[:es]
La arquitectura, la ciencia y Charles Jencks
El paradigma de la complejidad aplicado en la arquitectura y su expresión en el binomio conceptual geometría y complejidad surge durante la década de los 60, contrariamente a la posición de Charles Jencks que lo sitúa a finales del siglo XX y principios del XXI.
El recorrido de este binomio arranca en un momento histórico de grandes convulsiones de la mano de autores que lúcidamente entienden el paso cambiado con el que a partir de ese momento la sociedad va a evolucionar y desarrollan un trabajo práctico, pero sobre todo teórico, que instaura una nueva manera de pensar y construir la arquitectura.
Jencks sin embargo se apoya fundamentalmente para sostener sus ideas en las ciencias de la complejidad y el carácter tradicionalmente mimético con la naturaleza que la arquitectura ha desarrollado y que ahora es de aplicación al conjunto de teorías circunscritas a esa denominación. Sin duda el éxito de ciertas arquitecturas que toman prestados algunos conceptos de las ciencias de la complejidad es bien conocido. También es bien conocido el papel del software y la socialización del ordenador de sobremesa para la aceleración de ciertas ideas y conceptos relacionados con las ciencias de la complejidad y aplicados a los proyectos de arquitectura a partir de la década de los 90 hasta hoy.
Todo ello no condiciona el hecho de que realmente la idea de complejidad y su cristalización geométrica sea una manera de pensar propia de los años 60 y no de la década de los 90. En todo caso la irrupción de las ciencias de la complejidad podría equilibrar la balanza a favor de Jencks y en contra de la posición que se defiende aquí.
Pero ¿qué son las ciencias de la complejidad, sino un conjunto de teorías interdependientes descubiertas, formuladas y aplicadas por científicos diferentes en años diferentes?
Ciertamente las ciencias de la complejidad tratan en todo caso de las interacciones entre diversas teorías científicas que provienen de la unión fructífera de la física, la química, la sociología, las matemáticas, etc., pero el dato relevante es que estas teorías curiosamente fueron formuladas en la década de los 60 y parte de la década de los 70.
Estas teorías surgen en paralelo a los hechos ocurridos en esa época, donde la lógica de la simplicidad dejó de ser funcional y precisó de herramientas que permitieran pensar de una manera no lineal y dar cuenta de las paradojas en el modo de experimentar la realidad con que la sociedad se enfrentaba en los convulsos años 60.
Tanto en la arquitectura como en la ciencia, esos años supusieron no solamente un replanteo general de muchos principios operativos, sino un sustrato nutritivo para el pensamiento creativo de primer orden. No hace falta decir que también en el arte, en el pensamiento y en otras tantas disciplinas, fueron años de auténtica efervescencia que acabaron provocando un clima de constante excitación neuronal.
No es de extrañar por tanto, que la reformulación de la teoría del caos se anunciara en 1963, que la teoría de la autoorganización y la cibernética en 1961, que la termodinámica del no-equilibrio se formulara en 1965, que la hipótesis Gaia lo hiciera en 1972, que la teoría de los hiperciclos catalíticos lo fuera en 1967 y más tarde en 1979, que la teoría de la autopoiesis lo fuera en 1973, que la teoría de los fractales y la autosemejanza se reformulara en 1977, que la teoría de las catástrofes lo hiciera en 1967 y la lógica borrosa se formulara en 1965. Un paquete temporal de poco más de una década que ejemplifica una autentica evolución en la ciencia en muy pocos años.
Es indudable que la socialización del ordenador de sobremesa y los avances en software CAD permitió a finales de los 80 y principios de los 90 cristalizar en edificios concretos toda una serie de soluciones complejas en arquitectura, pero es igualmente indudable que la construcción del paradigma de la complejidad cristalizó mucho antes que lo que Jencks quiere hacernos creer1 y que la arquitectura contemporánea y las investigaciones más avanzadas actuales beben directamente de las fuentes contraculturales de esa década prodigiosa donde al mundo se le dio la vuelta como a un calcetín.
Me gustaría matizar por eso, que geometría y complejidad o geometrías complejas o cualquier otra forma del lenguaje que sobre esta idea aparezca en este blog, tiene indudablemente el marco de referencia de la contemporaneidad. Las ideas que van surgiendo aquí, se enmarcan en la arquitectura desde el hoy, o lo que podría llamarse prácticas proyectuales contemporáneas, y es desde el hoy que pretende buscar el origen de la concepción geometría y complejidad como un todo en uno, como hermanos siameses indisociables, y no como la denominada arquitectura paramétrica, tan en boga hasta hace poco, que en el mejor de los casos ha hecho un uso, y en realidad un abuso, de principios pseudonaturalistas para justificar ciertas veleidades formales. Me refiero concretamente para clarificar posiciones, que la exuberancia de ciertas arquitecturas todavía hoy en práctica, responden más a una fascinación por la herramienta, y también hay que decirlo, a una moda, que a una reflexión profunda del link fundamental que tiene la arquitectura con el comportamiento de la naturaleza.
El campo de las reflexiones esbozadas aquí, es sin duda la arquitectura relacionada con la ciencia, más específicamente lo que Felix Guattari se refiere por ciencias duras en un artículo titulado Las tres ecologías: la termodinámica, la topología, la teoría de la información, la teoría de los sistemas, la lingüística, etc.2
También, ciertas ideas y conceptos que van desfilando por aquí, tienen un punto de anclaje en lo que Charles Jencks llama en sus textos como las ciencias de la complejidad en The new paradigm in Architecture. The Language of Post-Modernism3 y en el texto, The Architecture of the Jumping Universe: A Polemic: How Complexity Science is Changing Architecture and Culture.4
De hecho los dos textos de Jencks delimitan solamente una parte del campo de este blog. Algunos de los textos publicados aquí relacionan arquitectura y ciencias de la complejidad pautando una referencia temporal que se demuestra como imprecisa en Jencks, y por tanto inducen a un nuevo marco temporal de referencia. En otras palabras, la relación entre arquitectura y ciencias de la complejidad no surge como reflexión tardo-postmodernista, sino que amanece como una amalgama efervescente en los años 60 y entrados los 70 del siglo pasado.
Sin duda Charles Jencks ha sido uno de los críticos más influyentes de la segunda mitad del siglo XX en arquitectura, especialmente desde principios de los 70 hasta bien entrados los 90, pero aquí sus textos funcionan como una especie de guión inverso, es decir, sus escritos los utilizo para desandar sobre sus pasos y resituar en el tiempo algunas ideas que pretenden demostrar que el nuevo paradigma en arquitectura basado en el desarrollo de geometrías complejas surge como cuerpo de conocimiento en la década de los 60, concretamente entre 1960 y 1973.
Es más, la idea geometría compleja es tan solo la puerta acceso a una idea de ámbito mayor. En realidad la auténtica imbricación entre complejidad y geometría es la constatación de la evidencia de que toda arquitectura y por extensión toda ciudad tiene todavía mucho que aprender de los modelos de comportamiento del mundo natural.
Creo firmemente que eso es en esencia ecología urbana y que ese es el camino que apuntaban las ideas y los conceptos nacidos en los años 60 y que deberíamos seguir investigando hoy.
Miquel Lacasta Codorniu. Doctor arquitecto
Barcelona, abril 2013
Notas
1 Es interesante el apartado en el que Grillo crítica la postura oportunista de Jencks en la tesis doctoral GRILLO, Carlos D., La Arquitectura y la Naturaleza Compleja: Arquitectura, Ciencia y Mimesis a finales del Siglo XX, UPC Departament de Composició Arquitectònica, tesis doctoral dirigida por Dra. Marta Llorente, Barcelona 2005
2 Guattari, Felix, The Three Ecologies, Revista New Formations, núm 8, Verano, 1989, Londres, p. 131 (originalmente Les Tríos Écologies editado en francés por Gelilée 1989).
3 Jencks, Charles, The new paradigm in Architecture. The Language of Post-Modernism, Yale University Press, New Haven y Londres, 2002.
4 Jencks, Charles, The Architecture of the Jumping Universe: A Polemic: How Complexity Science is Changing Architecture and Culture, John Wiley and Sons, West Sussex, 1995.
[:gl]
A arquitectura, a ciencia e Charles Jencks
O paradigma da complexidade aplicado na arquitectura e a súa expresión no binomio conceptual xeometría e complexidade xorde durante a década dos 60, contrariamente á posición de Charles Jencks que o sitúa a finais do século XX e principios do XXI.
O percorrido deste binomio arranca nun momento histórico de grandes convulsións da man de autores que lucidamente entenden o paso cambiado co que a partir dese momento a sociedade vai evolucionar e desenvolven un traballo práctico, pero sobre todo teórico, que instaura un novo xeito de pensar e construír a arquitectura.
Jencks non obstante apóiase fundamentalmente para soster as súas ideas nas ciencias da complexidade e o carácter tradicionalmente mimético coa natureza que a arquitectura desenvolveu e que agora é de aplicación ao conxunto de teorías circunscritas a esa denominación. Sen dúbida o éxito de certas arquitecturas que toman prestados algúns conceptos das ciencias da complexidade é ben coñecido. Tamén é ben coñecido o papel do software e a socialización do ordenador de sobremesa para a aceleración de certas ideas e conceptos relacionados coas ciencias da complexidade e aplicado aos proxectos de arquitectura a partir da década dos 90 ata hoxe.
Todo iso non condiciona o feito de que realmente a idea de complexidade e a súa cristalización xeométrica sexa un xeito de pensar propio dos anos 60 e non da década dos 90. En todo caso a irrupción das ciencias da complexidade podería equilibrar a balanza a favor de Jencks e en contra da posición que se defende aquí.
Pero ¿que son as ciencias da complexidade, senón un conxunto de teorías interdependentes descubertas, formuladas e aplicadas por científicos diferentes en anos diferentes?
Certamente as ciencias da complexidade tratan en todo caso das interaccións entre diversas teorías científicas que proveñen da unión frutífera da física, a química, a socioloxía, as matemáticas, etc., pero o dato relevante é que estas teorías curiosamente foron formuladas na década dos 60 e parte da década dos 70.
Estas teorías xorden en paralelo aos feitos acontecidos nesa época, onde a lóxica da simplicidade deixou de ser funcional e precisou de ferramentas que permitisen pensar dun xeito non lineal e dar conta dos paradoxos no modo de experimentar a realidade con que a sociedade se enfrontaba nos convulsos anos 60.
Tanto na arquitectura coma na ciencia, eses anos supuxeron non soamente unha reformulación xeral de moitos principios operativos, senón un substrato nutritivo para o pensamento creativo de primeira orde. Non fai falta dicir que tamén na arte, no pensamento e noutras tantas disciplinas, foron anos de auténtica efervescencia que acabaron provocando un clima de constante excitación neuronal.
Non é de estrañar polo tanto, que a reformulación da teoría do caos se anunciase en 1963, que a teoría da autoorganización e a cibernética en 1961, que a termodinámica do non-equilibrio se formulase en 1965, que a hipótese Gaia o fixese en 1972, que a teoría dos hiperciclos catalíticos o fose en 1967 e máis tarde en 1979, que a teoría da autopoiesis o fose en 1973, que a teoría dos fractales e a autosemellanza se reformulase en 1977, que a teoría das catástrofes o fixese en 1967 e a lóxica borrosa formulásese en 1965. Un paquete temporal de pouco máis dunha década que exemplifica unha autentica evolución na ciencia en moi poucos anos.
É indubidable que a socialización do ordenador de sobremesa e os avances en software CAD permitiu a finais dos 80 e principios dos 90 cristalizar en edificios concretos toda unha serie de solucións complexas en arquitectura, pero é igualmente indubidable que a construción do paradigma da complexidade cristalizou moito antes que o que Jencks quere facernos crer1 e que a arquitectura contemporánea e as investigacións máis avanzadas actuais beben directamente das fontes contraculturales desa década prodixiosa onde ao mundo se lle deu a volta como a un calcetín.
Gustaríame matizar por iso, que xeometría e complexidade ou xeometrías complexas ou calquera outra forma da linguaxe que sobre esta idea apareza neste blog, ten indubidablemente o marco de referencia da contemporaneiade. As ideas que van xurdindo aquí, enmárcanse na arquitectura dende o hoxe, ou o que podería chamarse prácticas proxectuais contemporáneas, e é dende o hoxe que pretende buscar a orixe da concepción xeometría e complexidade como un todo nun, como irmáns siameses indisociables, e non como a denominada arquitectura paramétrica, tan en voga ata fai pouco, que no mellor dos casos fixo un uso, e en realidade un abuso, de principios pseudonaturistas para xustificar certas veleidades formais. Refírome concretamente para clarificar posicións, que a exuberancia de certas arquitecturas aínda hoxe en práctica, responden máis a unha fascinación pola ferramenta, e tamén hai que dicilo, a unha moda, que a unha reflexión profunda do link fundamental que ten a arquitectura co comportamento da natureza.
O campo das reflexións esbozadas aquí, é sen dúbida a arquitectura relacionada coa ciencia, máis especificamente o que Felix Guattari se refire por ciencias duras nun artigo titulado Las tres ecoloxías: a termodinámica, a topoloxía, a teoría da información, a teoría dos sistemas, a lingüística, etc.2
Tamén, certas ideas e conceptos que van desfilando por aquí, teñen un punto de ancoraxe no que Charles Jencks chama nos seus textos como as ciencias da complexidade en The new paradigm in Architecture. The Language of Post-Modernism3 e o texto, The Architecture of the Jumping Universe: A Polemic: How Complexity Science is Changing Architecture and Culture.4
De feito os dous textos de Jencks delimitan soamente unha parte do campo deste blog. Algúns dos textos publicados aquí relacionan arquitectura e ciencias da complexidade pautando unha referencia temporal que se demostra como imprecisa en Jencks, e polo tanto inducen a un novo marco temporal de referencia. Noutras palabras, a relación entre arquitectura e ciencias da complexidade non xorde como reflexión tardo-posmodernista, senón que amence como unha amálgama efervescente nos anos 60 e entrados os 70 do século pasado.
Sen dúbida Charles Jencks foi un dos críticos máis influentes da segunda metade do século XX en arquitectura, especialmente dende principios dos 70 ata ben entrados os 90, pero aquí os seus textos funcionan como unha especie de guión inverso, é dicir, os seus escritos utilízoos para desandar sobre os seus pasos e resituar no tempo algunhas ideas que pretenden demostrar que o novo paradigma en arquitectura baseado no desenvolvemento de xeometrías complexas xorde como corpo de coñecemento na década dos 60, concretamente entre 1960 e 1973.
É máis, a idea xeometría complexa é tan só a porta acceso a unha idea de ámbito maior. En realidade a auténtica imbricación entre complexidade e xeometría é a constatación da evidencia de que toda arquitectura e por extensión toda cidade ten aínda moito que aprender dos modelos de comportamento do mundo natural.
Creo firmemente que iso é en esencia ecoloxía urbana e que ese é o camiño que apuntaban as ideas e os conceptos nacidos nos anos 60 e que deberiamos seguir investigando hoxe.
Miquel Lacasta Codorniu. Doutor arquitecto
Barcelona, abril 2013
Notas
1 É interesante o apartado no que Grillo crítica a postura oportunista de Jencks na tesis doctoral GRILLO, Carlos D., La Arquitectura e a Naturaleza Compleja: Arquitectura, Ciencia y Mimesis a finales del Siglo XX, UPC Departament de Composició Arquitectònica, tesis doctoral dirigida por Dra. Marta Llorente, Barcelona 2005
2 Guattari, Felix, The Three Ecologies, Revista New Formations, núm 8, Verano, 1989, Londres, p. 131 (originalmente Les Tríos Écologies editado en francés por Gelilée 1989).
3 Jencks, Charles, The new paradigm in Architecture. The Language of Post-Modernism, Yale University Press, New Haven y Londres, 2002.
4 Jencks, Charles, The Architecture of the Jumping Universe: A Polemic: How Complexity Science is Changing Architecture and Culture, John Wiley and Sons, West Sussex, 1995.
[:en]
The architecture, the science and Charles Jencks
The paradigm of the complexity applied in the architecture and his expression in the conceptual binomial geometry and complexity arises during the decade of the 60, contrary to Charles Jencks’s position that places it at the end of the 20th century and beginning of the XXIst.
The tour of this binomial starts in a historical moment of big convulsions of the authors’ hand that lucidly understand the changed step with which from this moment the company is going to evolve and to develop a practical work, but especially theoretically, that restores a new way of thinking and constructing the architecture.
Jencks nevertheless rests fundamentally to support his ideas in the sciences of the complexity and the traditionally mimetic character with the nature that the architecture has developed and that now is of application to the set of theories limited to this name. Undoubtedly the success of certain architectures that take given some concepts of the sciences of the complexity is well-known. Also there is well-known the paper of the software and the socialization of the computer of tablecloth for the acceleration of certain ideas and concepts related to the sciences of the complexity and applied to the projects of architecture from the decade of the 90 up to today.
All this does not determine the fact that really the idea of complexity and his geometric crystallization is a way of thinking own of the 60s and not of the decade of the 90. In any case the irruption of the sciences of the complexity might balance the scale in favour of Jencks and in opposition to the position that defends itself here.
But what sound the sciences of the complexity, but a set of interdependent disclosed theories, formulated and applied by different scientists in the different years?
Certainly the sciences of the complexity treat in any case of the interactions between diverse scientific theories that the mathematics come from the fruitful union of the physics, the chemistry, the sociology, etc., but the relevant information is that these theories curiously were formulated in the decade of the 60 and part of the decade of the 70.
These theories arise in parallel to the facts happened in this epoch, where the logic of the simplicity stopped being functional and required tools that they should allow to think in a not linear way and realize of the paradoxes in the way of experiencing the reality which the company was facing in the convulsed years 60.
Both in the architecture and in the science, these years supposed not only one I restate general of many operative beginning, but a nourishing substratum for the creative thought of the first order. It is not necessary to say that also in the art, in the thought and in some other disciplines, they were years of authentic effervescence that they ended up by provoking a climate of constant excitation neuronal.
It is not of surprising therefore, that the reformulation of the theory of the chaos was promising to be in 1963, that the theory of the self-organization and the cybernetics in 1961, which the thermodynamic one of the non-balance should formulate in 1965, which the hypothesis Gaia it was doing in 1972, that the theory of the catalytic hypercycles was in 1967 and later in 1979, that the theory of the autopoiesis out in 1973, which the theory of the fractales and the autosimilarity was re-formulating in 1977, which the theory of the catastrophes it was doing in 1967 and the blurry logic was formulated in 1965. A temporary package of little more than one decade that exemplifies a certification evolution in the science in a few years.
It is undoubted that the socialization of the computer of tablecloth and the advances in software CAD it allowed at the end of the 80 and beginning of the 90 to crystallize in concrete buildings the whole series of complex solutions in architecture, but it is equally undoubted that the construction of the paradigm of the complexity crystallized very much before that what Jencks us wants to make believe1 and that the contemporary architecture and the most advanced current investigations drink directly from the alternative sources of this prodigious decade where to the world the return was given to him as to a sock.
I would like to tint because of it, that geometry and complexity or complex geometries or any other form of the language that on this idea appears in this blog, has undoubtedly the frame of reference of the contemporaneousness. The ideas that are arising here, place in the architecture from the today, or what might be called practices projectuals contemporary, and it is from the today that the origin of the conception tries to look for geometry and complexity as everything in one, as Siamese undissociable brothers, and not as the architecture called parametric, so in vogue even it does little, that at best has done a use, and actually an abuse, of pseudonaturalistic beginning to justify certain formal inconstancies. I refer concretely to clarify positions, which the exuberance of certain architectures still today in practice, they answer more to a fascination for the tool, and also it is necessary to say it, to a mode, that to a deep reflection of the fundamental link that has the architecture with the behavior of the nature.
The field of the reflections outlined here, it is undoubtedly the architecture related to the science, more specifically than Felix Guattari one recounts for hard sciences in a titled article The three ecologías: the thermodynamic one, the topología, the theory of the information, the theory of the systems, the linguistics, etc.2
Also, certain ideas and concepts that are parading hereabouts, have a point of anchorage in what Charles Jencks calls in his texts as the sciences of the complexity in The new paradigm in Architecture. The Language of Post-Modernism3 and in the text, The Architecture of the Jumping Universe: A Polemic: How Complexity Science is Changing Architecture and Culture.4
In fact both Jencks’s texts delimit only a part of the field of this blog. Some of the texts published here relate architecture and sciences of the complexity ruling a temporary reference that is demonstrated like vague in Jencks, and therefore they induce to a new temporary frame of reference. In other words, the relation between architecture and sciences of the complexity does not arise as reflection I am late-postmodernism, but it dawns as an effervescent amalgam in the 60s and entered the 70 of last century.
Undoubtedly Charles Jencks has been one of the most influential critics of the second half of the 20th century in architecture, specially from beginning of the 70 up to entered well the 90, but here his texts work as a species of inverse script, that is to say, his writings I use them to retrace on his steps and to re-place in the time some ideas that they try to demonstrate that the new paradigm in architecture based on the development of complex geometries arises as body of knowledge in the decade of the 60, concretely between 1960 and 1973.
It is more, the idea complex geometry is only the door access to an idea of major area. Actually the authentic overlap between complexity and geometry is the verification of the evidence of which any architecture and for extension any city has still much that to learn of the models of behavior of the natural world.
I believe firmly that it is in essence urban ecology and that this it is the way at that the ideas and the concepts were aiming born in the 60s and that we should follow investigating today.
Miquel Lacasta Codorniu. Doctor architect
Barcelona, abril 2013
Notas
1 Es interesante el apartado en el que Grillo crítica la postura oportunista de Jencks en la tesis doctoral GRILLO, Carlos D., La Arquitectura y la Naturaleza Compleja: Arquitectura, Ciencia y Mimesis a finales del Siglo XX, UPC Departament de Composició Arquitectònica, tesis doctoral dirigida por Dra. Marta Llorente, Barcelona 2005
2 Guattari, Felix, The Three Ecologies, Revista New Formations, núm 8, Verano, 1989, Londres, p. 131 (originalmente Les Tríos Écologies editado en francés por Gelilée 1989).
3 Jencks, Charles, The new paradigm in Architecture. The Language of Post-Modernism, Yale University Press, New Haven y Londres, 2002.
4 Jencks, Charles, The Architecture of the Jumping Universe: A Polemic: How Complexity Science is Changing Architecture and Culture, John Wiley and Sons, West Sussex, 1995.
[:]




