Las ciudades están hechas de edificios, infraestructuras, calles, plazas, parques, esquinas y rincones que dan sentido al encuentro, a la confrontación y al intercambio. La forma y el significado de sus espacios tienden a ser el resultado de la mezcla de dos procesos distintos y complementarios: o son espacios planificados, regidos por proyectos que prefiguran –con mayor o menor fortuna– la forma y el carácter de la ciudad; o son transformaciones informales que han ido creciendo orgánicamente, donde la planificación trata de domar a posteriori los supuestos desajustes antes creados. Dos procesos que se simultanean y que, en el mejor de los casos, responden a una sabia convivencia de ambos: la ciudad que crece bajo la necesidad emergente de sus contingencias, y la que es capaz de prever y proyectar sus anhelos futuros, así como corregir las perversiones e injusticias generadas por la especulación y falta de planificación.
Estas ciudades –que son todas– se balancean entre la regulación y la emergencia, mientras coinciden en la necesidad de venerar a la Historia y sus protagonistas mediante una monumentalización que tiende a poner orden y establecer jerarquías futuras. La conquista de renovados escenarios éticos y estéticos –sean impuestos o reclamados– forma parte de las estrategias urbanas de ambos modelos, cuyos símbolos cosifican los anhelos comunitarios o imponen ajustes de control en los discursos del poder.
Frente a los distintos procesos que desde abajo están modificando irreversiblemente la vida pública –o quizás como consecuencia de ellos– se observa una aguda revitalización de las retóricas monumentales. Banderas, héroes ensalzados, instalaciones públicas, señalamientos metropolitanos…, toda una imaginería que petrificó los relatos históricos se esparce por el paisaje de la ciudad, vulgarizando en muchos casos su potencia ideológica y simbólica.
Los monumentos esconden cierta apropiación del espacio colectivo, cierto secuestro de la memoria social, aunque también se percibe en ellos la dificultad por acoger las pluralidades sin estereotiparlas, el afán por desterrar cualquier duda o incertidumbre.
Así, hasta la irrupción de los movimientos de vanguardia, la gramática del monumento, desde las edificaciones rituales de la antigüedad hasta la estatuaria urbana del siglo XIX, permaneció prácticamente inalterada, mientras que las formas de la erección –peanas, columnas, obeliscos, arcos de triunfo y cenotafios a la victoria– marcaban el territorio ciudadano, erigiendo verdaderas jerarquías de volumen, de imagen y de significado. El arte contemporáneo heredó el dictum vanguardista con el que trascender los códigos más inmediatos. No obstante, la necesidad de perpetuación de unos hechos pasados o de unos deseos futuros por parte del poder continúa intacta. Sin embargo, ¿quién sustenta un monumento? ¿Quién lo legitima? ¿Cómo emerge? ¿De qué manera arraiga en la comunidad y en el espacio público?
Todas estas preguntas ofrecen respuestas difícilmente unívocas, alimentadas por la consideración de que, en la actualidad, cualquier dialéctica entre nostalgia y futuro ya no expresa ni la voluntad ni el sentir social y que, por tanto, matizan el rendimiento de los monumentos, el éxito o el fracaso de sus inevitables apropiaciones.
Nonument es un proyecto con el que el MACBA invita a 28 artistas de su entorno para que reflexionen sobre cómo se puede incidir hoy, desde las prácticas del arte, en los problemáticos vínculos entre acontecimiento, conmemoración, estética y ciudad. El resultado es un conjunto de propuestas inéditas –específicamente concebidas para esta exposición–, donde se observa de qué modo reinterpretan los lenguajes artísticos la tradición del monumento.
Asimismo, Nonument pretende constituirse como un laboratorio abierto sobre la inminente proliferación de símbolos que colonizan los espacios reales y virtuales de nuestro entorno, una plataforma discursiva que investigue cuáles son las condiciones bajo las que los artistas se incorporan a estos debates urgentes.
Sede: Sala d’exposicions del Convent dels Àngels
Comisarios: Josep Bohigas y Bartomeu Marí
Organización y producción: Museu d’Art Contemporani de Barcelona (MACBA).
Este proyecto forma parte del programa de Conmemoración del Tricentenario de los hechos de 1714.
As cidades están feitas de edificios, infraestruturas, rúas, prazas, parques, esquinas e cantos que dan sentido ao encontro, á confrontación e ao intercambio. A forma e o significado dos seus espazos tenden a ser o resultado da mestura de dous procesos distintos e complementarios: ou son espazos planificados, rexidos por proxectos, que prefiguran -con maior ou menor fortuna- a forma e o carácter da cidade; ou son transformacións informais que foron crecendo organicamente, onde a planificación trata de domar a posteriori os supostos desaxustes antes creados. Dous procesos que se simultanean e que, no mellor dos casos, responden a unha sabia convivencia de ambos os dous: a cidade que crece baixo a necesidade emerxente das súas continxencias, e a que é capaz de prever e proxectar os seus anhelos futuros, así como corrixir as perversións e inxustizas xeradas pola especulación e falta de planificación.
Estas cidades -que son todas- balancéanse entre a regulación e a emerxencia, mentres coinciden na necesidade de venerar a Historia e os seus protagonistas mediante unha monumentalización que tende a poñer orde e establecer xerarquías futuras. A conquista de renovados escenarios éticos e estéticos -sexan impostos ou reclamado- forma parte das estratexias urbanas de ambos os dous modelos, cuxos símbolos cosifican os anhelos comunitarios ou impoñen axustes de control nos discursos do poder.
Fronte aos distintos procesos que dende abaixo están a modificar irreversiblemente a vida pública -ou quizais como consecuencia deles- obsérvase unha aguda revitalización das retóricas monumentais. Bandeiras, heroes enxalzados, instalacións públicas, sinalizacións metropolitanas…, toda unha imaxinaría que petrificou os relatos históricos se esparexe pola paisaxe da cidade, vulgarizando en moitos casos a súa potencia ideolóxica e simbólica.
Os monumentos esconden certa apropiación do espazo colectivo, certo secuestro da memoria social, aínda que tamén se percibe neles a dificultade por acoller as pluralidades sen estereotipalas, o afán por desterrar calquera dúbida ou incerteza.
Así, ata a irrupción dos movementos de vangarda, a gramática do monumento, dende as edificacións rituais da antigüidade ata a estatuaria urbana do século XIX, permaneceu practicamente inalterada, mentres que as formas da erección -peañas, columnas, obeliscos, arcos de triunfo e cenotafios á vitoria- marcaban o territorio cidadán, erixindo verdadeiras xerarquías de volume, de imaxe e de significado. A arte contemporánea herdou o dictum vangardista co que transcender os códigos máis inmediatos. Non obstante, a necesidade de perpetuación duns feitos pasados ou duns desexos futuros por parte do poder continúa intacta. Non obstante, quen sustenta un monumento? Quen o lexitima? Como emerxe? De que xeito arraiga na comunidade e no espazo público?
Todas estas preguntas ofrecen respostas dificilmente unívocas, alimentadas pola consideración de que, na actualidade, calquera dialéctica entre nostalxia e futuro xa non expresa nin a vontade nin o sentir social e que, polo tanto, matizan o rendemento dos monumentos, o éxito ou o fracaso das súas inevitables apropiacións.
Nonument é un proxecto co que o MACBA invita 28 artistas do seu ámbito para que reflexionen sobre como se pode incidir hoxe, dende as prácticas da arte, nos problemáticos vínculos entre acontecemento, conmemoración, estética e cidade. O resultado é un conxunto de propostas inéditas -especificamente concibidas para esta exposición-, onde se observa reinterpretan as linguaxes artísticas de que modo a tradición do monumento.
Así mesmo, Nonument pretende constituírse como un laboratorio aberto sobre a inminente proliferación de símbolos que colonizan os espazos reais e virtuais do noso ámbito, unha plataforma discursiva que investigue cales son as condicións baixo as que os artistas se incorporan a estes debates urxentes.
Sede: Sala d’exposicions del Convent dels Àngels
Comisarios: Josep Bohigas y Bartomeu Marí
Organización e producción: Museu d’Art Contemporani de Barcelona (MACBA).
Este proxecto forma parte do programa de Conmemoración do Tricentenario dos feitos de 1714.
Cities are made of buildings, infrastructures, streets, squares, parks and corners that are conducive to meetings, confrontations and exchanges. The form and meaning of these spaces tend to be the result of a mixture of two distinct yet complementary processes: they are either planned and governed by projects that prefigure – with varying degrees of success – the form and character of the city; or they are organically-grown, informal ransformations, where planning tries to rectify a posteriori existing malfunctions.
Two simultaneous processes that, with luck, can happily coexist: a city that grows under the emerging necessities of its contingencies, and one capable of predicting and projecting its future aspirations, as well as correcting the perversions and injustices provoked by speculation and lack of planning.
These cities – i.e., all of them – are balanced between regulation and emergency, while accepting the need to venerate History and its protagonists through a monumentalisation that favours order and the establishment of future hierarchies. The conquest of new ethical and aesthetic scenarios – whether imposed or reclaimed – is part of the urban strategies of both these models, whose symbols either reify the collective aspirations or impose control adjustments on the power discourses.
The emergence of the different processes that are irreversibly modifying public life from the bottom up – or perhaps as a consequence of it – has provoked a sharp increase in monumental rhetoric. Flags, acclaimed heroes, public installations, metropolitan signposting… a whole imagery petrifying historical events is occupying the urban landscape, and in many cases vulgarising its ideological and symbolic power.
Behind monuments lies a certain appropriation of the collective space, an abduction of social memory, as well as the difficulty in embracing pluralities without stereotyping them, and the need to cast out any doubts or uncertainties.
Until the arrival of the avant-garde movements, the grammar of the monument – from the ritual constructions of antiquity to the urban statuary of the nineteenth century – was practically unaltered, while the norms for the erection of plinths, columns, obelisks, triumphal arches and cenotaphs marked the urban territory, establishing true hierarchies of volume, image and meaning. Contemporary art inherited the avant-garde dictum for transcending the most immediate codes. And yet, the need of those in power to perpetuate past events or future aspirations remains intact. But who supports a monument? Who legitimises it? How does it emerge? How does it become rooted in the community and the public sphere?
There are no straightforward answers to these questions, for nowadays the dialectics between nostalgia and future no longer express the will and sentiments of society and, therefore, the success or failure of a monument is determined by its inevitable appropriations.
Nonument is a project in which MACBA has invited twenty-eight artists closely associated with the Museum to reflect on how, from the practice of art, it may be possible nowadays to enter into the problematic links between event, commemoration, aesthetics and city. The result is a series of new proposals – specifically conceived for this exhibition – showing how the tradition of monuments can be reinterpreted through the artistic languages.
At the same time, Nonument can also be seen as an open laboratory on the imminent proliferation of symbols colonising real and virtual spaces in our environment, a discursive platform from which to investigate how artists can join these pressing debates.
Curators: Josep Bohigas y Bartomeu Marí.Organisation and production: Museu d’Art Contemporani de Barcelona (MACBA).
This project takes part of the commemoration of the Tercentenary of the events of 1714.





