Historia Universal da Infamia [I] | José Ramón Hernández Correa

5 (100%) 1 vote

The Arizona Biltmore
The Arizona Biltmore

Creo que non hai dúbida (e escribo “creo”) en celebrar a Frank Lloyd Wright, a Le Corbusier e a Mies van der Rohe como os tres máis grandes arquitectos do século XX. Hai decenas de xeniais arquitectos, e centos de arquitectos extraordinarios, pero creo que estes tres son outra cousa. Polo menos na miña opinión. Citeinos, ademais, na orde que ocupan no meu afecto e no meu corazón: Frank Lloyd Wright, Le Corbusier e Mies van der Rohe. É máis, xa postos, secundo a afirmación de Bruno Zevi:

“Frank Lloyd Wright é o máis grande arquitecto desde as cavernas”.

Con todo, estes tres brillantísimos arquitectos teñen tamén as súas zonas escuras, as súas infamias monstruosas, e a miña obrigación autoimpuesta é contalas aquí. Cada un deles cometeu máis dunha, pero vou contar só una de cada un: Non sei si a máis vil. Talvez si. Teño que alegar que a estes heroes ou se lles santifica ou se lles ataca sen piedade, motivo polo que os seus puntos negros nunca están claramente contados: Ou se disimulan e ata se negan, ou se amplifican desproporcionadamente. Eu intentarei ser obxectivo, aínda que teño as fontes que teño.

Creo que o que digo é verdade no seu conxunto, aínda que seguro que me fallan moitos detalles.

Hoxe dedicareime ao primeiro, a quen sempre venerei, a quen lle dediquei a miña tese doutoral e ata lle escribín unha novela (que vos podedes descargar) para tentar exorcizármelo (quitarmo de encima) e apearlle do altar en que lle tiña. (O malo é que o canalla aguanta na cadeira de brazos presidencial da miña corazoncito a pesar de todo. É como a cotra).

Imos coa infamia.

Albert Chase McArthur foi o maior dos tres fillos de Warren McArthur, un exitoso home de negocios cuxa casa construíu Frank Lloyd Wright en 1892, en Chicago. O raparigo creceu admirando ao xenial arquitecto. Tanto que el mesmo fíxose arquitecto, e chegou a traballar ás ordes do seu ídolo entre 1907 e 1909.

En 1927, Charles e Warren McArthur, os dous irmáns de Albert, compraron un terreo ao pé do Monte Camelback, preto de Phoenix (Arizona), e encargáronlle o proxecto dun hotel: O Arizona Biltmore. Albert púxose a traballar no deseño do edificio e decidiu empregar o sistema de bloques de formigón que creara o seu mestre. Convenceu aos seus irmáns para que pagasen a Wright polos dereitos de utilización deses bloques. Wright vendeulles os dereitos por un dineral, esquecendo o pequeno detalle de que na súa desastrosa situación legal e financeira embargáranlle todo o que fose susceptible de ser embargado, incluíndo, por suposto, esa patente. Pero é que, ademais de vender o que non era seu, como non tiña traballo presentouse en Phoenix a axudar a Albert, sen que el pediullo. Albert xa tiña o deseño do edificio terminado, e Wright entusiasmouse ao velo.

Wright caracoleaba polo estudo con Olgivanna, estorbando, reconsiderando cousas que xa estaban resoltas, mareando a todo o mundo ata que Charles, o irmán de no medio dos McArthur, e xefe da empresa Arizona Biltmore, pediulle co maior tacto que se volvese á súa casa, pois o seu irmán bastábase e sobrábase para terminar os detalles do proxecto.

Albert fixo o traballo con toda a súa ilusión, con toda a súa alma, con tanto amor polos seus irmáns como polo seu mestre Wright.

The Arizona Biltmore
The Arizona Biltmore

O resultado foi unha obra moi atractiva, cun aire wrightiano inconfundible. Menos “inspirada” e menos “maxistral” que as auténticas obras de Wright, pero, á fin e ao cabo, unha moi digna parente delas.

A obra inaugurouse o 23-F de 1929. Deseguido apareceu o avogado do auténtico dono da patente dos bloques e meteulles unha demanda de prognóstico aos irmáns, que tiveron que volver pagar por utilizar os bloques. (Non se se lle pediron a Wright que lles devolvese o diñeiro, pero levábano claro).

En todo caso, Wright non devolveu un dólar (non o tiña), pero a cambio mostrouse tan amable, tan cariñoso, tan solícito co seu discípulo, que cando viu a obra terminada dixo:

“Quedou tan mal como esperaba”.

The Arizona Biltmore
The Arizona Biltmore

Que xeneroso! Que maneira de devolver amor e agarimo!

Albert adoráballe, e a súa esposa fíxose moi amiga de Olgivanna. A cambio, Wright burlábase da muller e do fillo de Albert sempre que podía.

Pero volvamos ao hotel.

Aínda que hai que recoñecer que o Arizona Biltmore é máis romo que os edificios de Wright, parécese tanto que desde o primeiro momento causou confusión. En varias revistas, e mesmo en dous libros, saíu publicado como obra de Wright.

Mesmo aínda que Albert McArthur tentou demostrar a autoría do proxecto mostrando que levaba a súa firma, a xente acabou dicindo que Wright estaba tan embargado e perseguido que non podía asinar legalmente, pero que o deseño era seu en realidade.

Aínda que sexa unha obra algo frouxa para ser de Wright, sería a obra mestra de calquera arquitecto mediano (eu estaría máis que hiperchulo se fose o seu autor). Por iso, Albert pediulle a Wright que desfixese definitivamente o malentendido e que dixese quen era o verdadeiro arquitecto do Biltmore.

The Arizona Biltmore
The Arizona Biltmore

Wright escribiu a varias revistas, a varias asociacións de arquitectos e a varios críticos e xornalistas… para non aclarar nada. Ao Architectural Record escribiulle dicindo claramente que a obra era de Albert, pero noutros sitios non o dicía así, e insinuaba isto e o outro…

Será canalla? Se el mesmo dixera que a obra era moi mala! Que tipo de envexa tiña? Non o sei. Non o podo entender.

Moitos anos antes tamén lle negaba a Alfonso Iannelli a autoría das esculturas dos Midway Gardens. Sempre negaba todo mérito aos seus colaboradores. No caso de Iannelli, aínda que é indiscutible que a autoría é do italiano, é certo que traballaba ás ordes de Wright, seguindo as súas indicacións e directrices.

Nos Midway podo mesmo entender a postura de Wright, que é inxusta e mentireira, pero digo que podo entendela porque el iniciou o deseño das esculturas, e dirixiu o traballo final. (Na miña opinión os debuxos de Wright son mellores que as esculturas de Iannelli). O que non podo entender é que no Biltmore, no que non interviñera en absoluto e que é moi inferior ás súas obras, Wright puteara de tal maneira ao seu autor.

Albert Chase McArthur pasouse a vida loitando por demostrar que o hotel era seu. Sufriu un ataque cardíaco e quedou prostrado durante o últimos dez anos da súa vida, consagrado ao estudo da metafísica, das matemáticas e da teoría da cor.

Os irmáns McArthur gozaron do seu hotel apenas tres anos. A Gran Depresión mandounos a California. O hotel seguiu noutras mans, queimouse, foi restaurado, etc. Hoxe, curiosamente, está adornado con réplicas das esculturas de Iannelli. Que cousas.

McArthur morreu en 1951. Frank Lloyd Wright mandoulle á súa viúva unha carta na que dicía:

“Eu sempre dixen que Albert era o arquitecto do Biltmore. Pero el foino por min, e eu fun máis arquitecto que el, e vostede debería sabelo”.

Fixo leste mesmo tipo de observacións simpáticas no funeral de Albert, e Charles McArthur (o irmán de no medio) achegouse a el, soltoulle unha tremenda puñada na cara e tiroulle ao chan.

Como nas películas que viamos de nenos, a un danlle ganas de poñerse en pé e aplaudir. Xa era hora de que alguén lle sobara os morros a este chulo.

The Arizona Biltmore
The Arizona Biltmore

José Ramón Hernández Correa
Doutor Arquitecto e autor de Arquitectamos locos?
Toledo · maio 2012

(Se consultades a páxina web do Biltmore, cuxo ligazón puxen antes, veredes que se lles segue caendo a baba con que é un edificio influído por Wright. Mostran claramente a autoría de Albert McArthur, pero a sombra do mestre segue sendo máis pesada).

Historia Universal da Infamia [II] | José Ramón Hernández Correa

Arquivado en: artigos, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , , , , ,