Entrevista William J. R. Curtis (I) | bRijUNi

No ano 2015, coincidindo co 50 aniversario da morte do prolífico mestre Lle Corbusier, a editorial Phaidon reeditouse a ampliación do libro Le Corbusier. Ideas and Forms de William J.R Curtis, historiador da arquitectura, crítico, escritor, pintor e fotógrafo británico.

William J.R Curtis é especialmente coñecido pola súa crítica da historia da arquitectura moderna e as súas reflexións nunca deixan indiferentes.

“Todo o mundo atopa en Lle Corbusier o que vai buscando, sexa o que sexa.”

William J.R Curtis

William J. R. Curtis, Villa Savoye, 2011
William J. R. Curtis, Villa Savoye, 2011

Esta segunda edición de Le Corbusier. Ideas and Forms supón un gran cambio con respecto á primeira e non só en canto ao formato de maiores dimensións, senón sobre todo porque engade a parte IV onde aparecen cinco novos capítulos. Sendo esta a principal novidade e xustificación desta segunda magnífica edición, xunto coa revisión de argumentos e ideas que foron reforzadas ou o contrario, tal como vostede expón no prefacio, que outras razóns impulsáronlle a acometer esta revisión e como animaría a aqueles que xa coñeceron a primeira edición a achegarse a esta segunda?

A segunda edición de Le Corbusier: Ideas e Formas supuxo unha completa transformación do libro a todos os niveis: contido, forma, ilustracións, imaxes e material, bibliogafía. Era o meu obxectivo preservar a alma da primeira edición de 1986 expandindo dunha maneira ordenada o corpo principal. En todo momento preocupeime da calidade literaria e de que fose equilibrado. Mencionas os catro novos capítulos ao final da sección “Principios e Transformaciones”. Representan unha reflexión sen precedentes sobre os temas básicos e as ideas central do universo creativo de Le Corbusier. Pero hai numerosas revisións e ampliacións ao longo do libro, por exemplo a Vila Savoie en Poissy agora ten un capitulo detallado para ela soa que a mostra moito máis en detalle.

O rexistro completo e os argumentos sobre os cambios recóllense no Prefacio a esta segunda edición e nas Nota Bibliográfica do final onde se explica a re-estruturación do libro con moito detalle incluíndo o uso de máis de cento trinta das miñas propias fotografías e incontables reproducións de alta resolución de debuxos de Le Corbusier. Con tempo e coa perspectiva de máis dun cuarto de século, era obvio que o libro se merecía unha nova edición, mesmo a pesar de que a primeira edición moitas veces era referida xa como un clásico. Afortunadamente os revisores dos segunda edificios pareceron aprobalo e esta versión foi referida como un traballo definitivo.

Croquis de Le Corbusier en
Croquis de Le Corbusier recollido en “Le Corbusier. Ideas and Forms”

O pasado ano 2015 celebrouse o 50 aniversario da morte de Le Corbusier e programáronse moitos actos e congresos que conmemoran a súa figura. Vostede fala de de un “eclipse temporal” na reputación de Le Corbusier cando se publicou a primeira edición de Le Corbusier. Ideas and Forms, só vinte anos despois da desaparición de Le Corbusier. Por que cre que trinta anos despois daquela primeira edición a súa figura e as súas ideas revalorizáronse e asistimos a un novo florecemento de obras, lecturas e re-lecturas da súa vida e obra?

Cando a primeira edición foi publicada en 1986 houbo moitas visións distorsionadas que circularon en relación a Le Corbusier. Algunhas delas viñan da retórica do post modernismo na que se tendía a demonizarla e culparlle de todos os  erros da modernización e a urbanización (moderna). Foi tratado como un funcionalista sen raíces. Por iso a primeira edición situaba a Le Corbusier cunha perspectiva histórica moito maior que evitaba os caprichos da moda e entre outras cousas revelaba a profundidade do seu coñecemento do pasado.

En moitos dos meus escritos desa época, incluíndo por suposto Arquitectura Moderna dende 1900, as miñas monografías sobre Denys Lasdun e Balkrishna Doshi, os meus escritos sobre Louis Kahn, Alvar Aalto, Alejandro de la Sota e moitos outros, así como os meus artigos en revistas sobre crítica tales como Architectural Review e Architectural Record, eu insistía na complexidade e a durabilidad dunha tradición moderna en arquitectura na que os primeiros manifestos estaban a ser relidos e transformados por outros seguidores. Nos noventa, houbo un cambio a favor de reinterpretar os entón mestres modernos e o seu legado. Ao final da primeira edición eu insistín en que é o carácter intemporal da obra de Le Corbusier o que garantía a súa presenza de forma duradeira e relevante.

Creo que a historia me ha dado a razón!

O penúltimo capítulo desta segunda edición “On Transforming Le Corbusier” aborda, entre outros asuntos, a influencia de Le Corbusier nalgúns arquitectos coetáneos, outros arquitectos modernos e algúns contemporáneos. Estando profusamente ilustrada con imaxes e exemplos de todo iso, non parece en ningún caso que estas referencias e conexións non sexan claras, nalgúns casos mesmo obvias. A que cre que se debe esta incrible influencia da obra de Le Corbusier que non se dá, con todo, en ningún outro arquitecto da súa xeración ou posterior?

O capitulo 20 “On Transforming Le Corbusier” supón un engadido completamente novo a literatura sobre Le Corbusier. Neste capítulo evito definicións simplistas de “influencia” en favor de múltiples re-lecturas de exemplos de Le Corbusier por outros ao longo dun período dun século e en moitos lugares do mundo. En varias ocasións refírome a Le Corbusier como un espello e como unha lente. Un espello, porque outros atopa a súa identidade como reflexo das súas obras iniciais; unha lente, porque a través deses mesmo prototipos eles perciben problemas habituais deses tempos de novas formas.

Le Corbusier tivo un impacto enorme por varias razóns. Primeiro porque se enfrontou a moitos dos problemas da industrialización a través de propostas moi poderosas nos seus edificios, proxectos non construídos e escritos. Segundo porque dotou aos seus manifestos exemplares cunha forza formal sen precedentes. Cada xeración pode volver á obras de Le Corbusier e atopar algo inspirador e relevante nelas.

William J. R. Curtis, Marseille
William J. R. Curtis, Marseille

En relación á pregunta anterior e ao seu libro Modern Architecture Since 1900 tamén editado en Phaidon, Jean-Louis Cohen11 concédelle a virtude de ter en conta a expansión global da arquitectura moderna e incluír zonas xeográficas como Asia ou América Latina case por primeira vez nas historias -occidentais na súa maioría- de arquitectura. Cre que o feito de que Le Corbusier traballase en Asia, América e Europa ten algunha relación coa a heteroxeneidade e influencia posterior da súa obra?

Si, por suposto, incluso a primeira edición de Arquitectura Moderna dende 1900 publicada en 1982 estaba bastante por diante dos demais ao ter en conta a difusión e extensión dos ideais da arquitectura moderna naquilo que chamamos países en desenvolvemento. Nos oitenta, pasei longos períodos en Indio, o sueste de Asia, o norte de África e Mexico, investigando sobre arquitectura antiga e moderna. Estaba profundamente interesado en temas de identidade nacional e post colonial e na fusión do xeral co local. Tamén coa interacción entre modelos universais e outros do pasado.

A segunda e terceira edicións de Arquitectura Moderna dende 1900 (dos anos 987 e 1996) sinalaban palabras crave xurdidas en India, África, América Latina, etc. tanto en contextos locais como globais. O meu coñecemento destes lugares e destas obras era de primeira man e por tanto rexeitei caer nos habituais clichés achega do chamando terceiro mundo. Os meus escritos sobre Balkrishna Doshi, Raj Rewal, o modernismo indio, Luís Barragán, e as arquitectura emerxentes de oriente medio apareceron nos 80 e convertéronse en seminales. Por iso obviamente cando me tocou volver a Le Corbusier e o seu impacto mundial, estaba ben preparado. O capitulo 20 de feito desenvolve a noción mesma de tradición moderna, comparándoa cun delta con moitas correntes.

Still Life, Le Corbusier
Still Life, Le Corbusier recollido en “Le Corbusier. Ideas and Forms”

O último capítulo do libro “Conclusion: Modernism, Nature, Tradition” expón estes tres termos como posible resumo da complejísima realidade da obra de Lle Corbusier, xunto cunha cita do mesmo na que subliña a importancia de coñecer a historia e atopar a continuidade nela, por suposto abundando na idea de historia de Hegel e de zeigeist. Podería deducirse diso que este resumo deixa nun segundo plano a forte atracción de Le Corbusier pola tecnoloxía (aínda que dun primeiro Le Corbusier como se anota nalgún momento) e confía nunha lectura da súa obra de madurez para situalo de novo máis interesado na natureza, a tradición (ou a historia) e a idea de modernidade que destes conceptos emana?

Do mesmo xeito que Picasso reinventó o mundo visual da pintura, Le Corbusier reinventó o mundo da arquitectura. Foi radical en todos os sentidos: revolucionario pero volvendo ás orixes. El mesmo dixo que o pasado era o seu único verdadeiro mestre, unha declaración sorprendente para o “pai” da arquitectura moderna. Pero por suposto Le Corbusier penetrou nas subestructuras das diversas tradicións mundiais e entón transformounas na linguaxe da súa arquitectura moderna.

Este proceso de metamorfose é un dos temas centrais do meu libro, tamén de todo o meu traballo sobre Lle Corbusier comezando cos meus primeiros estudos e libros uns corenta anos atrás. Outro tema importante é o da xénese das formas. Dediquei un capitulo enteiro na nova parte 4 do libro a “Principios e Transformacións”, pero de feito o libro enteiro ocúpase dos procesos de invención de Le Corbusier e as interaccións entre ideas e formas. A parte final da “Conclusión” foi ampliada para falar máis do retorno de Le Corbusier ao fundamental e sobre o seu uso de materiais básicos do medio arquitectónico como son a luz e o espazo.

…Continuará, a semana que vén segunda e última parte da entrevista…

bRijUNi architects (Beatriz Villanueva e Francisco Javier Casas Cobo).
Riyadh (Arabia Saudí), Xaneiro 2017

Nota:

1 O que di Jean-Louis Cohen exactamente sobre o libro de Curtis é isto:

“took into account the global expansion of modern architecture, a perspective rooted in his own experiences in Asia and Latin America”

bRijUNi arquitectos

Beatriz Villanueva es Arquitecta, Master en Gestión de Espacios Virtuales, Master en Proyectos Arquitectónicos Avanzados y PhD (ABD) con su tesis “Arquitectura y Compromiso. Actualización y revisión crítica de los manifiestos de arquitectura”, dentro del grupo ARKRIT de teoría y crítica (ETSAM).

Francisco J. Casas es Arquitecto, Master en Análisis, Teoría e Historia de la Arquitectura y PhD (ABD) con su tesis “Fundamentos Historiográficos, Teóricos y Críticos de los años 50” dentro del Departamento de Composición Arquitectónica (ETSAM).

follow me

Arquivado en: bRijUNi architects, faro

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,