Novos Centros de Urbanidade para Lima | Aldo G. Facho Dede

Vista del CREA, la Piscina Techada y el Polideportivo Techado desde el Parque | : Parque Zonal Flor de Amancaes | Foto: Eleazar Cuadros
Vista do CREA, a Piscina Techada e o Polideportivo Techado dende o Parque | Parque Zonal Flor de Amancaes | Foto: Eleazar Cuadros

No ano 2012 o Servizo de Parques de Lima (SERPAR) convocou a un concurso nacional de ideas para un novo parque zonal que se proxectaba construír no distrito de Vila María do Triunfo, o mesmo que gañamos xunto a Ana Ábalos e Pablo Llopis de abalosllopis arquitectos. Este proxecto enmarcábase no Plan de Investimentos 2011-2014 que incluía a creación de dous novos parques e a implementación e remodelación doutros tres, co obxectivo de dotar á poboación de equipamentos e servizos culturais, deportivos e recreacionales de alta calidade.

Logo de máis dun ano de xestións que incluíron a aprobación do Proxecto de Investimento Público – PIP a nivel de Perfil e Factibilidad (seguindo o Sistema Nacional de Investimento Público – SNIP), en agosto de 2013 convócase a través de UNOPS (Oficina das Nacións Unidas de Servizos para Proxectos) a concurso público para a elaboración dos Expedientes Técnicos, a Execución da Obra e o Equipamento (Concurso Oferta). Para este fin deseñáronse uns termos de referencia (TDR) que esixían un perfil de empresa contratista con ampla experiencia e solvencia en obras similares, así como un equipo técnico especializado para o desenvolvemento do expediente e acompañamento de obra. Atentos á convocatoria, presentamos os TDR á empresa construtora ICCGSA (Enxeñeiros Civís Contratistas Xerais S.A.) quen o valorou con interese, e aceptaron presentarse a concurso connosco como equipo técnico para o desenvolvemento dos expedientes nas especialidades de Arquitectura, Paisajismo e Museografía. En novembro déronse os resultados, quedando ICCGSA como gañadora dos novos parques zonais “Flor de Amancaes” e “Santa Rosa”

Parque Zonal Santa Rosa. Plaza de Ingreso desde la Av. Santa Rosa | Foto: Eleazar Cuadros
Parque Zonal Santa Rosa. Praza de Ingreso dende a Av. Santa Rosa | Foto: Eleazar Cuadros

O cambio de xestión política da cidade atopou a ambos os parques en proceso de construción. Os novos directivos de SERPAR impuxeron as súas ideas, xerando importantes modificacións que alteraron o seu sentido orixinal. No caso do parque zonal “Santa Rosa” estes cambios afectaron menos na lectura integral dada a amplitude do terreo (preto de 30 hectáreas), pero no caso de “Flor de Amancaes” xeráronse recortes de materialidad, acabados e equipamentos que afectaron a calidade e capacidade de servizo, especialmente a do edificio do Centro Cultural (CREA). Ademais reduciuse significativamente a superficie do parque central ao substituír a lagoa ornamental por unhas piscinas recreativas fose de proporción con respecto á área do parque. Aínda así o saldo é positivo, pois os veciños de ambos os distritos gañaron un paquete de importantes equipamentos e servizos que mellorarán significativamente a súa calidade de vida urbana, achegándolles máis ao goce dos seus dereitos cidadáns.

Concepción urbanística.

Ambos os proxectos foron pensados para ser polos de urbanidade, pois están situados en zonas da cidade en proceso de consolidación.

No caso do parque zonal “Santa Rosa”, modelamos o terreo xerando unha sucesión de terrazas organizadas por un sistema de ramplas e paseos. Propuxemos a entrada principal a través da praza fronte ao edificio do Polideportivo, desde a cal se pode acceder aos espazos deportivos ao aire libre, á Piscina Techada, e ao que orixinalmente foi un Campo de Fútbol que se terminou substituíndo por piscinas recreativas e unha praza de comidas. Desde esta praza pódese apreciar a forma sinuosa dos edificios do Centro Cultural (CREA), e a cuberta tensada que resgarda a praza. Entre o conxunto deportivo e o CREA desenvolvemos xunto ao arquitecto Rafael Zamora un interesante proxecto paisaxístico, buscando xerar áreas de estar, contemplación e sombra, á vez que acompañabamos a pendente con suaves ramplas. Á praza do CREA seguíalle a Praza das Feiras e os Hortos Urbanos, que foron suspendidos polo achado de restos arqueolóxicos. Finalmente, no extremo oeste do parque situamos o Anfiteatro Aberto, que acomodamos á topografía para reducir o impacto no movemento de chans. O conxunto está vinculado por un sistema de paseos e prazas que vai acompañado de iluminación, arboledo e mobiliario.

Parque Zonal Santa Rosa - Planta General
Parque Zonal Santa Rosa – Planta Xeral

No caso de parque zonal “Flor de Amancaes”, traballamos sobre a idea que a cidade debía disolverse no parque e o parque construírse cara á cidade. Imaxinamos un gran espazo aberto e continuo articulado polos edificios, que tomando as tensións espaciais da cidade, canalízanas cara ao corazón do parque. Así, de maneira centrífuga, o xogo dos volumes construídos crea prazas perimetrales que, diluíndose entre eles alcanzan o gran parque central arboledo. Estes espazos urbanos levan o nome dos edificios que os presiden: o Centro Cultural(CREA) xera a Praza e o Paseo das Culturas, pensados como expansión do mesmo; a Praza dos Deportes confórmase polo Polideportivo Techado e o Bikepark, sendo un gran espazo lúdico e cívico complementario aos seus usos; a Praza dos Nenos asóciase aos dous colexios existentes e ao novo programa da ludoteca, transformándose nun espazo infantil equipado con módulos de xogos ao aire libre. Finalmente a Plazuela das Flores organizada en torno ao viveiro, conclúe a rúa Pizarro e dá continuidade á Av. Independencia na Av. dos Incas.

Parque Zonal Flor de Amancaes - Planta General
Parque Zonal Flor de Amancaes – Planta Xeral

Parques que forman cidadáns.1

“Ser cidadán é desenvolver o sentido de identidade e pertenza ao lugar onde interactuamos socialmente, para exercer dereitos e obrigacións”.2

Parque Zonal Santa Rosa. Edificio y Plaza del CREA. Polideportivo Techado de fondo | Foto: Eleazar Cuadros
Parque Zonal Santa Rosa. Edificio e Praza do CREA. Polideportivo Techado de fondo | Foto: Eleazar Cuadros

O edificio emblemático de ambos os proxectos é o que albergaría o CREA (Centros de Cultura, Recreación e Educación Ambiental), non tanto pola súa dimensión, senón polo seu significado en relación ao obxectivo social que debían ter os Parques Zonais. Foron ideados como equipamentos culturais para o desenvolvemento cidadán, contando con servizos como biblioteca, auditorio, salas de usos múltiples, talleres, salóns para exposicións temporais e permanentes, área de nenos (ludoteca), cafetería, entre outros. Dentro dos alcances do expediente técnico estaba o desenvolvemento da museografía para as salas permanentes e temporais, debendo desenvolverse sobre temas relacionados ao lugar e a súa xente. O arquitecto Juan Carlos Burga desenvolveu o guión museográfico para o parque zonal “Santa Rosa” sobre o tema “Entre o Deserto e o Mar”, tendo como obxectivo comunicar aos visitantes o valor ambiental da costa peruana. Para o parque zonal “Flor de Amancaes” a curadora Giuliana Vidarte propuxo traballar sobre as culturas orixinarias da zona para a exposición permanente (á mantenta do sitio arqueolóxico Tablada de Lurín), e sobre a construción social do distrito de Vila María do Triunfo para a temporal.

Parque Zonal Flor de Amancaes. Vista del edificio del CREA y el ingreso al Parque desde la Plaza de las Culturas | Foto: Eleazar Cuadros.
Parque Zonal Flor de Amancaes. Vista do edificio do CREA e o ingreso al Parque dende a Praza das Culturas | Foto: Eleazar Cuadros

A modo de reflexión final.

“O dereito á cidade maniféstase como forma superior dos dereitos: o dereito á liberdade, á individualización na socialización, ao habitat e ao habitar”.3

A cidade de Lima creceu as últimas décadas sen seguir un Plan de Desenvolvemento que axude a organizar o proceso de urbanización, buscando equilibrar a dotación de servizos e equipamentos para garantir estándares mínimos de calidade de vida para os seus cidadáns. Isto tórnase crítico nos distritos periféricos pois gran parte do seu crecemento foi mediante a consolidación de invasións, o cal non permitiu planificar un sistema de áreas libres, paisaxísticas e recreativas que somen ao desenvolvemento da poboación. Neste contexto, os Parques Zonais cumpren un rol fundamental, pois non só están chamados a dotar de áreas verdes e recreativas, senón deben sobre todo ser equipamentos para a construción cidadá; é dicir, deben ofrecer aos poboadores espazos para o seu desenvolvemento tanto físico como intelectual e cultural.

As grandes obras da cidade non poden estar suxeitas aos vaivéns políticos. Como cidadáns, debemos esixir unha visión estratéxica de desenvolvemento urbano que transcenda os períodos de goberno municipal, e permita proxectar políticas a medio e longo prazo. Recentemente nese momento poderemos falar da construción dunha Lima para Todos, pensada desde a igualdade, o desenvolvemento equilibrado e ao servizo da calidade de vida dos seus cidadáns.

“Se toda agrupación tende ao ben, a cidade ou sociedade política, que é a superior entre elas e compréndeas todas, tende ao ben en maior grao que as demais, e ao mellor ben”.4

Parque Zonal Flor de Amancaes. Campo de Fútbol | Foto: Eleazar Cuadros
Parque Zonal Flor de Amancaes. Campo de Fútbol | Foto: Eleazar Cuadros

Aldo G. Facho Dede · Arquitecto
Lima · Febreiro 2016
Autor do Blogue Habitar: Ambiente+Arquitectura+Ciudad

Notas:

1. Serpar, “A Revolución dos Parques”. Edición General: Anna Zucchetti. Lima – Perú, 2014. Pág. 28.

2. Ibídem.

3. Lefebvre Henri, “O Dereito a Cidade”. Edicions 62, Barcelona-España, 1978. 1º Edición 1968. Pág. 159.

4. Aristóteles, “Política”. Traducción o castelán por Francisco Gallach, Madrid 1933.

 

Arquitecto-urbanista, docente-investigador, convencido de que nuestro país necesita desarrollar sus ciudades en base a modelos de planificación urbana estratégicos y adaptativos, que partan desde las personas y el ambiente, y que busquen la multiplicación del bienestar y su equitativa distribución.

Arquitecto-Urbanista por la Universidad Nacional de Ingeniería (UNI-FAUA), título homologado en Argentina. Magister en Desarrollo Sustentable por la Universidad de Lanús (UNLA-FLACAM, Argentina). Estudios de Doctorado en la Universidad Politécnica de Cataluña (España). Experiencia profesional en Urbanismo, Planificación Urbana y Arquitectura, desarrollada en las ciudades de Lima-Perú, La Plata-Argentina y Barcelona-España. Ha participado en el desarrollo de proyectos y consultorías para Perú, Argentina, España, México y Brasil. Ha ganado concursos de arquitectura y diseño urbano en Perú y Argentina. Es docente del área de Urbanismo de la USAT y miembro del Consejo Consultivo de la Escuela de Arquitectura de la UDEP. Es socio de FDARQ Urbanismo + Arquitectura y editor del blog HABITAR

follow me

Arquivado en: Aldo G. Facho Dede, faro

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,