A intimidade | Jorge Meijide

Étant donnés, 1946–1966, Marcel Duchamp. Philadelphia Museum of Art.

A intimidade

Dende fai xa certo tempo estou dándolle voltas a iso da intimidade. Ese escorregadizo concepto que ten que ver coa nosa esfera, como a definiría Sloterdijk[1], máis interna e que preservamos da ávida curiosidade do mundo que nos rodea. A intimidade é confundida a miúdo coa privacidade. Ambos os dous son conceptos distintos. Poderiamos dicir que a privacidade constitúe a esfera dentro de á cal se encontra a da intimidade e é, polo tanto, exterior a esta.

A intimidade é un concepto complexo, difuso e ambiguo onde os haxa, ou é o máis simple de todos… o é por tratar de delimitar as fráxiles fronteiras que construímos entre o noso ser interior e o mundo exterior, entre o eu e os outros. Unha fronteira que é tan difusa como transparente e evanescente á vez que dura e impenetrable. Pero é unha fronteira, unha pel, necesaria, á que recorremos máis a miúdo do que pensamos. É en certo modo a nosa última liña de defensa.

A intimidade e a privacidade móvense en terreos escorregadizos que adoitan solaparse e confundirse. A privacidade pode depender da manipulación noso ámbito físico, está no noso exterior, en relación co ámbito inmediato; a intimidade está no noso interior e polo tanto menos accesible e manipulable. Para a primeira adoita abondar con pechar unha porta ou correr unha cortina, para a segunda pode que abonde só con pechar os ollos ou soñar…

Indagacións da psique á parte para estas cousas adoita ser sempre bo recorrer ás definicións. E así a Real Academia nos di de ambas as dúas:

intimidade.

1. f. Amizade íntima.

2. f. Zona espiritual íntima e reservada dunha persoa ou dun grupo, especialmente dunha familia.

privacidade.

1. f. Ámbito da vida privada que se ten dereito a protexer de calquera intromisión..

A verdade é que a cousa non parece nada concluínte. Unha reserva e a outra protexe e ambas as dúas abranguen o individuo e/ou a un grupo. As dúas fálannos dun ámbito circunscrito á persoa e/ou ao seu ámbito próximo, moi próximo. Ambas as dúas fálannos dunha esfera dentro doutra esfera. Vivimos nun mundo de esferas. Coa intimidade entramos no ámbito espiritual, algo persoal próximo ao núcleo do ser. A intimidade comprende aquilo que non pode saír das fronteiras do noso ser e é, polo tanto, persoal e intransferible; a privacidade en cambio pode implicar a unha segunda ou terceiras persoas, é un ámbito algo máis amplo. De todas as maneiras, o ámbito que nos interesa e que diferencia o íntimo do privado non é o etimolóxico senón o fenomenolóxico.

Intimidade e privacidade vense reflectidas con maior ou menor intensidade no ámbito doméstico. A casa é o ámbito arquitectónico por excelencia e teatro da vida. Entre as súas paredes desenvolveuse e evolucionou a vida familiar, a común e a persoal. Dende a suposta cabana primixenia de Laugier, orixe de toda a arquitectura, ata o tecnificado e moderno espazo difuso xa case virtual, a casa foi o permanente escenario da evolución dos costumes do home, e polo tanto foi tamén modelada por elas. A evolución dos protocolos sociais, modas e modos, usos, culturas e costumes hixiénicos marcaron a historia e desenvolvemento da casa tanto como o fixo co concepto de intimidade-privacidade.

Cando as testas coroadas medievais ou a súa adxacente nobreza, recibían nos seus apousentos privados, léase estanza principal, non compartían noso actual concepto do íntimo. Polo visto, e perdón pola imaxe, era habitual que o monarca, e de aí cara a abaixo no protocolo, despachase os asuntos en audiencia mentres facía as súas máis intimas necesidades corporais; aquilo podíase chegar a considerar certa honra concedida aos máis próximos e era un signo de confianza. Non era unha cuestión de intimidade, concepto que por aqueles tempos non estaba moi desenvolvido e polo tanto pouco tido en conta -tivo que chegar a Ilustración para devolver a importancia ao individuo e comezar con ela a valorar o factor persoal e a súa independencia do resto da masa-, se non que máis ben tiña que ver cos costumes e con certa indiferenza nas cuestións de hixiene persoal; cousas ambas as dúas que co tempo acabou por transformar completamente o espazo doméstico, as súas estanzas e o uso que delas facemos.

A Revolución Industrial supuxo un enorme acontecemento a todos os niveis e a industrialización que trouxo consigo facilitou e creo novos modos na vida domestica, e polo tanto nas cuestións de intimidade e privacidade. A creación das primeiras iniciativas de vivenda social, de impulso privado inicialmente, e das novas ideas hixienistas, deron un xiro ás condicións de vida en comunidade -que inicialmente eran meros amoreamentos infrahumanos- e axudaron á aparición de novas estanzas específicas a cada uso. A vida privada dentro de cada vivenda agora distínguese da vida da comunidade. Comezan novos modos e costumes cuxa evolución chega ata os nosos días.

A relación entre o espazo doméstico e a privacidade é densa e abonda con recorrer aos nosos modos de vida dentro e fóra del para ver que diversa é. Os usos e costumes, non só as que teñen que ver coa intimidade e a privacidade e a evolución do espazo doméstico foron longo tempo da man e é difícil desligalas. A evolución de ambas as dúas foi ao mesmo tempo e a súa observación e estudo son todo menos aburridas. É interesante observar como foron influíndose mutuamente.

A historia da arquitectura tratou a evolución do espazo íntimo cando menos de xeito secundario. A arquitectura xeralmente preferiu catalogarse por estilos ou tendencias, por épocas, por arquitectos, ou por movementos ou manifestos, pero esqueceu a relación do habitante co seu ámbito arquitectónico máis próximo, a segunda pel doméstica e a súa evolución. É esta unha historia que une intimamente o home coa arquitectura e que afecta directamente ao uso que fai dela e á súa percepción e comportamento. Fariamos ben en, polo menos, recordalo.

jorge meijide . arquitecto

a coruña. decembro 2013

Nota:

[1]Esferas I: Burbujas. Microesferología, Peter Sloterdijk, Biblioteca de Ensaio, Editorial Siruela, 2003.

Arquitecto por la ETSA de A Coruña desde 1991. Colabora en el estudio de Juan Navarro Baldeweg entre 1991 y 1992. Máster de proyectos integrados por la fundación camuñas, madrid 1992. A la vuelta A Coruña se incorpora al estudio de su padre, Carlos E. Meijide Calvo con el que trabaja hasta 2001. Desde 2004 hasta 2009 colabora con los arquitectos Patricia de Marichalar y Fernando Martínez. En el año 2009 forma, junto con Patricia de Marichalar meijidedemarichalar arquitectos.

Desde 2014 trabaja en solitario colaborando con estudios y arquitectos amigos. Es profesor de proyectos arquitectónicos en la Escuela Técnica superior de Arquitectura de A Coruña desde 1997; es tutor de proyecto fin de carrera y ha sido presidente del tribunal de PFC. Colabora con blogs y publicaciones de arquitectura.

follow me

Arquivado en: artigos, Jorge Meijide

Tags: , , , , , , , , , , , ,