Espazo morto | Íñigo García Odiaga

Banaball, de KOZ architectes | Fotografía: Martin Argyroglo

O verán, as vacacións e o lecer invitan a saír á rúa, a conquistar o espazo público e a socializar. A miúdo o urbanismo actual, centrado no que poderiamos chamar o desenvolvemento do centro da cidade, abandona outros espazos para propoñer escenarios a estas actividades estivais. Nos bordos da cidade os espazos abandonados, os espazos mortos poden reciclarse en públicos, atraendo actividades temporais de diversa índole para un amplo espectro de persoas.

Un bo exemplo destes eventos é o desenvolvido pola cidade de Nantes Saint-Nazaire. Os responsables culturais da cidade invitaron a diferentes arquitectos e artistas a que deseñen instalacións temporais que ocupen durante o verán diferentes espazos da cidade con capacidade de desenvolver usos públicos ligados ao lecer e a diversión. Dalgún xeito estas instalacións, que permanecerán abertas entre o 15 xuño e o 19 agosto de 2012, pretenden que a arte, a arquitectura e un pensamento máis social, interveñan na cidade a través de propostas insólitas e poéticas capaces, desde a súa mínima dimensión, de xerar cambios a maior escala.

Banaball, de KOZ architectes | Fotografía: Martin Argyroglo

Neste contexto, a maioría das instalacións propostas teñen relación cos xogos infantís, implicando o desenvolvemento de parques infantís, realizados por equipos de arquitectos na súa maioría mozos, polo que a propia iniciativa, dende o punto de vista máis técnico, tamén ten unha compoñente social. A de dar oportunidades aos mozos creadores. Cubertas ou ao aire libre, estas instalacións invitan o público en xeral a participar, a tomalas como propias e a pasar un anaco agradable. Ludovic Duccasse e Clement Bacle propuxeron un campo de xogo que reinterpreta a cesta punta de Iparralde e convértea nun divertimento lúdico a escala infantil, denominado Banaball. Este novo deporte xógase no interior dunha gaiola de 6 metros por 12, cun chan de madeira de cor amarela intensa na que os extremos foron lixeiramente elevados. As regras resúmense na utilización de bólas de escuma que dous equipos de tres xogadores deben botar para golpear o rival e así o eliminar, utilizando unhas cestas asemelladas á iconografía xocosa dun plátano. Esta instalación adopta a iconografía do plátano para converterse nun reclamo publicitario ao Robert Venturi, e destacar na paisaxe da illa de Nantes, xa que a súa primeira situación foi a cuberta da escola de arquitectura da cidade.

Banaball, de KOZ architectes | Fotografía: Martin Argyroglo

A centos de quilómetros de Francia pero cunha intención similar, o estudo de arquitectura de Avi Laiser construíu outra intervención que persegue tamén se converter nun novo referente da vida social dos veciños de Bat-Yam, unha cidade mediterránea das máis densamente poboadas de Israel. A maioría dos residentes do barrio viven en vivendas construídas con escasos recursos nos anos cincuenta para os novos inmigrantes.

Zona de xogos en Bat Yam, Israel | AL/Arch – Avi Laiser Architecture, Dana Hirsch Laiser | Fotografía: AL/Arch

O proxecto está situado no extremo dunha ampla zona residencial moderna que, inesperadamente, remata nun muro de formigón que funciona como unha barreira acústica cara á autoestrada que atravesa a barriada. Esta condición de bordo é a causa da existencia dunha longa franxa de chan abandonada, un espazo lixo que se convertera no lugar ao que ían parar os electrodomésticos usados, as bicicletas roubadas ou as cacharelas das festividades xudías.

O proxecto trata de aproveitar as condicións do muro de formigón e a franxa de terreos baldíos para crear un parque público que permita as actividades humanas sociais e que devolva á poboación o seu dominio sobre o público.

A fachada principal do proxecto, cara á rúa residencial, é unha parede de taboíñas de madeira a través da cal se pode ver un grande espazo salón ao aire libre, que se estende entre a nova fachada e o muro acústico de formigón. Un gran cartel de neon rosa dá a benvida a todos os que se acheguen ao lugar, suxerindo que os activos reais das densas cidades urbanas son os espazos públicos ao aire libre.

A superficie do parque, convértese nunha topografía de madeira, nunha superficie continua que se prega para albergar sete espazos que xeran diferentes ambientes e estanzas. O chan do parque trepa polo antigo muro da autoestrada, humanizando a súa construción e transformando a súa condición de barreira final á condición de lugar.

Zona de xogos en Bat Yam, Israel | AL/Arch – Avi Laiser Architecture, Dana Hirsch Laiser | Fotografía: AL/Arch

O proxecto é unha colaboración entre o arquitecto Avi Laiser, e o artista Dana Hirsch Laiser. Dana traballou cos adolescentes do centro social da comunidade para crear un marco no que os mozos se sentan donos do lugar e así mantéñano e coiden. O obxectivo do traballo foi explorar o comportamento humano individual no ámbito público e introducilo na definición do propio proxecto. O proxecto foi presentado no marco da Bienal internacional de urbanismo e a paisaxe do ano 2012 e recibiu un premio na categoría de deseño da paisaxe urbana.

Zona de xogos en Bat Yam, Israel | AL/Arch – Avi Laiser Architecture, Dana Hirsch Laiser | Fotografía: AL/Arch

Estas instalacións e moitas outras representan unha oportunidade de reconquista, unha oportunidade para que os cidadáns recuperen o espazo público que lles foi negado de modo que se reactive a actividade social da cidade.

íñigo garcía odiaga. arquitecto

san sebastián. agosto 2012

Artigo publicado el 12.08.2012 en ZAZPIKA

Íñigo García Odiaga

Arquitecto. Editor de NOMU. 1/5 del estudio de arquitectura VAUMM. Vivo en Donosti.

follow me

Arquivado en: artigos, Íñigo García Odiaga

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,