[:es]
La investigadora mexicana Elisa Lozano, a la que ya mencioné a raíz de la publicación de su fundamental libro sobre Manuel Fontanals, me ha dicho hace poco que está finalizando su trabajo sobre Lucero Isaac, la primera directora artística cinematográfica mexicana.
Lo cierto es que en el ámbito de la escenografía para el cine ha ocurrido lo mismo que en otras especialidades, en las que las mujeres tuvieron muchas dificultades para trabajar, casi siempre por culpa de la propia sociedad, ya que los profesionales del cine, como los del teatro, siempre han estado más abiertos a los cambios. Estos problemas provocaron que cuando se piensa en las mujeres escenógrafas, se recuerde a la antes mencionada, a Carmen Dillon y a muy pocas más.
En España las mujeres, como en otros países, se ocuparon antes del diseño de vestuario que de los decorados, cronológicamente una de las primeras -si no la primera- que aparece en unos títulos de crédito es Elisa Ruiz Fernández, firmando como ambientadora en Cruzada en la mar, dirigida por Isidoro M. Ferry en 1968 y el año siguiente como los decorados de la coproducción italo española Los diablos de la guerra dirigida por Bitto Albertini en 1969.
Elisa nació en San Fernando (Cádiz) el 4 de octubre de 1939, estudió en la Escuela Superior de Bellas Artes de esa localidad donde se graduó en 1962; comenzó a trabajar en el cine a principios de los años sesenta como ayudante de decoración de José Antonio de la Guerra, siendo después ayudante de Gago, Surribas, Galicia y Pérez Cubero; compaginando su trabajo con el teatro trabajó con el gran Francisco Nieva, que la menciona en sus memorias Las cosas como fueron, realizando la escenografía y el vestuario de obras teatrales, zarzuelas, óperas y ballets, además expuso su obra plástica en varias ocasiones, hizo ilustraciones para libros, murales, y también impartió conferencias sobre su trabajo; falleció joven a los cincuenta y cinco años, en Madrid, tras una larga enfermedad, el 21 de mayo de 1995. Tuve la suerte de asistir a una de sus conferencias, la estupenda que impartió en la UIMP analizando el vestuario de las películas sobre Colón.
No voy a copiar la filmografía de Elisa, que se puede consultar en el libro Directores artísticos del cine español, pero sí hay que destacar que trabajó en cinco películas como figurinista, en catorce como ayudante de decoración y en diecisiete como directora artística, y en este último cometido, con directores como Betriú, Borau y Saura, en películas que ya han pasado a la Historia del Cine Español.
Tampoco quiero olvidar a otras escenógrafas cinematográficas españolas que también comenzaron a trabajar en los años sesenta y setenta, como María Eugenia Sagardía, Núria Pompeia, Elena Guasch, Cristina López, Mireia Riera, Teresa Pecanín y Neus Ciurana.
En España siempre se le ha dado muy poca importancia al fundamental trabajo de los directores artísticos y mucho menos al de las mujeres que trabajaron es esa especialidad, quizás ya va siendo hora que se les haga justicia.
Jorge Gorostiza, Doctor arquitecto.
Santa Cruz de Tenerife, septiembre 2017
Autor del blog Arquitectura+Cine+Ciudad
[:gl]
A investigadora mexicana Elisa Lozano, á que xa mencionei por mor da publicación do seu fundamental libro sobre Manuel Fontanals, díxome hai pouco que está a finalizar o seu traballo sobre Lucero Isaac a primeira directora artística cinematográfica mexicana.
O certo é que no ámbito da escenografía para o cinema ocorreu o mesmo que noutras especialidades, nas que as mulleres tiveron moitas dificultades para traballar, case sempre por culpa da propia sociedade, xa que os profesionais do cinema, como os do teatro, sempre estiveron máis abertos aos cambios. Estes problemas provocaron que cando se pensa nas mulleres escenógrafas, lémbrese á antes mencionada, a Carmen Dillon e a moi poucas máis.
En España as mulleres, como noutros países, ocupáronse antes do deseño de vestiario que dos decorados, cronoloxicamente una das primeiras -se non a primeira- que aparece nuns títulos de crédito é Elisa Ruiz Fernández, asinando como ambientadora en Cruzada na mar,, dirixida por Isidoro M. Ferry en 1968 e o ano seguinte como os decorados da coprodución italo española Os diaños da guerra dirixida por Bitto Albertini en 1969.
Elisa naceu en San Fernando (Cádiz) o 4 de outubro de 1939, estudou na Escola Superior de Belas Artes desa localidade onde se graduó en 1962; comezou a traballar no cinema a principios dos anos sesenta como axudante de decoración de José Antonio da Guerra, sendo despois axudante de Gago, Surribas, Galicia e Pérez Cubero; compaxinando o seu traballo co teatro traballou co gran Francisco Nieva, que a menciona nas súas memorias As cousas como foron, realizando a escenografía e o vestiario de obras teatrais, zarzuelas, óperas e ballets, ademais expuxo a súa obra plástica en varias ocasións, fixo ilustracións para libros, murais, e tamén impartiu conferencias sobre o seu traballo; faleceu mozo aos cincuenta e cinco anos, en Madrid, tras unha longa enfermidade, o 21 de maio de 1995. Tiven a sorte de asistir a unha das súas conferencias, a estupenda que impartiu na UIMP analizando o vestiario das películas sobre Colón.
Non vou copiar a filmografía de Elisa, que se pode consultar no libroDirectores artísticos do cine español, pero si hai que destacar que traballou en cinco películas como figurinista, en catorce como axudante de decoración e en dezasete como directora artística, e neste último labor, con directores como Betriú, Borau e Saura, en películas que xa pasaron á Historia do Cinema Español.
Tampouco quero esquecer a outras escenógrafas cinematográficas españolas que tamén comezaron a traballar nos anos sesenta e setenta, como María Eugenia Sagardía, Núria Pompeia, Elena Guasch, Cristina López, Mireia Rise, Teresa Pecanín e Neus Ciurana.
En España sempre se lle deu moi pouca importancia ao fundamental traballo dos directores artísticos e moito menos ao das mulleres que traballaron é esa especialidade, quizais xa vai sendo hora que se lles faga xustiza.
Jorge Gorostiza, Doutor arquitecto.
Santa Cruz de Tenerife, setembro 2017
Autor do blogue Arquitectura+Cine+Ciudad
[:en]
The investigator Mexican Elisa Lozano, whom already I mentioned immediately after the publication of his fundamental book on Manuel Fontanals, has said to me does so that there is finishing his work about Lucero Isaac,, the first cinematographic Mexican art director.
The certain thing is that in the area of the scenery for the cinema the same thing has happened that in other specialities, in which the women had many difficulties to work, almost always through the fault of the own company, since the professionals of the cinema, as those of the theatre, always have been more opened the changes. These problems provoked that when it is thought about the women set designers, it is remembered to before mentioned, to Carmen Dillon and to very small more.
In Spain the women, since in other countries, dealt before the design of wardrobe that of the sets, chronologically one of the first ones – if not the first one – that appears in a few titles of credit is Elisa Ruiz Fernandez, signing like ambientadora in Cruzada en la mar, directed by Isidoro M. Ferry in 1968 and the following year like the sets of the joint production italo Spanish woman Los diablos de la guerra directed by Bitto Albertini in 1969.
Elisa was born in San Fernando (Cadiz) on October 4, 1939, studied in the High school of Fine arts of this locality where it graduated in 1962; she began to be employed at the cinema at the beginning of the sixties as assistant of José Antonio de la Guerra’s decoration, being later an assistant of Gago, Surribas, Galicia and Pérez Cubero; reconciling his work with the theatre it worked with the great Francisco Nieva, who her mentions in his memories Las cosas como fueron, realizing the scenery and the wardrobe of theatrical works, operettas, operas and ballets, in addition it exposed his plastic work in several occasions, did illustrations for books, murals, and also it gave conferences on his work; young woman died at the age of fifty five, in Madrid, after a long disease, on May 21, 1995. I was lucky to attend one of his conferences, the marvellous one that it gave in the UIMP analyzing the wardrobe of the movies about Colon.
I am not going to copy Elisa’s movies, which can consult in the book Directores artísticos del cine español, but yes it is necessary to emphasize that it was employed at five movies as figurinista, at fourteen as assistant of decoration and at seventeen as art director, and at the latter assignment, with the directors like Betriú, Borau and Saura, at movies that already have gone on to the History of the Spanish Cinema.
I do not also want to forget other cinematographic Spanish set designers who also began to work in the sixties and seventies, as María Eugenia Sagardía, Núria Pompeia, Elena Guasch, Cristina López, Mireia Riera, Teresa Pecanín and Neus Ciurana.
In Spain always little importance has been given very to the fundamental work of the art and great directors less to that of the women who worked is this speciality, probably already it is time that justice is done to them.
Jorge Gorostiza, PhD architect.
Santa Cruz de Tenerife, september 2017
Author of the blog Arquitectura+Cine+Ciudad
[:]




