Historia Universal da Infamia [I] | José Ramón Hernández Correa

5 (100%) 1 vote

The Arizona Biltmore
The Arizona Biltmore

Creo que non hai dúbida (e escribo “creo”) en celebrar a Frank Lloyd Wright, a Le Corbusier e a Mies van der Rohe como os tres máis grandes arquitectos do século XX. Hai decenas de xeniais arquitectos, e centos de arquitectos extraordinarios, pero creo que estes tres son outra cousa. Polo menos na miña opinión. Citeinos, ademais, na orde que ocupan no meu afecto e no meu corazón: Frank Lloyd Wright, Le Corbusier e Mies van der Rohe. É máis, xa postos, secundo a afirmación de Bruno Zevi:

“Frank Lloyd Wright é o máis grande arquitecto desde as cavernas”.

Con todo, estes tres brillantísimos arquitectos teñen tamén as súas zonas escuras, as súas infamias monstruosas, e a miña obrigación autoimpuesta é contalas aquí. Cada un deles cometeu máis dunha, pero vou contar só una de cada un: Non sei si a máis vil. Talvez si. Teño que alegar que a estes heroes ou se lles santifica ou se lles ataca sen piedade, motivo polo que os seus puntos negros nunca están claramente contados: Ou se disimulan e ata se negan, ou se amplifican desproporcionadamente. Eu intentarei ser obxectivo, aínda que teño as fontes que teño.

Creo que o que digo é verdade no seu conxunto, aínda que seguro que me fallan moitos detalles.

Hoxe dedicareime ao primeiro, a quen sempre venerei, a quen lle dediquei a miña tese doutoral e ata lle escribín unha novela (que vos podedes descargar) para tentar exorcizármelo (quitarmo de encima) e apearlle do altar en que lle tiña. (O malo é que o canalla aguanta na cadeira de brazos presidencial da miña corazoncito a pesar de todo. É como a cotra).

Imos coa infamia.

Albert Chase McArthur foi o maior dos tres fillos de Warren McArthur, un exitoso home de negocios cuxa casa construíu Frank Lloyd Wright en 1892, en Chicago. O raparigo creceu admirando ao xenial arquitecto. Tanto que el mesmo fíxose arquitecto, e chegou a traballar ás ordes do seu ídolo entre 1907 e 1909.

En 1927, Charles e Warren McArthur, os dous irmáns de Albert, compraron un terreo ao pé do Monte Camelback, preto de Phoenix (Arizona), e encargáronlle o proxecto dun hotel: O Arizona Biltmore. Albert púxose a traballar no deseño do edificio e decidiu empregar o sistema de bloques de formigón que creara o seu mestre. Convenceu aos seus irmáns para que pagasen a Wright polos dereitos de utilización deses bloques. Wright vendeulles os dereitos por un dineral, esquecendo o pequeno detalle de que na súa desastrosa situación legal e financeira embargáranlle todo o que fose susceptible de ser embargado, incluíndo, por suposto, esa patente. Pero é que, ademais de vender o que non era seu, como non tiña traballo presentouse en Phoenix a axudar a Albert, sen que el pediullo. Albert xa tiña o deseño do edificio terminado, e Wright entusiasmouse ao velo.

Wright caracoleaba polo estudo con Olgivanna, estorbando, reconsiderando cousas que xa estaban resoltas, mareando a todo o mundo ata que Charles, o irmán de no medio dos McArthur, e xefe da empresa Arizona Biltmore, pediulle co maior tacto que se volvese á súa casa, pois o seu irmán bastábase e sobrábase para terminar os detalles do proxecto.

Albert fixo o traballo con toda a súa ilusión, con toda a súa alma, con tanto amor polos seus irmáns como polo seu mestre Wright.

The Arizona Biltmore
The Arizona Biltmore

O resultado foi unha obra moi atractiva, cun aire wrightiano inconfundible. Menos “inspirada” e menos “maxistral” que as auténticas obras de Wright, pero, á fin e ao cabo, unha moi digna parente delas.

A obra inaugurouse o 23-F de 1929. Deseguido apareceu o avogado do auténtico dono da patente dos bloques e meteulles unha demanda de prognóstico aos irmáns, que tiveron que volver pagar por utilizar os bloques. (Non se se lle pediron a Wright que lles devolvese o diñeiro, pero levábano claro).

En todo caso, Wright non devolveu un dólar (non o tiña), pero a cambio mostrouse tan amable, tan cariñoso, tan solícito co seu discípulo, que cando viu a obra terminada dixo:

“Quedou tan mal como esperaba”.

The Arizona Biltmore
The Arizona Biltmore

Que xeneroso! Que maneira de devolver amor e agarimo!

Albert adoráballe, e a súa esposa fíxose moi amiga de Olgivanna. A cambio, Wright burlábase da muller e do fillo de Albert sempre que podía.

Pero volvamos ao hotel.

Aínda que hai que recoñecer que o Arizona Biltmore é máis romo que os edificios de Wright, parécese tanto que desde o primeiro momento causou confusión. En varias revistas, e mesmo en dous libros, saíu publicado como obra de Wright.

Mesmo aínda que Albert McArthur tentou demostrar a autoría do proxecto mostrando que levaba a súa firma, a xente acabou dicindo que Wright estaba tan embargado e perseguido que non podía asinar legalmente, pero que o deseño era seu en realidade.

Aínda que sexa unha obra algo frouxa para ser de Wright, sería a obra mestra de calquera arquitecto mediano (eu estaría máis que hiperchulo se fose o seu autor). Por iso, Albert pediulle a Wright que desfixese definitivamente o malentendido e que dixese quen era o verdadeiro arquitecto do Biltmore.

The Arizona Biltmore
The Arizona Biltmore

Wright escribiu a varias revistas, a varias asociacións de arquitectos e a varios críticos e xornalistas… para non aclarar nada. Ao Architectural Record escribiulle dicindo claramente que a obra era de Albert, pero noutros sitios non o dicía así, e insinuaba isto e o outro…

Será canalla? Se el mesmo dixera que a obra era moi mala! Que tipo de envexa tiña? Non o sei. Non o podo entender.

Moitos anos antes tamén lle negaba a Alfonso Iannelli a autoría das esculturas dos Midway Gardens. Sempre negaba todo mérito aos seus colaboradores. No caso de Iannelli, aínda que é indiscutible que a autoría é do italiano, é certo que traballaba ás ordes de Wright, seguindo as súas indicacións e directrices.

Nos Midway podo mesmo entender a postura de Wright, que é inxusta e mentireira, pero digo que podo entendela porque el iniciou o deseño das esculturas, e dirixiu o traballo final. (Na miña opinión os debuxos de Wright son mellores que as esculturas de Iannelli). O que non podo entender é que no Biltmore, no que non interviñera en absoluto e que é moi inferior ás súas obras, Wright puteara de tal maneira ao seu autor.

Albert Chase McArthur pasouse a vida loitando por demostrar que o hotel era seu. Sufriu un ataque cardíaco e quedou prostrado durante o últimos dez anos da súa vida, consagrado ao estudo da metafísica, das matemáticas e da teoría da cor.

Os irmáns McArthur gozaron do seu hotel apenas tres anos. A Gran Depresión mandounos a California. O hotel seguiu noutras mans, queimouse, foi restaurado, etc. Hoxe, curiosamente, está adornado con réplicas das esculturas de Iannelli. Que cousas.

McArthur morreu en 1951. Frank Lloyd Wright mandoulle á súa viúva unha carta na que dicía:

“Eu sempre dixen que Albert era o arquitecto do Biltmore. Pero el foino por min, e eu fun máis arquitecto que el, e vostede debería sabelo”.

Fixo leste mesmo tipo de observacións simpáticas no funeral de Albert, e Charles McArthur (o irmán de no medio) achegouse a el, soltoulle unha tremenda puñada na cara e tiroulle ao chan.

Como nas películas que viamos de nenos, a un danlle ganas de poñerse en pé e aplaudir. Xa era hora de que alguén lle sobara os morros a este chulo.

The Arizona Biltmore
The Arizona Biltmore

José Ramón Hernández Correa
Doutor Arquitecto e autor de Arquitectamos locos?
Toledo · maio 2012

(Se consultades a páxina web do Biltmore, cuxo ligazón puxen antes, veredes que se lles segue caendo a baba con que é un edificio influído por Wright. Mostran claramente a autoría de Albert McArthur, pero a sombra do mestre segue sendo máis pesada).

José Ramón Hernández Correa
Nací en 1960. Arquitecto por la ETSAM, 1985. Doctor Arquitecto por la Universidad Politécnica, 1992. Soy, en el buen sentido de la palabra, bueno. Ahora estoy algo cansado, pero sigo atento y curioso.
follow me

Arquivado en: artigos, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , , , , ,