A naturaleza do cambio. The nature of change has changed | Miquel Lacasta


Seguramente non pode dicirse que todo ocorrese na década dos 60, pero si pode afirmarse que esta foi unha década de grandes cambios, de grandes transformacións sociais, cambios, que hoxe podemos observar como están máis vivos que nunca. Mirando cara atrás, é fácil recoñecer transformacións significativas que teñen a súa orixe neses anos e que chegan aos nosos días en plena actividade. Sen dúbida, a década dos 60 representa unha das épocas de todo o século XX que de xeito pacífico en xeral, os parámetros polos que o mundo medíase, sofren unha convulsión capaz de poñer patas para arriba usos e costumes, proxectos e anhelos dun mundo que abandona o proxecto moderno para penetrarse noutra época, quizais máis confusa, quizais máis aberta a interpretacións, quizais máis indefinida, pero sen dúbida máis complexa, moito máis complexa.

Para entender como neste punto da historia arrinca un proceso de transformación que poderiamos definir como o paso dunha lóxica da orde a unha lóxica da complejidad, basta repasar someramente os acontecementos de orde social, económico, cultural, tecnolóxico e político que irán transformando de xeito radical nosa sociedade e darnos conta como en cada acontecemento implica un novo nivel de complejidad, cada transformación deixa descrito un novo límite, como vai tecéndose unha madeja máis e máis tupida de realidades relacionadas as unha coas outras. Unha característica desta década é que se amplía enormemente o ámbito do posible, creando así unhas novas reglas do xogo.

O gran éxito que obtiveron os cambios ocorridos nos 60, a aparición dunha conciencia de transformación e o enorme abanico de disciplinas afectadas por estes, fai pensar que de todo o século XX, é nesta década onde se produce a maior concentración de transformacións de fondo, impulsadas por unha sociedade cunha enorme necesidade de cambio, de evolución, de rotura de esquemas cara a unha nova liberación, uns novos ideais. Quixese clarificar antes de seguir, que cando falamos de cambios, refírome fundamentalmente a cambios profundos na mentalidad da sociedade e dos individuos, cambios que conllevarán a aparición de novas tecnoloxías, de novas ordes políticas, de novos posicionamientos culturais, de novas estratexias económicas e novos perfís sociais.

Evidentemente todas estas transformacións non ocorren nunha década, senón que se van desgranando durante anos e anos ata os nosos días, vanse decantando, van collendo forma a medida que a sociedade enteira, en todos os puntos do planeta, vai madurando. Ou devandito doutro xeito, os cambios que década a década van sucedéndose desde entón, teñen en gran medida a súa orixe na cadea de acontecementos que arrinca na década dos anos 60.

Existe nese momento a confianza cega de que unha nova sociedade era posible e necesaria, unha enerxía imparable impulsaba a miles de persoas a loitar intelectualmente a maior das veces, por unha nova sociedade que tan só 5 ó 10 anos antes resultase difícil de crer. A atmosfera das sociedades occidentais volveuse electrizante e un ímpetu descoñecido apoderouse de muchísimos novos e non tan novos que movidos como por un resorte imaxinario levantábanse cada mañá co ánimo de cambiar a sociedade de punta a cabo.

Unha reflexión sobre as características desas transformacións, lévanos a detectar que teñen en común tres vectores de cambio, en maior ou menor medida similares nos seus comportamentos, é dicir estes cambios réxense por un patrón aplicable a cada unha das pequenas revolucións que conforman os revoltosos 60 e que a característica destes patróns favoreceron o feito de que os cambios ocorridos nos 60 haxan ter unha influencia definitiva en décadas posteriores.

Vector Velocidade

Os cambios prodúcense a unha velocidade inusual, a propagación dos factores que estes cambios inducen son asumidos a un ritmo tan vertiginoso que impulsan á sociedade a unha tendencia natural á perda de orde, a unha certa entropía. Pola novidade que estes cambios introducen e á súa vez pola súa velocidade de propagación, os efectos que xeran provocan unha especie de aturdimiento e unha clara sensación de desorde, de perda de referencias e paralelamente de manifestacións de angustia ou de explosiva creatividade en diversos ámbitos da sociedade. Si un cambio xa supón unha desestabilización poderosa dos cimentos sobre o que un suxeito aséntase, un cambio a gran velocidade provoca unha auténtica sensación de cataclismo persoal. Naqueles casos en que unha persoa adhírese á corrente destes cambios, as doses de entusiasmo e enerxía multiplícanse de xeito exponencial. Na década dos 60, aqueles que asumiron un rol nestes procesos de transformación, tiñan unha autoconfianza irresistible, sentíanse inmersos nunha revolución de consecuencias enormes e convertíanse nunha máquina de xerar ideas, accións e adeptos.

Vector Escala

O ámbito territorial destes cambios faise global. Xa sexa por implantación, como por reacción a estes cambios, estes nunca son de escala local senón que a profundidade destas transformacións dáse en términos globais, a unha escala planetaria. Por primeira vez os cambios difúndense por todos os continentes, afectarán a millóns de persoas e naqueles casos nos que se produce unha reacción adversa aos cambios, xeran un “ruído de fondo” en amplas capas da sociedade que máis pronto ou máis tarde acaban saíndo á luz e desenvolvendo todo o seu potencial.

Igualmente a escala conceptual destes cambios é enorme, non hai tabú que quede sen revisar, a armazón intelectual co que están constituídas as novas ideas pon patas para arriba todos os valores imperantes, desde a relixión á política, pasando pola sexualidade, os usos sociais, os costumes máis básicos, etc. Un infinito reguero de “verdades” asumidas, ponse en cuestión, debátense e combátense en distintos puntos do planeta.

Vector Transversal

Unido á magnitude territorial destes cambios, está asociada a transversalidad dos mesmos. Os cambios e transformacións son de amplo espectro. Nin as clases sociais poderosas, nin as clases máis desfavorecidas quedarán inmunes á profundidade e radicalidad da transformación que os novos paradigmas xeran. En todo caso a solidez dunha nova clase media verase especial e irremediablemente afectada por estes vectores de transformación e á súa vez esta clase media constituirá o obxectivo da aplicación destes cambios. Con todo, quizais por primeira vez na historia, as transformacións son de natureza “interclase”, diferentes estratos sociais atópanse na mesma trinchera intelectual. Este aspecto fai que os cambios teñan maior repercusión e transcendencia. O hermanamiento entre diferentes espectros sociais favorece enormemente a sensación de cambio global, de transformación radical e de advenimiento dunha nova realidade. Estudantes e obreiros, intelectuais e funcionarios, amas de casa e fillos das clases acomodadas atópanse e mestúranse en debates, manifestacións e todo tipo de accións de protesta.

The nature of changes has changed

“Constant change has been the backdrop to our lives. But the nature of changes has changed.”

Peter Buchanan empeza así de contundente un ensaio recente publicado en The Architectural Review.1 Sen dúbida e marco conceptual do texto de Buchanan sitúase na profunda recesión global que estamos vivindo, entrados de cheo na segunda década do século XXI. Pero unha atenta lectura do texto de Buchanan non deixa de dar a impresión de que o vello devandito “daqueles pos veñen estes lodos” volve cumprirse. A argumentación de Buchanan acaba cunha acertada afirmación:

“The conceptual thinking still conforms to the paradigm of modernity. But as Einstein pointed out, a problem cannot be solved with the same level of thinking as created it.”

É dicir, xa vai sendo hora que asumamos que para mirar cara a adiante deberiamos deixar de mirar polo retrovisor. A velocidade, a escala e a transversalidad dos cambios contemporáneos mutaron de natureza e xa non son unha contraprogramación á modernidad. Ben é certo que a orixe de todos os cambio podémolo atopar na década de ruptura que supuxo os anos 60, pero tamén é certo que a lóxica evolutiva destes cambios acabou por modificar a súa estrutura profunda e urge reformular unha resposta veloz, escalable e transversal acorde coa magnitude dos cambios actuais dunha forma totalmente liberada da modernidad e tamén como non, da tan cacareada postmodernidade.

Imponse un espírito de superación de etapas precedentes para confrontarnos con valentía e unha certa dose de optimismo militante a un fluír constante de transformacións que hoxe xa poden empezar a ser explicados desde si mesmos, desde a súa consistencia e densidad, sen a necesidade de percorrer a culpabilizar unha modernidad, hoxe totalmente amortizada, nin a unha postmodernidad totalmente superada polo seu propio sentido do sarcasmo.

Abramos ben os ollos, respiremos fondo e preparémonos para unha viaxe incesantemente esixente, indudablemente necesario e programáticamente liberador: a viaxe dos cambios do cambio.

Para entender como neste punto da historia arrinca un proceso de transformación que poderiamos definir como o paso dunha lóxica da orde a unha lóxica da complejidad, basta repasar someramente os acontecementos de orde social, económico, cultural, tecnolóxico e político que irán transformando de xeito radical nosa sociedade e darnos conta como en cada acontecemento implica un novo nivel de complejidad, cada transformación deixa descrito un novo límite, como vai tecéndose unha madeja máis e máis tupida de realidades relacionadas as unha coas outras.

Miquel Lacasta. Doutor arquitecto
Barcelona, maio 2012

Notas:

1 BUCHANAN, Peter, The Big Rethink. Towards a Complete Architecture. The Architectural Review, Londres, o2011.

Es cofundador en ARCHIKUBIK y también en @kubik – espacio multidisciplinario. Obtuvo un Ph.D. con honores (cum laude) en ESARQ Universitat Internacional de Catalunya UIC y también fue galardonado con el premio especial Ph.D (UIC 2012), M.arch en ESARQ Universitat Internacional de Catalunya, y se graduó como arquitecto en ETSAB Universitat Politècnica de Catalunya . Miquel es profesor asociado en ESARQ desde 1996. Anteriormente, fue profesor en Elisava y Escola LAI, y también en programas de postgrado en ETSAB y La Salle. Fue arquitecto en la oficina de Manuel Brullet desde 1989 desde 1995.

 

follow me

Arquivado en: artigos, Miquel Lacasta Codorniu

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , ,