou dicilo un pouco a medias. Parece que si uno forma parte dos invitados, ha de aceptar e tragar aquilo que cando está alén é obxecto de crítica e de debate.

Corremos o perigo de que os canapés e o photocall sedúzannos como seduciron a xeracións anteriores, aínda silenciosas e sacrificadas no traballo do arquitecto, e así, esperar a outra invitación para dicir algo sen caer na trampa de criticar a aquel que ten poder, intelixencia, beleza, ou algún atributo que lle permita dicir sen ser criticado, só polo feito de nacer antes que un ou de ter máis habilidade como arquitecto.

Oxalá que non caiamos nesa trampa, nós tamén.

En resumo, non sabemos si os arquitectos e a sociedade poden chegar ou non a entenderse. O que si parece claro é que hai algúns arquitectos doutra xeración que creen que seguimos falando unha linguaxe propia e que non ha de ser comunicado á sociedade porque a arquitectura, a boa, séguese explicando soa.

O que é seguro é que a xeración da famosa burbulla e a da non menos famosa crise está condenadas a non entenderse. É máis, poderiamos dicir que están destinadas a non interesarse sequera e o que máis pena nos dá é que algúns compañeiros da nosa profesión parezan ser os primeiros en querer repeler a atención sobre os temas que todos defendemos en privado cando algún destes máis que recoñecidos arquitectos teñen a ben acudir a unha convocatoria como esta.

Seguro que cando perdamos o medo á autoridade ou ao profesor cuxa opinión é indiscutible, esta dinámica na que fomos educados onde o diálogo adoita estar ausente e reina o monólogo da autoridade intelectual e moral incuestionable, entón quizá poidan celebrarse unhas xornadas como estas de o Laboratorio de Ideas onde todos sexamos máis sinceros e o debate aínda máis interesante e fructífero para a profesión, que é o que fai falta, esquecendo para sempre as absurdas e estériles distancias e os serviles disimulos de aprobación resignada.

Broadcast 01 by ideascoag | bambuser.com

Broadcast 02 by ideascoag | bambuser.com

Texto por bRijUNi arquitectos: Beatriz Villanueva Cajide -Arquitecto e Master en Proxectos Arquitectónicos Avanzados (ETSA Madrid)- e Francisco Javier Casas Cobo -arquitecto e Master en Teoría, Análisis e Historia da Arquitectura (ETSA Madrid).

notas:

[1] Philip Johnson  Jan. 8, 1979 Fotografia. Fonte: time.com

bRijUNi arquitectos

Beatriz Villanueva es Arquitecta, Master en Gestión de Espacios Virtuales, Master en Proyectos Arquitectónicos Avanzados y PhD (ABD) con su tesis “Arquitectura y Compromiso. Actualización y revisión crítica de los manifiestos de arquitectura”, dentro del grupo ARKRIT de teoría y crítica (ETSAM).

Francisco J. Casas es Arquitecto, Master en Análisis, Teoría e Historia de la Arquitectura y PhD (ABD) con su tesis “Fundamentos Historiográficos, Teóricos y Críticos de los años 50” dentro del Departamento de Composición Arquitectónica (ETSAM).

follow me

Arquivado en: bRijUNi, faro

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , ,