A viaxe de Oíza | Sergio de Miguel

5 (100%) 1 vote[s]

sdm_piedra cristal

Oíza terminou a carreira de arquitectura no ano 1946 e grazas ao seu excelente expediente académico valeuse dunha bolsa para facer unha viaxe de intensa aprendizaxe polos Estados Unidos entre outubro de 1947 e novembro de 1948.

Era unha época de absoluta renovación no mundo. Tras a esgotadora segunda guerra mundial, os principais mestres e inventores da modernidade atopábanse emigrados a América e a súa actividade centrábase principalmente nas cidades de Chicago e Nova York. Os novos edificios de cristal, afastados xa da utopía expresionista, impuñan na práctica un novo espírito de construción que se afastaba con rapidez do obsoleto modelo da “cidade de pedra”.

E Oíza estaba alí para percibilo. Para “aprender a aprender”.

Por unha banda impúñase o rei Mies cos seus cada vez máis influentes realizacións e ensinos centrados na cidade de Chicago. E por outro, o mago Le Corbusier coa súa innovadora proposta para as Nacións Unidas de Nova York, obra culmen das súas incesantes investigacións sobre o rañaceos. Ambos sen dúbida deixarían un sinal importantísima na sutil intelixencia de Oíza. Xa en España, debido á súa forte curiosidade tecnolóxica centrada no mundo da máquina, con toda seguridade cultivada na súa viaxe americana, dedícase de maneira autodidacta durante doce anos (entre 1949 e 1961) a impartir a materia de “Salubridade e Hixiene” na ETSAM. Unhas “instalacións de edificación” transmitidas polo máis entusiasta dos Arquitectos. Os seus famosos apuntamentos manuscritos son aínda un mito de toda unha xeración.

Pero quizais o máis significativo legado daqueles anos foi o artigo que escribise na Revista Nacional de Arquitectura no ano 1952. Titulado “O vidro e a Arquitecturaa”. Os seus máis de cincuenta páxinas son un prodixio de lucidez, rigor e forza propositiva.

Recoñece con nitidez o “espírito novo” nos novos modos de construción baseados nas novas técnicas de aceiro e cristal. Pero máis aló de ver niso unha simple moda moderna albisca nesa nova arquitectura un importante valor. O seu carácter orgánico, diriamos mesmo natural.

Entende que ante ” os novos medios, nova interpretación ambiental”. E escribe elocuentemente:

“Este, non outro, é o noso momento en arquitectura. Esta, non outra, a etapa nova dun vidro novo, un aceiro novo, un aluminio novo. Negar a evolución lóxica da forma arquitectónica ante tal influxo é negar a razón de evolución de toda espece viva. É negar a superación actual do mamut, que, como outro día o gótico, tamén tivese o seu momento de apoxeo. É, en definitiva, negar o que verdadeiramente hai de orgánico, de vivente, en arquitectura. Principio orgánico que en si é algo máis que esa superficial comparación entre as proporcións dunha columna e as semellantes dun home..”

Acompaña o texto con debuxos sorprendentes. Compara as vías respiratorias humanas cos sistemas e condutos de aire acondicionado dun edificio. E o sistema nervioso central cos sistemas de control de climatización. Establece curiosas equivalencias entre as novas técnicas de construción e a anatomía humana. Deste xeito, entende que as novas fachadas liviás de aceiro e cristal asemellan a súa función á da pel humana na súa capacidade de transferencia e incidencia nos sistemas de regulación interior.

sdm_climatización pulmonesl

No apartado “Cara a unha nova apreciación do orgánico” escribe:

“Efectivamente, o orgánico en arquitectura non é para nós o que como tal enténdese por moitos. É algo máis que a forma ondulante e sinuosa dunha planta ou o mimetismo dunha vivenda cunha paisaxe ou cun produto orgánico. Nós cremos nunha nova orde orgánica, porque a máquina, ao establecer no edificio un novo ritmo, unha nova palpitación (ascensor, “respiración artificial”, etc.), non nega, senón, ao contrario, aproxímase cara a un novo e verdadeiro sentido da vida. Un sentido de arquitectura, como ser vivente que latexa e morre a expensas dun corazón, un sistema sanguíneo, uns pulmóns… Sen eles, o ser superior, o home, morre. Sen eles, a arquitectura superior, o novo edificio, a nova Ou.N.U. -cos seus complexos sistemas-, morre tamén. As novas grandes realizacións da arquitectura, todos os novos grandes edificios, na súa complexidade mecánica, non son, baixo esta apreciación orgánica, senón esquemas de organismos superiores, e, por iso tamén, máis facilmente comparables co ser orgánico superior: o home.”

sdm_climatización neuronas

A lección queda aprendida. A complexidade é consecuencia da superioridade. Os novos sistemas técnicos non son senón unha resposta natural á evolución da arquitectura de alta cualificación. A particular estratexia material da arquitectura debería provir diso e non do recoñecemento dun determinado estilo.

A súa suxestiva interpretación “orgánico-evolutiva” da arquitectura daqueles anos en América podería levarnos a pensar, por avanzar nos seus razoamentos, que o modelo emerxente da “torre de cristal”, aínda hoxe vixente e cada vez máis extremo, podería gardar un paralelismo co eficaz salto á bipedestación homínida. Co ascenso á vertical liberadora. Podendo ver así este momento como unha sorte de punto de inflexión no camiño por percorrer.

sdm_bipedestacion

Aquela viaxe de Oíza seguiu dando os seus froitos durante moitas décadas. Igualando sempre a arquitectura á vida.

Poida que nunca saldemos a débeda dos seus moitos ensinos.

Cúmprense dez anos sen Oíza entre nós.

Sergio de Miguel, arquitecto
Madrid, agosto 201o

Sergio de Miguel García

Ph.D. Arquitectura, Universidad Politécnica de Madrid, (ETSAM) 2016.
M.A. Arquitectura, Universidad Politécnica de Madrid, (ETSAM) 1990.
Profesor en la Universidad Politécnica de Madrid, (ETSAM) desde 1995.

follow me

Arquivado en: faro, Sergio de Miguel

Tags: , , , , , , , , , , , , ,