Contra o arte | José Ramón Hernández Correa

5.0
03

Fai tempo que quería soltar algunha filípica contra a arte, contra este concepto de arte que nos ten a todos encorsetados e estériles. Xa está ben de arte. Fagamos as cousas ben, hagámoslas con precisión, con atención, con intelixencia, e dejémosnos de chorradas. A arte, en xeral, é un concepto máis que discutible, pero incluír á arquitectura nese concepto é xa delirante. (Isto merece unha entrada separadamente).

Cartas a Aldo Buzzi, 1949-1999 [Saul Steinberg] | arquitectamoslocos.blogspot.com.es

Sempre se entendeu como arte o artificial (de feito, son palabras que veñen da mesma raíz). A arte viría ser iso: artificio (feito con arte) realizado con intelixencia e habilidade. Sempre se falou de “artes mecánicas” e de “artes liberais”. Nese sentido si quero ser artista, como o é un médico, un avogado ou un fontaneiro: Alguén que ante un problema ten que estudar, pensar, calcular, inventar e actuar con eficacia e utilidade.

O malo é cando a arte se sublimó, cando a xente puxo os ollos en branco e cara de bobo, empezaron a soar violines celestiales e todos se derritieron de emoción. Así nos vai.

Chamoume moito a atención como se fustiga Steinberg cada vez que intúe que está a facer arte, cada vez que descobre na súa obra ramallazos artísticos. Iso, para el, é desviarse do seu oficio, caer no erro, na autocompracencia e na inutilidade.

Cito algúns fragmentos das súas cartas:

Unha falta completa de xuízo causada polo groseiro desexo de ser Artístico. […]
Vidas arruinadas pola arte.
[…] Falo tamén un pouco de min. (21-8-1989) 

Faise arte para evitar traballar. (31-8-1987) 

Quen traballa para a arte é pronto esquecido. (16-10-1985) 

Considero a arte o inimigo Nº 1 do artista. A arte como intención, enténdese. (31-5-1982) 

Igualmente, odia a personalidade do artista, a atención que se lle presta e a importancia que se lle dá:

Encargueille ao fotógrafo unha foto de pasaporte -tamaño un pouco maior do natural. Recortei a cara e endoseilla a un modelo, de modo que fun fotografado para as revistas sen rastro de min mesmo. (23-10-1966)

Son tamén frecuentes as súas aparicións ao contrario: El realmente, pero cuberto cunha máscara ou cunha bolsa de papel na que á súa vez hai debuxada unha cara.

Saul Steinberg
Saul Steinberg

Unha critica feroz á fama do artista, á veneración que se lle dá a quen é un profesional cun traballo duro, como calquera outro.

Pero tamén lle descubrimos nestas cartas como bastante pesetero, bastante satisfeito do dineral que lle pagan polas súas obras, e tamén moi interesado polas boas opinións e críticas que suscita na xente que lle interesa. Non vexo contradición; entendo perfectamente ese sentimento. Dixen que o artista é exactamente igual que un médico, un avogado ou un fontaneiro. Mellor devandito: O que dixen é que o médico, o avogado e o fontaneiro son artistas. Unha cousa é que eles mesmos avergonzaríanse se se celebrase o seu traballo como sublime, estético, divino, etc, e outra é que non queiran ser recoñecidos e tan ben pagos como merecen.

O traballo debe ser ben valorado, e tense que realizar tan estupendamente ben como póidase. Outra cousa ben distinta é esa actitude estólida de “amante da arte”, de groupie dos artistas, etc. E afírmoo na medida en que sinto bastante groupie de cando en vez.

Nese sentido, o concepto de arte fainos moito dano a todos.

Hai unha cita que se atribúe a varios poetas, que di máis ou menos que

“poesía é a arte de xuntar dúas palabras que nunca estiveron xuntas antes”.

Isto, dito así, é unha mera parida, unha parvada que limita a arte á mera novidade.

Estiveron antes xuntas algunha vez as palabras ” salchichón” e “varanda”?

Igual si; hai xa demasiado escrito sobre calquera cousa; seguro que mesmo sobre varandas salchichoneadas e sobre salchichones barandilleros. Pero, se por casualidade non fóra así e esa relación estivese libre aínda, proclámome poeta ao escribir:

esa varanda salchichón e politécnica

(o de politécnica vai de agasallo).

Leo unha variante desa cita (non se canto de fiable: é de google) atribuída a García Lorca:

“Poesía é a unión de dúas palabras que uno nunca supuxo que puidesen xuntarse, e que forman algo así como un misterio“.

Ah, amigo: Así si:

“Que forman algo así como un misterio”.

Porque formar ese misterio é o oficio de poeta (que diría Pavese). Un oficio, si. E para desempeñar ese oficio fai falta ter unha técnica e uns coñecementos, e unha intelixencia. E traballar moito.

(“Faise arte para evitar traballar”).

Se non, todo queda como unha mera orixinalidade: mostrar como obra artística os excrementos enlatados do autor, ou unha bocha co seu sangue, ou calquera outra parvada.

Sempre me meto en temas moi ambiciosos, e sempre quedo curto, incapaz de desenvolvelos. Espero tan só facer oír a miña protesta e a miña perplexidade: Arte como investigación si. Arte como traballo si. Arte como habilidade si, naturalmente; claro que si. E todo iso significa Arte como servizo á sociedade, como utilidade, como aprendizaxe, etc. Pero Arte como cousa sublime, como exquisitez, como marabilla… Psché psché (porque logo nunca é marabilla, e acaba decepcionando bastante). E Arte como orixinalidade e chisporroteo non. Para nada.

Se imos así, diso que se chama “artes e oficios” quedo só cos segundos.

José Ramón Hernández Correa
Doutor Arquitecto e autor de Arquitectamos locos?
Toledo · febreiro 2013

José Ramón Hernández Correa

Nací en 1960. Arquitecto por la ETSAM, 1985. Doctor Arquitecto por la Universidad Politécnica, 1992. Soy, en el buen sentido de la palabra, bueno. Ahora estoy algo cansado, pero sigo atento y curioso.

follow me

Arquivado en: faro, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , , , , ,