Conversa con Duccio Malagamba | Ana Amado


Duccio Malagamba (La Spezia, Italia, 1960). Fotógrafo de arquitectura. Ao longo de máis de 20 anos de experiencia profesional participou a varias exposicións, conferencias e xurados, recibindo cinco “Lux” -Premios Nacionais de Fotografía- outorgados pola Asociación de Fotógrafos Profesionais de España. Colabora habitualmente con prestixiosos arquitectos como Alvaro Siza, Herzog & de Meuron, Rafael Moneo, EMBT, e Coop Himmelb(l)au entre outros e as súas fotografías son regularmente publicados en revistas e editoriais especializadas de todo o mundo. Despois de licenciarse en arquitectura cum campa na Universidade de Xénova, mudouse a Barcelona para comezar a súa carreira como arquitecto. Ao pouco tempo se incorporou ao estudo MBM (Martorell-Bohigas-Mackay) Arquitectos, onde, entre outras responsabilidades, liderou o equipo gañador do concurso internacional, “Un Progetto per Siena”. En 1989 obtivo unha bolsa do “CNR” (Consello Nacional de Investigacións Italianas) para un estudo sobre a arquitectura española contemporánea. A devandita investigación levouno a retomar o seu interese xuvenil pola fotografía. A calidade das imaxes realizadas obtivo un recoñecemento xeral e en 1991 decidiu dedicarse plenamente á fotografía de arquitectura. Xunto co seu traballo como fotógrafo, Duccio Malagamba é autor de varios artigos sobre fotografía e arquitectura e dende 1995 ata 2008 foi, primeiro Director Técnico e logo, responsable da sección Gran Formato da revista española ‘Deseño Interior’.

Dalian Congress Centre | Fotografía: D.Malagamba

Ezra Stoller dicía que só existe unha clase de fotografía de arquitectura, a que transmite a idea do arquitecto. ¿Como inflúe o feito de ser un arquitecto que fotografa arquitectura á hora de captar a idea que tivo outro arquitecto á hora de concibir a súa obra?

É complicado. Considero a Ezra Stoller un referente, un dos “pais fundadores” da fotografía de arquitectura, pero esta non me parece unha frase moi afortunada. As ideas que o arquitecto ten ao facer o proxecto non necesariamente trasládanse á obra de xeito literal. Ademais é moi difícil analizar un proxecto de forma obxectiva… ti tes o teu propio punto de vista e resulta moi difícil meterte na pel do arquitecto.

De feito, é algo que eu nunca intento facer. O que eu intento é relatar a outros arquitectos ou amantes da arquitectura a idea que eu me fixen da obra, destacando os que para o meu son os seus mellores acertos. Ás veces mesmo forzando un pouco a interpretación para intentar poñer en evidencia estes aspectos máis interesantes que en ocasións son presentes só en potencia.

Pasoume que unha situación especial, un momento determinado de luz faga que te imaxines máis cousas do que realmente hai nese espazo. Non intento inventar pero si potenciar facetas que quizais o arquitecto tivo en conta só de forma intuitiva ou tanxencial e intento desvelalos. Nisto quizais teña máis facilidade que outros pola miña formación como arquitecto. Ás veces nótase cando un fotógrafo que quere fotografar arquitectura non ten un background especifico porque se fixa en cousas que non teñen interese dende un punto de vista arquitectónico. O cal non significa que forzosamente un fotógrafo teña que ser arquitecto para fotografar arquitectura, pero si é necesaria unha preparación, unha base.

¿A fotografía de arquitectura preferida polos arquitectos sobre a súa obra adoita ser bastante idílica e serena, é este o tipo de imaxe solicitada polos seus clientes ou nalgunha ocasión o arquitecto pediulle un enfoque distinto nunha reportaxe?

Todo o mundo se sente afagado cando ve reflectida a súa obra do mellor xeito, é como cando miramos un retrato noso, todos queremos vernos coa mellor cara. Os arquitectos queren os seus proxectos coma se fosen fillos seus, así que, dende logo, o pidan ou non o pidan, agradecen unha mirada compracente. Agora, como en todo, hai unha marxe: hai a quen lle importa tanto esta visión tan idealizada da súa obra que só quere fotos estoxadizas feitas ao anoitecer, e hai outros arquitectos que aceptan unha mirada máis crua sempre que non desmereza o proxecto.

Non me pediron nunca outro tipo de enfoque, e, en todo caso, dubido de que se trataría de fotografía de arquitectura en sentido estrito.

¿Os arquitectos adoitan ser capaces de apreciar unha boa fotografía do seu edificio ou déixanse cegar polas máis efectistas, máis “publicitarias”?

Eu creo que si, o que pasa é que ás veces as dúas cousas acaban solapándose: moitas veces unha boa fotografía tamén é algo espectacular. Volvendo ao paralelismo co retrato: nun momento dado gustan e teñen interese os rostros descarnados de Thomas Ruff, pero ese tipo de retrato dende logo non é o máis demandado… En moitos casos búscase ademais unha achega persoal do fotógrafo, unha tendencia que foi in crescendo. É o valor engadido da fotografía, como diría Lluis Casals. Quérese na imaxe algo máis que soamente o edificio en si.

¿Cre que o fotógrafo de arquitectura ha de ter un posicionamento crítico ante a exuberante proliferación dun tipo de fotografía de arquitectura condescendente, fotoxénica, case publicitaria, pero que se queda no puramente estético, sen internarse na alma do edificio, e que contribuíu a facer da arquitectura cada vez máis un produto de consumo?

Dende logo é unha pregunta espiñenta: eu creo que aquí a medida está en cada un, é un equilibrio persoal…

Para retratar ben un edificio creo que hai que dedicar moito tempo a estudalo, pasar tempo nel, valorar como reacciona ás distintas luces e situaciones…y iso é o contrario ao superficial. Non obstante, en moitos casos, ao final deste proceso lógranse imaxes que transmiten unha visión tan idealizada, mellorada da obra, que se podería definir condescendente, fotoxénica, case publicitaria…

¿Como é a súa metodoloxía de traballo, a súa aproximación ao edificio que ha de fotografar? ¿Que importancia lle dá á primeira impresión, ao momento de “chegada”?

Dende logo a primeira vista ten a súa importancia. De novo pódeme funcionar o paralelismo cunha persoa: a impresión inicial que se ten de alguén é importante. É posible que certo aspecto te quede gravado na memoria e que logo queiras transmitilo. Cos edificios, adoita acontecer o mesmo…

Ás veces chegas ao lugar por estrada, despois dunha curva, e de pronto ves o edificio, e aínda que logo traballes todo o tempo preto del, quizais queiras recuperar esa visión afastada e volvas a ese punto. Pero co tempo, o mesmo que cando vas coñecendo unha persoa, hai moitas impresións que se van sedimentando e van borrando o que foi a primeira.

En canto á duración das reportaxes, debido á situación económica tan mala na que nos encontramos, as cousas empeoraron. Hai anos, eu en ningún caso podía facer unha reportaxe en menos de 3 días, e a maioría eran de 5 ou 6 días. Agora, entre a maior rapidez do dixital e as limitacións económicas, reduciuse o tempo, pero pódense contar cos dedos dunha man as veces nas que fixen unha reportaxe en só un día. Case nunca tardo menos de 2 días, e a maioría son de 3 ou máis. Necesitas polo menos ese tempo para empaparte do edificio.

¿Cales foron os aspectos, xa sexan técnicos, aproximacións, ideas, aprendizaxes, nos que cambiou máis como fotógrafo ao longo destes anos?

Evidentemente o paso ao dixital foi traumático, tanto en positivo como en negativo. Cambia a forma de facer certas cousas: a inmediatez, podes facer fotos con maior lixeireza ao non ter que pagar por cada disparo, probar varios encadres e logo escoller no estudo. É máis áxil, levas menos equipo, has de preocuparte menos dos cambios de temperatura e conservación, dos pasos polos aeroportos. Sobre todo dende o 11-S: ata que pasei ao dixital, era un pesadelo pasar os controis de seguridade, en cada viaxe estabas obrigado a pasar varias veces polos escáneres, sen saber se isto afectaría ás películas… Antes facía moita estrada, para evitar isto. Os tempos de chegada ao lugar eran máis longos.

Síntome moito máis cómodo agora, tamén por aspectos técnicos: por exemplo, antes a fotografía de interiores podía complicarse moito polas diferenzas de temperatura de cor das luces… tiñas que corrixir con filtros coloreados para contrarrestar dominantes… En ocasións filtrabas de dúas formas distintas porque non estabas seguro de cal quedaría mellor, se filtrar pola luz natural ou a artificial. Era moi pesado, e ademais contabas cunha inferior latitude de exposición da película respecto ao dixital.

Todo isto influye…ahora fas fotos que antes nin che formulabas. Por exemplo, poder facer pseudo-HDR te abre todo un novo campo. Por falar dun caso: a zona de acceso do Teatro Romano de Cartagena de Moneo, formada por uns túneles e pasadizos cunhas paredes que teñen interese pero contan con violentas entradas de luz. Agora podes facer unha fotografía que deixe entender a textura das paredes e ao mesmo tempo rexistrar un personaxe ao fondo, o cal tamén supón un cambio estilístico.

¿Tivo que fotografar “mala” arquitectura?

¿Que é mala arquitectura?. Non se trata de algo obxectivo.

-Digamos que falamos de arquitectura que “non” caiba a menor dúbida” de que é realmente mala.

Non, non recordo ter tido que fotografar algo realmente horrible. E resultaríame realmente complicado ter que fotografar algo que me parecese arrepiante á hora de facer ese exercicio do que falabamos antes de intentar sacar o mellor da obra. Fun moi afortunado e ata o momento puiden sempre dicir que non cando non me interesaba o encargo.

Beijing Stadium | Fotografía: D.Malagamba

Acerca da presenza nas fotografías da figura humana: a súa inclusión nos seus traballos é accidental ou a busca intencionadamente como un elemento importante na composición e a escala do edificio. ¿Que opina do traballo doutros fotógrafos que fan da figura humana un elemento protagonista nas súas composicións?

Dende logo, paréceme moi importante. O dixital favorece moito a súa inclusión na fotografía. Se estás a usar unha cámara de placas, nin sequera estás a ver o que encadras exactamente no momento preciso da foto…si queres incluír unha persoa pasando, e tela nun determinado punto da imaxe, cando disparas non sabes exactamente se acertaches… e tes un só disparo. Se traballas en dixital, disparas un refacho e é máis doado acertar e non só iso, senón que podes ver inmediatamente se o conseguiches. Antes, esperaba moito tempo a que alguén fixese algo que eu quería incorporar a imaxe, e non só esperaba unha vez senón que habíao dúas veces por estar seguro de telo conseguido! Isto levaba moito tempo, e aínda así ás veces revelabas as dúas placas e estaban mal as dúas, porque as persoas fixeran un xesto, un movemento que ti non percibiches,…y tiñas esperando horas.

Sempre incorporei ás persoas nas miñas fotografías, antes con máis sufrimento, máis dificultades e ás veces con peores resultados, pero sempre tiven moito interese por mesturar a vida coa arquitectura.

Agora hai algúns compañeiros -indo á segunda parte da pregunta- que son capaces, grazas aos avances dixitais, de colocar a persoa como protagonista sen ao mesmo tempo diminuír a importancia do espazo arquitectónico. Eu non sei facer isto: sempre primo o espazo e logo espero que pase algo que enriqueza esta visión, e non ao revés. Iwan Baan, por facer un exemplo recoñecido internacionalmente, en cambio, individúa os personaxes e é capaz, ao mesmo tempo, de compoñer detrás destas persoas un fondo arquitectónico. Estas fotos son inimaxinables para alguén cun trípode que espera a que pase algo. Tomamos como exemplo a coñecida foto dos dous albaneis chineses en fronte do edificio de Koolhas da televisión estatal. Neste caso, ti non podes meterte nesta escena cun trípode, decidir o punto de vista e logo esperar a que pasen os obreiros, senón que primeiro buscas os obreiros e logo colócaste nun punto no que tamén se vexa a televisión chinesa…

¿Como llas arranxa para manter a mirada curiosa, despois de fotografar tanta arquitectura?

Sorpréndeme a pregunta. Non me resulta nada complicado, a arquitectura é, xunto coa fotografía, a paixón da miña vida, e cando un está apaixonado, non se aburre. Pódenme cansar as viaxes, os anos acaban pesando nalgúns aspectos, en cambio o gusto, a alegría, o interese por ver unha arquitectura nova, non diminúe.

Lin que hai tempo que non goza da viaxe que implica desprazarse para realizar unha reportaxe, pero, ¿recordaría agora algún especialmente memorable pola experiencia e pola obra arquitectónica obxecto do encargo?

Si, co paso dos anos faise máis pesado, como comentaba.

Unha viaxe memorable foi por exemplo a viaxe a Brasil. Dende sempre tenia ganas de ir a Brasil, tamén tiña moito interese por ver Río, que era un enigma dende os meus anos de estudante de arquitectura pois quedara fascinado cuns debuxos que fixo Le Corbusier desta cidade. Con catro trazos puxera o acento sobre os morros, a montañas que salpican a cidade e eu te ganas de ver como era a realidade. Tamén quería coñecer Brasilia, e ver a obra de Siza en Porto Alegre, como grande admirador de Siza, que son. Polo tanto xuntáronse varios factores que fixeron memorable esta viaxe.

¿Á hora da edición, conta con axudantes para a selección e posproducción?

A selección fágoa eu, íntegra. Fago uns esquemas ou escribo unhas notas sobre o que hai que tomar de cada disparo para compoñer o resultado final.

En canto ao retoque en si, sempre contei con excelentes colaboradores.

En canto á parte de relacións públicas, xestións, administración, viaxes, publicacións, aparicións públicas…se encarga vostede mesmo ou conta cun equipo. ¿Que porcentaxe de tempo dedica a isto na súa actividade laboral diaria?

Agora mesmo atravesamos por unha situación dramática e o meu estudo viuse reducido. Pero nos últimos 20 anos sempre houbo unha persoa que me axudaba nestes aspectos do traballo, viaxes, permisos, presentación ás revistas de traballos hechos,…pero tamén é verdade que eu sempre me involucrei en todas estas tarefas.

Agora teño que dedicarlle máis tempo en primeira persoa. Pero por exemplo, as revistas, tamén cambiaron, teñen problemas económicos, algunhas non pagan, reduciron moito o seu equipo, o cal cambiou a relación coa redacción. Antes había un interlocutor constante en cada revista, co que mantiñas contacto… Agora hai tres persoas para todo, e están tan sufocadas con exceso de tarefas que só se comunican contigo no momento que necesitan algo que xa saben que tes. Diversamente as túas mensaxes quedan sen resposta. Antes esta relación era máis persoal e fluída.

¿Cales son os seus fotógrafos de referencia e cales compañeiros de profesión destacaría da actualidade?

 Neste momento sen dúbida, Iwan Baan. A súa aparición en escena foi impresionante, dende moitos puntos de vista; primeiro porque foi capaz de achegar unha visión da realidade moi centrada no humano, moi novidosa. Pero tamén polo éxito estratosférico que tivo en moi pouco tempo converténdose no fotógrafo de arquitectura, desexado por todos, mimado por todos, gabado por todos e isto eclipsou calquera outro modo de facer fotografía. Isto chamoume a atención e, en certo modo, ten traumatizado…es coma se, de pronto, todos os que estivemos a traballar, facendo cousas con esforzo, compromiso e certa calidade, xa non valésemos nada…Esto provócame sentimentos encontrados, como é humano entender, por un lado moito respecto e admiración polo seu traballo e por outro lado, certo fastío fronte ao feito de que se non es Iwan Baan parece que non es ninguén.

Hai outros compañeiros que destacaría, como por exemplo Christian Richters, que sempre foi unha referencia para min dende o punto de vista técnico. Cando tiven a ocasión de traballar nunha revista de arquitectura, como director técnico, recibía fotos doutros fotógrafos e cada vez que recibía unha de Richters non podía disimular a miña admiración e incredulidade fronte ao nivel de calidad….yo miraba as fotos con cuentahílos, nas esquinas,…y tiñan unha calidade que nin eu nin outros fotógrafos alcanzabamos, usando os mesmos materiais. Dende un punto de vista estético, non obstante paréceme demasiado frío, aséptico.

Outro é Fernando Guerra, arquitecto e fotógrafo de arquitectura, que soubo entrar neste panorama de forma moi rechamante, moi exitosa, e en pouco tempo conseguiu, un fama consolidada. Algúns dos seus traballos parécenme moi interesantes e outros moi previsibles, reiterativos e demasiado manieristas. Pero en calquera caso estou a mencionar fotógrafos de gran calidade.

Podería citar outros: Timothy Hursley, Dennis Gilbert, Gabriele Basilico…

¿Como ve o panorama actual para os arquitectos e os fotógrafos de arquitectura e cales cren que poden ser as vías de saída e/ou reciclaxe para sobrevivir nestes tempos de crise?

É obvio que neste momento concreto as perspectivas son malas, pero eu faría unha gran distinción entre cales son as perspectivas para os arquitectos e para os fotógrafos de arquitectura. As dos arquitectos, se nos fixamos no medio prazo, paréceme que non son moi diferentes das que houbo historicamente. Se te concentras neste momento puntual evidentemente a situación é moi mala, pero seguramente pasará a crise e volveremos necesitar arquitectos e arquitectura, repuntarán. Estes períodos cíclicos teñen variacións, e é posible que de cara ao futuro o protagonismo dos arquitectos-estrelas e da arquitectura-espectáculo perda fol e gáñeo a arquitectura sostible e ecolóxica, pero seguiremos necesitando vivir en edificios, seguiremos necesitando teatros…

O problema maior véxoo para os fotógrafos de arquitectura. O avance dos medios técnicos democratizou enormemente a realización da fotografía de arquitectura. Todo agora é máis doado: os propios arquitectos, os estudantes e os afeccionados, teñen acceso aos mesmos instrumentos, necesitan un grao de coñecementos técnicos reducido e poden facer tranquilamente competencia ao fotógrafo profesional.

Se engadimos a progresiva desaparición das revistas de arquitectura e o auxe de internet, coa consecuente proliferación extrema dos contidos, que fan que haxa visibilidade para todos, vemos que o futuro do fotógrafo especializado é bastante negro. E fenómenos como Iwan Baan, que é tan áxil e tan rápido… se ves a cantidade de edificios que foi capaz de documentar en doce meses dásche conta de que fotografou o 30% dos edificios con maior interese mediático que se remataron de construír este ano… De feito, abondaría con catro Iwan Baan para cubrir as necesidades de todas as revistas que sobreviven, co cal vexo bastante complicado o futuro para todos os demais.

Hoxe en día parece fundamental que a túa fotografía sexa inmediatamente recoñecible, unha cousa que non necesariamente vexo como algo positivo. Facendo un paralelismo: Herzog & de Meuron, parécenme arquitectos extraordinarios, pero ao ver un edificio deles, non podes intuír como será o seguinte. Alí está a súa capacidade de innovación, de busca, de sorpresa….son o caso quizais máis recente e rechamante de arquitectos que son capaces de reinventarse en cada proxecto que fan. En cambio Richard Meier, é un arquitecto do que se ves un edificio xa te podes imaxinar como foron os seus outros traballos. Durante a carreira foi un dos meus arquitectos preferidos, pero deixou de selo cando empezou a resultarme tan previsible.

¿Que lle recomendaría a alguén que empeza nisto?

Que teña unha forma de traballar afondada, que se poida considerar recoñecible, pero no mesmo sentido do que comentabamos antes de Herzog & de Meuron, que demostran ter un rigor, unha vontade de investigación que permanece idéntica en todos os edificios, e isto é o que marca, pero remata aí. No caso dun fotógrafo vai un pouco na mesma dirección, ha de buscar un método, rigoroso e persoal, máis que un resultado inmediatamente recoñecible.

Para alguén que empeza: sinceramente creo que é un momento extremadamente complicado para esta profesión. Pero se realmente sente paixón, e isto é o punto clave, un fai o que sente a necesidade de facer. Se te interesa a foto de arquitectura, por moi complicado que sexa, conseguirás levar a cabo unha existencia con iso, pero has de ter moi claro que é a túa paixón e que non serías feliz facendo outra cousa. Se non é así, eu formularíamo. Non só pola mala situación actual senón tamén polo que foi tradicionalmente a forma de vivir dun fotógrafo de arquitectura, unha persoa que, por unha parte, non é completamente dona da súa vida, depende do tempo, dos acontecementos, dunha cantidade de factores ingobernables propios da situación… sen ir máis lonxe, un camión estacionado diante da fachada principal do edificio pode supoñer con botar a perder cunha programación de semanas…

Ademais traballas onde está situada a obra, sempre tes que desprazarte, ás veces lonxe e mesmo moi lonxe, co cal se tes un contratempo, estás lonxe da túa casa e da túa xente, só, gastando diñeiro e sen poder facer o teu traballo. Isto co paso dos anos faise máis duro e frustrante, e é algo que unha persoa que ten esta experiencia debe responsablemente formular a alguén que queira empezar.

Ana Belén Amado Pazos. arquitecta e fotógrafa

Madrid, novembro 2013

Ana Amado Pazos

Arquitecta, fotógrafa y artista visual. Máster en Fotografía por la Escuela Lens de Artes Visuales (Madrid), Máster en Arte, Museología y Crítica Contemporáneas por la USC (Santiago de Compostela), Posgrado en Ilustración Creativa por la Escuela EINA (Barcelona), y arquitecta por la ETSAC de arquitectura (Universidad de A Coruña). Profesional multidisciplinar en los campos de la arquitectura, la fotografía, la dirección artística en cine/TV, la ilustración y cómic, el comisariado y el diseño de exposiciones. Recientemente trabaja como asistente del fotógrafo americano Mark Steinmetz en USA. Actualmente compagina su labor como fotógrafa con la docencia de la fotografía para adultos y jóvenes en escuelas de artes visuales en Madrid. Su trabajo personal explora las interconexiones entre las diversas manifestaciones artísticas, buscando siempre el acercamiento del arte contemporáneo a la sociedad. En su obra reciente prima la fotografía con contenido social donde se sirve de la arquitectura como marco para hablar de temas como la crisis económica o la revalorización de la arquitectura moderna en España. Su trabajo ha sido premiado y expuesto internacionalmente, en PhotoEspaña2017 (Madrid), la Bienal de Venecia 2016, la Royal Academy of Arts (Londres), Tent Gallery (Edimburgo), el International Festival Eme3 y Museo Picasso (Barcelona),o el Premio Internacional «Obra Abierta 2016» (Plasencia), entre otros.

follow me

Arquivado en: Ana Amado Pazos, faro

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,