Contra o arte | José Ramón Hernández Correa

5 (100%) 3 votes

Fai tempo que quería soltar algunha filípica contra a arte, contra este concepto de arte que nos ten a todos encorsetados e estériles. Xa está ben de arte. Fagamos as cousas ben, hagámoslas con precisión, con atención, con intelixencia, e dejémosnos de chorradas. A arte, en xeral, é un concepto máis que discutible, pero incluír á arquitectura nese concepto é xa delirante. (Isto merece unha entrada separadamente).

Cartas a Aldo Buzzi, 1949-1999 [Saul Steinberg] | arquitectamoslocos.blogspot.com.es

Sempre se entendeu como arte o artificial (de feito, son palabras que veñen da mesma raíz). A arte viría ser iso: artificio (feito con arte) realizado con intelixencia e habilidade. Sempre se falou de “artes mecánicas” e de “artes liberais”. Nese sentido si quero ser artista, como o é un médico, un avogado ou un fontaneiro: Alguén que ante un problema ten que estudar, pensar, calcular, inventar e actuar con eficacia e utilidade.

O malo é cando a arte se sublimó, cando a xente puxo os ollos en branco e cara de bobo, empezaron a soar violines celestiales e todos se derritieron de emoción. Así nos vai.

Chamoume moito a atención como se fustiga Steinberg cada vez que intúe que está a facer arte, cada vez que descobre na súa obra ramallazos artísticos. Iso, para el, é desviarse do seu oficio, caer no erro, na autocompracencia e na inutilidade.

Cito algúns fragmentos das súas cartas:

Unha falta completa de xuízo causada polo groseiro desexo de ser Artístico. […]
Vidas arruinadas pola arte.
[…] Falo tamén un pouco de min. (21-8-1989) 

Faise arte para evitar traballar. (31-8-1987) 

Quen traballa para a arte é pronto esquecido. (16-10-1985) 

Considero a arte o inimigo Nº 1 do artista. A arte como intención, enténdese. (31-5-1982) 

Igualmente, odia a personalidade do artista, a atención que se lle presta e a importancia que se lle dá:

Encargueille ao fotógrafo unha foto de pasaporte -tamaño un pouco maior do natural. Recortei a cara e endoseilla a un modelo, de modo que fun fotografado para as revistas sen rastro de min mesmo. (23-10-1966)

Son tamén frecuentes as súas aparicións ao contrario: El realmente, pero cuberto cunha máscara ou cunha bolsa de papel na que á súa vez hai debuxada unha cara.

Saul Steinberg
Saul Steinberg

Unha critica feroz á fama do artista, á veneración que se lle dá a quen é un profesional cun traballo duro, como calquera outro.

Pero tamén lle descubrimos nestas cartas como bastante pesetero, bastante satisfeito do dineral que lle pagan polas súas obras, e tamén moi interesado polas boas opinións e críticas que suscita na xente que lle interesa. Non vexo contradición; entendo perfectamente ese sentimento. Dixen que o artista é exactamente igual que un médico, un avogado ou un fontaneiro. Mellor devandito: O que dixen é que o médico, o avogado e o fontaneiro son artistas. Unha cousa é que eles mesmos avergonzaríanse se se celebrase o seu traballo como sublime, estético, divino, etc, e outra é que non queiran ser recoñecidos e tan ben pagos como merecen.

O traballo debe ser ben valorado, e tense que realizar tan estupendamente ben como póidase. Outra cousa ben distinta é esa actitude estólida de “amante da arte”, de groupie dos artistas, etc. E afírmoo na medida en que sinto bastante groupie de cando en vez.

Nese sentido, o concepto de arte fainos moito dano a todos.

Hai unha cita que se atribúe a varios poetas, que di máis ou menos que

“poesía é a arte de xuntar dúas palabras que nunca estiveron xuntas antes”.

Isto, dito así, é unha mera parida, unha parvada que limita a arte á mera novidade.

Estiveron antes xuntas algunha vez as palabras ” salchichón” e “varanda”?

Igual si; hai xa demasiado escrito sobre calquera cousa; seguro que mesmo sobre varandas salchichoneadas e sobre salchichones barandilleros. Pero, se por casualidade non fóra así e esa relación estivese libre aínda, proclámome poeta ao escribir:

esa varanda salchichón e politécnica

(o de politécnica vai de agasallo).

Leo unha variante desa cita (non se canto de fiable: é de google) atribuída a García Lorca:

“Poesía é a unión de dúas palabras que uno nunca supuxo que puidesen xuntarse, e que forman algo así como un misterio“.

Ah, amigo: Así si:

“Que forman algo así como un misterio”.

Porque formar ese misterio é o oficio de poeta (que diría Pavese). Un oficio, si. E para desempeñar ese oficio fai falta ter unha técnica e uns coñecementos, e unha intelixencia. E traballar moito.

(“Faise arte para evitar traballar”).

Se non, todo queda como unha mera orixinalidade: mostrar como obra artística os excrementos enlatados do autor, ou unha bocha co seu sangue, ou calquera outra parvada.

Sempre me meto en temas moi ambiciosos, e sempre quedo curto, incapaz de desenvolvelos. Espero tan só facer oír a miña protesta e a miña perplexidade: Arte como investigación si. Arte como traballo si. Arte como habilidade si, naturalmente; claro que si. E todo iso significa Arte como servizo á sociedade, como utilidade, como aprendizaxe, etc. Pero Arte como cousa sublime, como exquisitez, como marabilla… Psché psché (porque logo nunca é marabilla, e acaba decepcionando bastante). E Arte como orixinalidade e chisporroteo non. Para nada.

Se imos así, diso que se chama “artes e oficios” quedo só cos segundos.

José Ramón Hernández Correa
Doutor Arquitecto e autor de Arquitectamos locos?
Toledo · febreiro 2013

Arquivado en: faro, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , , , , ,