Tumba e Monumento | Íñigo García Odiaga

Monumento recordo os caídos na guerra de Vietnam, Maya Lin

Dicía Adolf Loos, que só hai unha pequena parte da arquitectura que pertenza á arte: o monumento funerario e o monumento conmemorativo. Todo o demais, aquilo que serve para un fin, aquilo que ten unha funcionalidad concreta, habitar, traballar, lecer, debía quedar excluído do reino da arte. A visión funcionalista de Loos atópase aquí cun límite na disciplina da arquitectura. Para atender ás funcións do alma, da memoria ou da identidade; aquelas funcións ás que se dedican os monumentos, hai que recorrer á arte.

Pero a afirmación de Loos non é excluínte, senón inclusiva, aqueles proxectos que obrigan a recordar, non son só arte, senón arquitectura que se eleva á condición de arte.

Escala, construción, materialidad, alineaciones son claves arquitectónicas que Philip Johnson non esqueceu ao proxectar o John Fitzgerald Kennedy Memorial en Dallas. Recordar, enxalzar e homenajear era a función, arquitectónicas as ferramentas.

O presidente Johnson, que sucedeu a Kennedy, cualificou o monumento durante a inauguración como: “Un lugar de refuxio tranquilo, un lugar pechado dedicado ao pensamento e a contemplación, separado da cidade que o rodea, pero preto do ceo e da terra”. E é precisamente esta definición a que mellor describe esta peza, un monumento sinxelo, un cenotafio, unha tumba aberta.

Un edificio da cidade cuxo espazo non pertence a esta, xa que constrúe un espazo in vitro que se afasta do bullicio metropolitano. O monumento é unha habitación cadrada, sen teito, de 9 metros de alto, por 9 metros de ancho por 9 metros de longo, con dous aberturas estreitas que dan ao norte e ao sur. As paredes constan de 72 columnas de hormigón branco prefabricado, a maioría dos cales parecen flotar sen apoio visible sobre a terra. Oito columnas esténdense ata o chan, actuando como apoios, que parecen soster o monumento. Cada columna termina nunha luminaria. Pola noite, a iluminación crea a ilusión de que a estrutura apóiase sobre luz.

Os visitantes entran á habitación logo dun curto paseo ata o pequeno outeiro na que se sitúa e dentro no centro da estancia, unha pedra de granito negro recíbelles. Demasiado grande para ser un cartel, demasiado pequena para ser unha tumba, demasiado baixa para ser unha mesa e demasiado alta para ser un banco. Simplemente é un monolito que recorda con letras douradas á persoa de John Fitzgerald Kennedy e que invita aos visitantes a rememorar a súa persoa e o seu legado.

Un nome gravado en pedra que recorda outro monumento americano, o que contén 58195, recordando aos caídos na guerra de Vietnam. A peza foi construída pola arquitecta Maya Lin que resultou vencedora do concurso internacional. A parte máis importante do monumento é un longo muro crebado acompañado dunha leve rampa que se afunde cara ao centro. Unha peza de arquitectura abstracta, próxima ao land art, pero que toma o pulso individual ao incluír un espazo para cada un dos nomes. Un xesto rotundo, seco e contundente que parece abrir unha ferida, un duro corte nos xardíns da capital, unha ferida semellante á que a guerra abriu no país.

Nun país cunha historia tan curta como EEUU, o centro da cidade de Washington, lugar das grandes representacións do país, actúa como baúl, como disco duro da memoria colectiva. Monumentos cheos de mensaxes e historia, apíñanse neste espazo para intentar ademais de honrar a memoria de moitos, ser un motor para reforzar a identidade e o orgullo de pertenencia. Son arquitecturas que intentan construír un relato colectivo. Función, si quérese afastadas da vida cotiá, pero non por iso menos importante. Só hai que pensar na importancia que ten recordar.

íñigo garcía odiaga . arquitecto

san sebastián. febreiro 2013

Íñigo García Odiaga

Arquitecto. Editor de NOMU. 1/5 del estudio de arquitectura VAUMM. Vivo en Donosti.

follow me

Arquivado en: artigos, Íñigo García Odiaga

Tags: , , , , , , , , , ,