[:es]
En 1962, el inolvidable Sota nos dejó una joya en Madrid.
Un gimnasio, para un colegio. Un edificio transición. Una sección. Una actitud. Un ejercicio de bondad arquitectónica.
Había que salvar un desnivel incorporando una ampliación al colegio Maravillas. Resolver el escalón. Dando un suelo al patio de juegos por arriba y una fachada a la calle por abajo.
Y en medio un prodigio.
La memoria del proyecto explica:
«Terreno existente en fuerte ladera; muros de contención escalonados de hormigón en masa. Diferencia de cotas entre calle de fachada y patio superior, 12 metros. Orientación, Mediodía. Accesos, inferior desde la calle y superior desde el patio. Sótano destinado a vestuarios del gimnasio y campo de entrenamiento de hockey sobre patines; planta baja, a cancha de juegos y cuarto de profesores de gimnasia. Entreplantas primera y segunda, congregaciones, antiguos alumnos y psicotecnia. Planta alta destinada a Museos de Ciencias Naturales, Física, salas de conferencias, de juegos, de Música, lectura, etc. Patio superior para juegos al aire libre, continuación del más reducido, ya existente.
Tema dominante: gimnasio cubierto.
Estructura de hormigón en sótanos, de hierro el resto. En la sala, pilares de ocho metros de altura separados a seis metros, soportando vigas-puente de 20 metros de luz. Forjados de viguetas metálicas y Viroterm, absorbente de ruidos, en la línea baja de las vigas, utilizado conjuntamente como piso de las plantas superiores y techo del gimnasio. Suelo elástico de madera en cancha. Se trató de conseguir un ambiente cargado de humanidad, neutralizador de la frialdad gimnástica; se usaron materiales calientes en color y materia; fue ésta la principal preocupación arquitectónica ambiental.»
Y Sota, años después, apunta:
«Este edificio del año 62 nació a su aire. Preocupados con los problemas urbanos, aprovechamiento del mal solar, económicos, no dio margen para preocuparse por una arquitectura determinada; por eso carece de cualquiera de ellas. Tal vez sea otra; tal vez. Explicarlo llevaría a la polémica de: Arquitectura sí, Arquitectura no. Situado el volumen del gimnasio propiamente dicho en la cota justa, se añaden por el arquitecto al programa el sótano, las clases (cubierta del gimnasio) y la terraza (patio de juegos) en la cota del Colegio. Con la elección de la estructura apropiada se consiguen, en el interior del gimnasio y las clases, efectos arquitectónicos.
Los miradores exteriores le devuelven al gran muro la escala urbana. Se remata todo con la valla de protección del patio, que juega con el conjunto y también es fachada.»
Nos dejó sus «efectos arquitectónicos». Nos regaló muchas lecciones «cargadas de humanidad».
Pero lo más elocuente, a mi juicio, es que naciera «a su aire».
Su comentario acaba diciendo:
«El gimnasio de Maravillas tiene ya 22 años. No sé por qué lo hice así pero lo que sí sé es que no me disgusta haberlo hecho. Creo que el no hacer Arquitectura es un camino para hacerla y todos cuantos no la hagamos habremos hecho más por ella que los que, aprendida, la siguen haciendo. Entonces se resolvió un problema y sigue funcionando y me parece que nadie echa en falta la Arquitectura que no tiene.»
Cómo hacer sin hacer. Cómo construir «sin arquitectura». Cómo habitar con silencios.
Pasados ya muchos años desde su desaparición, Sota sigue contando.
Su actitud de renuncia, su desbordante inteligencia arquitectónica, ponen a nuestro alcance algo más que «maravillosos» edificios. Ponen de relieve la existencia de una «no arquitectura».
El poder de la negación.
El aire es de todos.

Sergio de Miguel, arquitecto
Madrid, marzo 2010
[:gl]

En 1962, o inesquecible Sota deixounos unha xoia en Madrid.
Un ximnasio, para un colexio. Un edificio transición. Unha sección. Unha actitude. Un exercicio de bondade arquitectónica.
Había que salvar un desnivel incorporando unha ampliación ao colexio Marabillas. Resolver o chanzo. Dando un chan ao patio de xogos por arriba e unha fachada á rúa por abaixo.
E no medio un prodixio.
A memoria do proxecto explica:
«Terreo existente en forte ladeira; muros de contención graduados de formigón en masa. Diferenza de cotas entre rúa de fachada e patio superior, 12 metros. Orientación, Mediodía. Accesos, inferior desde a rúa e superior desde o patio. Soto destinado a vestiarios do ximnasio e campo de adestramento de hockey sobre patíns; planta baixa, a cancha de xogos e cuarto de profesores de ximnasia. Entreplantas primeira e segunda, congregaciones, antigos alumnos e psicotecnia. Planta alta destinada a Museos de Ciencias Naturais, Física, salas de conferencias, de xogos, de Música, lectura, etc. Patio superior para xogos ao aire libre, continuación do máis reducido, xa existente.
Tema dominante: ximnasio cuberto. Estrutura de formigón en sotos, de ferro o resto. Na sala, alicerces de oito metros de altura separados a seis metros, soportando vigas-ponte de 20 metros de luz. Forxados de viguetas metálicas e Viroterm, absorbente de ruídos, na liña baixa das vigas, utilizado conxuntamente como piso das plantas superiores e teito do ximnasio. Chan elástico de madeira en cancha. Tratouse de conseguir un ambiente cargado de humanidade, neutralizador da frialdade ximnástica; usáronse materiais quentes en cor e materia; foi esta a principal preocupación arquitectónica ambiental.«
E Sota, anos despois, apunta:
«Este edificio do ano 62 naceu ao seu aire. Preocupados cos problemas urbanos, aprovechamiento do mal solar, económicos, non deu marxe para preocuparse por unha arquitectura determinada; por iso carece de calquera delas. Talvez sexa outra; talvez. Explicalo levaría á polémica de: Arquitectura si, Arquitectura non. Situado o volume do gimnasio propiamente dito na cota xusta, engádense polo arquitecto ao programa o sótano, as clases (cuberta do ximnasio) e a terraza (patio de xogos) na cota do Colexio. Coa elección da estrutura apropiada conséguense, no interior do ximnasio e as clases, efectos arquitectónicos.
Os miradores exteriores devólvenlle ao gran muro a escala urbana. Remátase todo con válaa de protección do patio, que xoga co conxunto e tamén é fachada.»
Deixounos os seus «efectos arquitectónicos». Regalounos moitas leccións «cargadas de humanidade».
Pero o máis elocuente, ao meu xuízo, é que nacese «ao seu aire».
O seu comentario acaba dicindo:
«O ximnasio de Marabillas ten xa 22 anos. Non sei por que o fixen así pero o que si sei é que non me disgusta habelo feito. Creo que o non facer Arquitectura é un camiño para facela e todos cantos non a fagamos fariamos máis por ela que os que, apresa, séguena facendo. Entón resolveuse un problema e segue funcionando e paréceme que ninguén bota en falta a Arquitectura que non ten.»
Como facer sen facer. Como construír «sen arquitectura». Como habitar con silencios.
Pasados xa moitos anos desde a súa desaparición, Sota segue contando.
A súa actitude de renuncia, a súa desbordante intelixencia arquitectónica, poñen ao noso alcance algo máis que «marabillosos» edificios. Poñen de relevo a existencia dunha «non arquitectura».
O poder da negación.
O aire é de todos.

Sergio de Miguel, arquitecto
Madrid, marzo 2010
[:en]

In 1962, the unforgettable Sota left us a jewel in Madrid.
A gymnasium, for a school. A building transition. A section. An attitude. An exercise of architectural goodness.
It was necessary to save a desnivel incorporating an extension to the school Maravillas. Resolve the stair. Giving a soil to the playground of games by up and a façade to the street by down.
And in way a prodigy.
The memory of the project explains:
«Existent terrain in strong slope; walls of staggered containment of concrete in mass. Difference of heights between street of façade and upper playground, 12 metres. Orientation, Midday. Accesses, inferior from the street and upper from the playground. Sótano Allocated to changing rooms of the gymnasium and field of training of hockey on skate; low plant, to hint of games and chamber of professors of gymnastics. Entreplantas First and second, congregations, ancient students and psychotecnics. Destined high plant to Museums of Natural Sciences, Physical, rooms of conferences, of games, of Music, reading, etc. upper Playground for games to the free air, continuation of the most reduced, already existent.
Dominant subject: gymnasium covered. Structure of concrete in sótanos, of iron the rest. In the room, pillars of eight metres of height separated to six metres, bearing beams-bridge of 20 metres of light. Forged of viguetas metallic and Viroterm, absorbent of noises, in the low line of the beams, used jointly like flat of the upper plants and ceiling of the gymnasium. Wooden elastic soil in hint. It treated to achieve a loaded environment of mankind, neutralizador of the gymnastic coolness; they used hot materials in colour and matter; it was this the main architectural worry environmental.»
And Sota, some years later, appears:
«This building of the year 62 was born to his air. Worried with the urban, economic problems, utilization of the solar evil, it did not give margin to worry for a certain architecture; because of it he lacks any of them. Maybe be different; maybe. To explain it would lead to the polemic of: Architecture yes, Architecture not. Placed the volume of the gymnasium in strict sense in the just level, are added by the architect to the program the basement, the classes (cover of the gymnasium) and the terrace (court of games) in the level of the College. With the choice of the appropriate structure architectural effects are obtained, inside the gymnasium and the classes.
The exterior viewing-points return to him to the great wall the urban scale. It is finished off quite by the protection fence of the court, which plays with the set and also it is a front.»
It left us his «architectural effects». It gave us many lessons «loaded with humanity».
But the most eloquent thing, in my opinion, is that it was born «to his air».
His comment ends up by saying:
«The gymnasium of Marvels is already 22 years old. Do not be why I made it like that but what yes I know it is that I am not upset with to have done it. I believe that not to do Architecture is a way to do it and we all all those do not do it we will have done more for her that those who, learned, continue doing it. Then a problem was solved and it continues working and it seems to me that nobody begins in there is absent the Architecture that does not have.»
How to do without doing. How to construct «without architecture». How to live with silences.
Spent already many years from his disappearance, Sota continues counting.
His attitude of resignation, his overflowing architectural intelligence, they put to our scope something more than «wonderful» buildings. They emphasize the existence of one «not architecture».
The power of the denial.
The air is of all.

Sergio de Miguel, architect
Madrid, march 2010
[:]




