Edificio de 6 apartamentos e locais en Granada | Bonsai Arquitectos

Un lugar esquecido.

O edificio ocupa un lugar que -como tantos na cidade- agardaba que o trascurso do tempo volvese darlle unha oportunidade. O chan partía dunha situación singular na súa contorna inmediata, ao tratarse dun espazo enquistado no centro histórico pola súa dificultade de xestión urbanística. De feito, o volume final autorizado é menor que o predominante na supermanzana en que se insere, con algúns edificios construídos nos anos ’70 e ’80 -?antes da aprobación do PEPRI- que o superan en dúas plantas.

O inmoble encádrase por tanto nun contexto regulado xa desde o Plan de Protección do Centro Histórico, que impón uns ríxidos canons compositivos. A solar inicial é froito dunha agregación parcelaria, coa condición imposta desde a Delegación de Cultura de reflectir en alzado a existencia de dúas parcelas distintas. Cunhas dimensións de 17’80 de ancho por un fondo medio de 7’30 m, estaba fortemente condicionado pola diferente natureza das tres medianerías, con diferentes niveis de consolidación e esborralles.

BA_apartGrana_12_ext01

O concepto arquitectónico.

O xesto inicial do proxecto recolle a intención do Promotor de completar un programa de dous apartamentos por planta. O portal queda centrado, permitindo a distribución de circulacións e instalacións polo eixo do edificio -que actúa como unha verdadeira espiña dorsal– minimizando o seu percorrido e illando os ruídos do ascensor. Dous pozos de luz iluminan e ventilan simultaneamente escaleira, baños e salóns, e actúan como chemineas térmicas que contribúen á mellor ventilación cruzada de apartamentos e escaleira. Este esquema-director é moi simple, pero á vez moi eficaz.

A fachada, con 32º de orientación suroeste, fai virtude da rixidez compositiva imposta desde o Plan de Protección do Centro Histórico, ordenando unha trama de ocos verticais, facéndose eco das dúas parcelas iniciais mediante o cromatismo e o diferente deseño dos ocos.

Para aproveitar a vantaxe da orientación predominante sur, a proposta fai énfase na eficiencia enerxética: alzado sur protexido mediante mallorquinas deslizantes, patios para regular a ventilación cruzada, adopción dun sistema de illamento térmico exterior SATE para producir unha envolvente continua sen pontes térmicas, tabiquería e chan flotante a modo de caixa dentro de caixa que garante a protección a lume da estrutura de madeira.

A cuberta resólvese por imposición normativa cunha solución de tella tradicional, deixando unha zona posterior de terraza plana para instalacións -o Plan Centro non permite a localización de placas solares. As medianeiras veciñas tratáronse utilizando motivos de ceo, para minimizar o impacto visual dos grandes panos de cemento, nunha modesta homenaxe á pintora sevillana Carmen Laffón e a súa instalación “Parra no outono” para a remodelación de Palacio de San Telmo -sede do Parlamento Andaluz.

En interiorismo apostamos pola utilización da cor para diferenciar as plantas e favorecer a orientación dos usuarios, unificando a gama cromática de paredes e alicatados en interiores e zonas comúns. O taboleiro de madeira de fibras prensadas OSB constitúese en leit motiv de todo o deseño como revestimento de paredes singulares, para evocar o papel que a madeira xoga na estrutura do edificio.

Unha estrutura innovadora.

Durante o estudo de custos e prazos chegamos á conclusión de que a hipótese dunha estrutura especial de madeira era factible para o caso que nos ocupaba: un edificio entre medianeiras en centro histórico, de catro plantas de alzada nunha rúa de 3’5 metros de ancho sen posibilidade de espazo para provisións, para un promotor que aluga apartamentos e locais. Neste caso o aforro de prazos resultaba crítico para poñer en valor o investimento; no proceso de licitación manexáronse prazos de entre 12 e 18 meses para sistemas convencionais, fronte aos 7 nos que finalmente se adxudicou a obra. Tamén foi crítico axustar o cociente superficie útil-construída, por mor das diminucións do tamaño de parcela tras levar a cabo a demolición de inmoble arruinado que ocupaba a maior parte do solar.

Para validar o investimento total analizouse o incremento de custos con respecto a unha obra-tipo por dificultade de accesos, emprego de altos niveis de illamento, uso de sistemas de ‘obra seca’, e estrutura especial de madeira para axilizar prazos. A conclusión é que a repercusión do maior custo por estrutura é relativamente pequena no volume total do investimento, resultando máis condicionantes os demais factores.

Aínda que nos meses previos habiamos estudado minuciosamente as vantaxes e inconvenientes de construír con madeira -e mesmo tiñamos experiencia previa en rehabilitacións con estruturas de madeira- a medida que desenvolviamos o proxecto foise producindo a confirmación das vantaxes ambientais e de elevado valor engadido ecolóxico, que para o Promotor constitúen un sinal de diferenciación nunha contorna de alta competitividade para o aluguer de apartamentos.

Dadas as pequenas dimensións da parcela, e o angosto da rúa, desde o principio renunciouse a expor un soto de aparcadoiro, nin sequera con solución de montacoches. Resultaba moito máis crítico dar unha solución óptima á situación de escaleira e patios -obrigados pola Ordenanza para chegar ata planta baixa. Considerando os niveis en parcela tras a escavación arqueolóxica, e as conclusións do estudo geotécnico, estudamos unha solución moi sinxela mediante pozos retranqueados das medianeiras, ata unha cota aproximada de -3’55 metros, para producir un empotramiento suficiente no nivel de gravas e areas baixo os limos arcillosos. Sobre a coroación de pozos, soleira banqueada de 25 cm de espesor, e xa está.

Polo demais, o noso edificio constrúese como un ‘moble’ exento, separado das medianeiras mediante cámaras de aire de espesor variable, ventiladas para un mellor mantemento da madeira. Apóiase sobre un sistema de muretes a partir de cimentación, para garantir unha mellor protección das placas-parede no seu arranque.

O concepto singular da envolvente complétase coa adopción dunha estrutura de paneis contralaminados, que resolve á vez o esqueleto e o cascarón do noso edificio, xa que polas luces estruturais non son necesarios paneis intermedios. A posición de escaleira e patios determina unha solución inmediata de crujías de luces modestas, arriostradas por núcleo de comunicacións. O predimensionado inicial respectouse practicamente durante o desenvolvemento de proxecto, optimizando seccións de forxados en zona de baños e cociñas.

Este sistema supuxo unha redución de máis dun 50% no prazo dunha obra destas características entre medianeiras e no Centro Histórico. Adicionalmente, permitiu construír minimizando pontes térmicas e acústicas, aforrando enerxía por utilización de madeira -que é un excelente illante térmico natural.

O principal reto loxístico estribou na necesidade de organizar adecuadamente a fractura de carga dos tráiler, amoreando o material en periferia para o seu traslado e montaxe en obra mediante camións-guindastre de media tonelaxe. O proxecto de despezamento e montaxe de paneis de CLT resultou fundamental para o éxito da fase de estrutura, que se completou en seis semanas.

A madeira necesita moi pouca enerxía para a súa produción e procesamiento. A pegada ecolóxica do material en relación con outros sistemas construtivos é mínima, mentres que a capacidade de absorción e fixación de CO2 é enorme. Por razóns de uso e orzamento, a madeira vai completamente revestida a lume con distintas configuracións de placas de cartón-xeso. Os paneis CLT con algún nivel de exposición -fundamentalmente en medianeiras- levan tratamento biocida para mellorar o seu comportamento a longo prazo.

Á terminación da estrutura levou a cabo un evento que bautizamos como “Flamenco Sustentable”, en colaboración coa escola de danza ‘Carmen das Covas’.. Entre gran expectación unha parella de bailaores taconearon sobre o taboado dos nosos forxados, facendo posible por un día a maridaxe entre danza e madeira.

Eficiencia enerxética e comportamento acústico.

Na fase de proxecto levou a cabo un detallado estudo de transmisión acústica, comprobando o comportamento do edificio sobre un modelo teórico de cálculo que se chequeó para varias opcións diferentes, considerando todos os materiais da envolvente. Optouse por unha solución a base dunha combinación de paneis de cartón-xeso en tabiquerías e trasdosados de paredes e teitos, con soleiras secas, todo iso sobre lámina de polietileno expandido de cela pechada de 5 mm, e acabado con pavimento flotante laminado.

A estrutura de madeira permite unha adecuada disposición do illamento pola súa cara exterior, minimizando as pontes térmicas. Optouse por un sistema SATE integrado por paneis de poliestireno extruido de 100 mm tomados con fixacións mecánicas e adhesivo, revestidos pola súa cara exterior con revestimento a base de morteiro, cargas minerais, resina e malla de fibra de vidro, con acabado acrílico pigmentado en masa.

O edificio alcanzou excelentes resultados nas medicións finais de acústica. Os resultados que se derivan do illamento a ruído de impacto en medianeiras e forxados quedan moi por baixo da norma (23dB e 25dB, cando o esixido en ambos os casos é 65dB), resultando ademais unha vibración “máis cálida” que redunda nun maior confort acústico para os usuarios.

Especial transcendencia ten a utilización en fachadas de xanelas de alta gama de aluminio con rpt, en combinación con mallorquinas deslizantes do mesmo material -fundamentais para o óptimo control da incidencia solar sobre os vidros en función da estación. O bo uso de dicha mallorquinas permite apantallar cargas no verán, e permitir ganancias solares no inverno con gran facilidade. Dobre acristalamiento con vidro baixo emisivo, cámara de aire deshidratado, e dobre vidro laminado acústico e de seguridade, que contribúe a favorecer a atenuación do son.

Outras melloras na eficiencia enerxética: iluminación LED en zonas privativas e comúns; climatización mediante unidades aerotérmicas independentes de última xeración.

Seguridade e Saúde.

Desde o punto de vista da Seguridade e Saúde esta obra é tan rigorosa como calquera outra obra de construción. Necesita por suposto dun Estudo, un Plan, un equipo técnico formado e comprometido e uns traballadores aptos para realizar traballos en altura, con formación específica e coñecemento dos riscos e das medidas de prevención e protección a utilizar en cada caso. As medidas organizativas de obra, as proteccións colectivas, as individuais e as instalacións sanitarias foron as seguintes:

· A obra estivo valada continuamente protexendo ao viandante en todo momento.

· Respectáronse as sinalizacións de advertencia, prohibición, obrigación, e de salvamento e socorro e investiuse tempo en marcar e trazar as circulacións en obra.

· As proteccións colectivas en estrutura e albañilería son menores que unha obra tradicional. Non se utilizaron nin forcas nin varandas tipo sarxento, senón unha liña de vida onde os traballadores engancharon os seus arneses e equipos de traballo en vertical. O tempo entre a colocación dun forxado horizontal e a súa fachada é de menos de 24 horas. Practicamente albañilería e estrutura execútanse á vez minimizando os riscos de caídas. Cando foi necesario os ocos e bordos sinalizáronse e protexido convenientemente.

· Os movementos e percorridos dos paneis de madeira contralaminada fixéronse utilizando un camión guindastre. Os carpinteiros estructuristas traballaron desde plataformas de estadas con varandas e utilizaron pequena maquinaria de obra tal como trades, serra circular de corte, martelos e clavadoras.

· As proteccións individuais utilizadas foron cascos, botas de punta de aceiro, lentes protectoras, cintos portaherramientas, luvas de coiro, cintos de seguridade e arneses.

· Debido ao angosto e estreito da parcela habilitouse unha cabina sanitaria prefabricada con lavabo e inodoro e para o comedor habilitouse espazo en obra con mesa e asentos para os traballadores.

· O número de traballadores máximo na fase de albañilería e estrutura foi de 4.

As vantaxes máis sobresalientes dos sistemas construtivos prescritos son:

· A estrutura e a albañilería exterior de fachadas execútanse e terminan á vez polo que se reduce considerablemente o risco de caídas de materiais e persoas a distinto nivel.

· O número de traballadores é inferior que nas obras tradicionais para os tallos de estrutura e albañilería, co que as interferencias e actuacións simultaneas son moi pequenas.

· A ausencia de auga en obra supón un aforro importante nos custos xerais da obra.

· A limpeza e orde en obra é maior que nas obras tradicionais, co que se minimizan os riscos de caídas de persoas ao mesmo nivel, e as caídas por pisadas sobre obxectos.

· Non existen riscos de sobreesfuerzos xa que a manipulación manual dos paneis contralaminados efectúase cos medios auxiliares de elevación e transporte.

· A intensidade do ruído é menor que en obras tradicionais, producíndose un beneficio sobre os traballadores e sobre a súa contorna inmediata.

Conclusións.

A obra completouse no prazo previsto, e dentro dos custos establecidos no estudo de viabilidade inicial. Unha Construtora comprometida e un equipo técnico envorcado nun férreo control de execución e seguimento económico fixeron posible a ‘cuadratura do círculo’. Considerando o factor de incerteza inicial polo uso dunha estrutura nova, os resultados son altamente satisfactorios.

Desde a humildade deste proxecto defendemos un modo de construír máis respectuoso tanto co medio ambiente como coa contorna inmediata: obra rápida, limpa, seca e silenciosa, en boa medida reciclable ou reutilizable; aforro de auga dun 90% con respecto a un edificio equivalente construído con formigón armado; uso da madeira como garante de sustentabilidade. Só a estrutura de CLT supón unha redución das emisións de CO2 a medio ambiente nunhas 270 toneladas. O aforro enerxético é ata un 400% maior con respecto a solucións estruturais de formigón ou aceiro. Ademais, a madeira está libre de compostos orgánicos volátiles e formaldeídos, e procede de explotacións sustentables con selo PEFC. Trátase dun sistema que se utiliza desde hai moitos anos con gran éxito en Europa para edificios públicos e privados, e con todo o noso caso trátase do primeiro edificio desta natureza en Andalucía.

Se temos en conta que o 30% das emisións globais de CO2 e o 40% do consumo global de recursos en Europa débense á actividade do sector da construción, podemos facernos unha idea da importancia que a novo paradigma da sustentabilidade ten para o noso futuro. Os tempos evolucionan, e non debemos seguir construíndo edificios como no século XIX. É necesario o compromiso da industria da construción para atopar novas fórmulas competitivas, que resolvan as necesidades da sociedade actual a custos económicos -e ambientais- asumibles.

Obra: Edificio de 6 apartamentos e 2 locais en c/ Cuenca 6-8, Granada
Cliente: Fundación Benéfica Anticáncer San Francisco Javier e Santa Cándida
Arquitectura: Luis Llopis e Eva Chacón (BONSAI ARQUITECTOS), (Proxecto de Execución, Proxecto Despiece Estructura)
Dirección Facultativa: Luis Llopis e Eva Chacón, Cristina Llopis (Dirección de Execución e Coordinación de Seguridade)
Consultor de estructuras: Miguel R. Nevado
Consultor de instalacións: Ábaco Ingenieros (P. Bautista, A. Carmona, L. Ollero, F. Anel)
Consultor de acústica: Susana Arines (ISANOR Acústica)
Consultor de xeotecnia: CEMOSA Ingeniería e Control
Consultor de arqueoloxía: Loreto Gallegos
Colaboradores proxecto: Miguel Dumont, Leticia Aranda. Arquitectos. Agatha Mróz, Elïna Mürniece, Alejandro Peñalver. Estudantes de Arquitectura
Contratista Xeral: INVESIA CONSTRUCCIÓN Y SERVICIOS
Xefe de Obra: Javier Chica, ICCP
Xefe de Producción: Javier López, Arquitecto Técnico
Encargado de Obra: Jesús Castilla
Emprazamento: calle Cuenca 6-8. Granada, España
Superficie construida: 470 m2
Data proxecto: xuño 2014
Data inicio obra: xaneiro 2015
Data finalización obra: agosto 2015
Fotografía: Liina Agur | Ádám Tóth | Bonsai Arquitectos
+ bonsaiarquitectos.es

veredes
veredes Administrator

Búsqueda para satisfacer el conocimiento de la actividad arquitectónica y tangentes que se generan. La idea es crear un espacio para divulgar los diversos proyectos en busca de nueva inspiración y de intercambio.

follow me

Arquivado en: arquitectura, obras, vivienda colectiva

Tags: , , , , , , , , , , ,