Museos | Antonio S. Río Vázquez

«Nas catedrais xa ninguén reza fóra das horas preestablecer. Ningún crente se abandona ao recollemento sequera un instante durante o seu paseo turístico. É posible que perdésemos ata a nosa capacidade de emocionarnos -de chorar, di James Elkins— tamén fronte ao feito artístico. E perdémola porque carecemos do tempo necesario, porque non regresamos a ver, porque desprezamos o que temos preto e apreciamos o que está lonxe. Porque os nosos museos e monumentos, coa súa masificación e a súa iluminación coidada, coa súa orde, cos seus programas guiados para turistas, nos afastan de certo sentimento transcendente, sexa que sexa para cada un».

Estrella de Diego: Recunchos de postais. Turismo e hospitalidade

Thomas Struth, Pergamon Museum 2 (2001)

Hai case unha década, a raíz do proxecto dun centro de arte contemporánea, escribín unha pequena reflexión sobre o papel dos museos na sociedade actual. Entón tomei de Magritte unha metáforaa para simular a contradición imperante no panorama museístico do momento, onde coexistían dous feitos aparentemente opostos: eran institucións inmersas nunha gran crise e, non obstante, nunca na historia espertaran tantas expectativas.

A riqueza do paradoxo manifestábase tamén no concepto de «museo de arte contemporánea»: por unha parte, remítenos a un lugar onde se almacenan obxectos para ser examinados, conservados e, en certo xeito, conxelados no tempo; por outra, a arte contemporánea reclama converterse en algo cada vez máis conceptual, público, e mesmo efémero.

Progresivamente, os avances tecnolóxicos permiten o acceso libre dende calquera lugar do mundo a unha inmensa galería virtual con obras artísticas de todos os tempos, xerando un novo tipo de museo, unha estrutura intanxible, aberta e compartida onde os creadores edifican as súas parcelas e onde calquera individuo pode converterse en autor, como reclamaban moitos artistas.

O museo actual quixo buscar outros camiños alternativos, complementarios ao espazo expositivo: ciclos de actividades, talleres didácticos, mediatecas, tendas e cafetarías… mentres intenta pervivir como o lugar onde cada persoa poida ter un encontro directo, vivo e persoal coa obra de arte.

Recentemente puiden ler o interesante libro de Estrella de Diego Recunchos de postais, dónde adicaba o capítulo «Focos sobre a historia: museos e catedrais» a reflexionar sobre a actualidade destes espazos, observando como cambiaron os museos porque o seu público tamén se transformou, ese público que retrata maxistralmente Struth nas súas series fotográficas.

«Non só son agora moito máis abundantes, senón moito máis distraídos, pensan nas súas cousas mentres o guía ou a autoguía, moi popularizada, vai explicando as salas. Dá igual o que teñan diante, nada consegue atraparlles xenuinamente».

E así, mentres o visitante perde a capacidade de emoción, os museos seguen proliferando por todo pobo e cidade, invadindo lugares e recursos públicos independentemente do interese do seu contido. O mesmo máis grave: tristemente baleiros.

Hai unha década escribín que o museo debería ser un lugar acolledor, onde o máis importante fose o exposto no seu interior e non o propio museo, e que a súa presenza nunha cidade debía ser a dun organismo vivo aberto á gran diversidade de manifestacións que a sociedade puidese ofrecer, esvaecendo as fronteiras entre o privado e o público, entre a obra de arte e a cultura do cotián, e agora engado: onde o visitante recupere a capacidade de emocionarse porque, como ben o expresou Estrela de Diego, «cada vez quedan menos lugares onde soñar».

Antonio S. Río Vázquez . Doutor arquitecto

A Coruña. novembro 2014

Antonio S. Río Vázquez

Antonio S. Río Vázquez (A Coruña, 1981) es arquitecto por la E.T.S.A. de A Coruña, master en Urbanismo y doctor por la Universidade da Coruña. Especializado en teoría y diseño, su línea de trabajo se ha centrado en la investigación y divulgación del patrimonio arquitectónico moderno. Ha desarrollado proyectos de modo independiente y ha colaborado con varios estudios de arquitectura. Es socio fundador de Aroe Arquitectura. Es profesor en el Departamento de Proyectos Arquitectónicos, Urbanismo y Composición de la Universidade da Coruña, y ha sido profesor invitado en la Robert Gordon University de Aberdeen (Reino Unido), en la Universidade do Minho (Portugal) y en la Università degli Studi di Roma La Sapienza (Italia). Es miembro de la red UEDXX Urbanism of European Dictatorships during the XXth Century, del Grupo de Investigación en Historia de la Arquitectura IALA y del Grupo de Innovación Educativa en Historia de la Arquitectura. Ha formado parte del proyecto de investigación FAME Fotografía y Arquitectura Moderna en España, 1925-1965. Los resultados de sus investigaciones, tanto personales como conjuntas, han servido como aportación a eventos de debate y difusión científica y han sido publicados en libros y revistas.

follow me

Arquivado en: Antonio S. Río, faro

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,