O millor escribán… | José Ramón Hernández Correa


Finlandia, ese país que nos suxire eficiencia, solvencia, educación, alto nivel de vida e unha chea de cousas boas, ten un altísimo “nivel xeral” na súa poboación, pero non ten demasiados personaxes xeniais na súa historia. (Tampouco son moitos habitantes nin teñen moito tempo). Así, ás toas, os dous máis altos que se me veñen á mente son o arquitecto Alvar Aalto e o músico Jean Sibelius.

E, naturalmente, o país está orgullosísimo deles.

A Aalto dedicáronlle un selo de oitenta céntimos de marco en 1976, o ano da súa morte,

Selo de oitenta céntimos de marco en 1976

e dez anos despois, en 1986, o billete de 50 marcos.

1986, billete de 50 marcos

Curiosamente, en ambas as dúas homenaxes aparece o mesmo edificio. Entre toda a obra de Aalto, extensa e magnífica, elixiuse nas dúas ocasións a Finlandia Talo (que, polo que vexo en todos os libros, se coñece que se debe de traducir ao castelán como Finlandia Vestíbulo), en Helsinki. É un fantástico pazo de congresos con sala de concertos, que se sitúa ás beiras do Lago Töölö e forma parte dun ambicioso plan urbanístico do propio Aalto para un novo centro urbano da capital.

Alvar Aalto é un arquitecto que se caracteriza pola súa atención constante e sabia aos materiais, polo respecto con que os trataba e pola adecuación destes á idea do proxecto e, sobre todo, ao clima.

Tanto preocupáballe ao arquitecto como se comportarían os distintos materiais ante o feroz clima finlandés, que no seu refuxio-casiña de campo en Muuratsalo tiña unha ampla mostraxe de todos eles, para estudar o seu comportamento e, chegado o caso, sufrir as súas consecuencias en carne propia antes de usalos para outros.

A casa experimental na illa de Muuratsalo (Finlandia) construída entre 1952 e 1953 é o mellor exemplo de arquitectura residencial de Alvar Aalto

Ladrillos de distintas clases, pezas de arxila cocida, vitrificada, esmaltada, madeiras tratadas desta ou aquel xeito… Estudaba na súa propia casa os comportamentos dos distintos materiais e os problemas que daban. Probaba entón novas solucións e volvíaos ensaiar.

A isto eu chámoo honradez. (E máis agora, que hai tanta idea genialoide e tanta ocorrencia irresponsable dos estrellitas vaidosos).

Pero, mirade por onde, na Finlandia Talo o honrado arquitecto, o home responsable, tivo un momento de debilidade e sucumbiu. Aquel edificio tan grande, tan importante, tan plástico, tiña que ter unha imaxe pura, luminosa… Branca! Resplandecente!

Finlandia Talo

Contra a idea que temos todos dunha Finlandia escura, este edificio é a luz.
Alvar Aalto chapouno completamente de mármore branco de Carrara, que lle impresionou moito cando visitou Italia.
(Se xa dicía el, con razón, que non debía mirar edificios doutros lugares e épocas, porque o influían moito. Pero que lle imos facer. Ata o mellor escribán bota un borrón).

Efectivamente, ese mármore dálle ao edificio unha calidade extraordinaria, e unha cor e unha textura que pagan a pena… Que pagan a pena de que o chapado se vaia á porra periodicamente.

O mármore de Carrara non pode soportar as temperaturas de Helsinki, que oscilan entre 22º en verán (chegando ocasionalmente a 30º) e -10 º en inverno (chegando ocasionalmente a -30 º). O mármore é poroso e deixa entrar a humidade, que se conxela no seu interior e o rebenta.

Cando o visitei, a guía explicábanos que cada cinco anos había que rechapalo completamente. Non sei que quixo dicir exactamente, porque non admito que cada cinco anos se lle dun repaso. (Nese caso aos catro anos e dez meses estaría cochambroso). Quizais quixo dicir que continuamente se repasan e substitúen as pezas rotas, e que se estima que en cinco anos se substituíron todas.

Sexa como sexa, a ninguén se lle ocorreu cambiar ese material que tanta guerra dá e tantos gastos ocasiona.

É máis: O que si se lles ocorreu é facerlle unha homenaxe (ao edificio e a Aalto), que consiste nunha especie de “paseo da memoria”.

Creo recordar (e pido, por favor, que se algún lector o sabe o comente) que se convocou un concurso para homenaxear a Alvar Aalto con algunha escultura, ou para “completar” a Finlandia Talo con algún tratamento no parque de en fronte, e que a un escultor (eu diría que xaponés, e lamento moito non encontralo por google) ocorréuselle facer unha serie de cilindros de ferralla que se ía enchendo cos anacos de mármore que se quitaba do edificio.

Homenajear a Alvar Aalto en el parque de enfrente al Finlandia Talo

Vemos unha liña de cilindros marcando un camiño, un paseo. Xusto en fronte da fachada da Finlandia, recordándoo por unha parte, ao propio Alvar Aalto, como aos emperadores romanos: “que es mortal”, e, recordándonos por outra, a todos nós, que o tempo todo o destrúe e mátao, e que a liña de gaiolas de ferralla cos anacos de mármore marca un paseo da memoria, unha liña da morte, do fracaso e da derrota. Pero tamén nos sinala que ao outro lado, xusto en fronte, os finlandeses seguen e seguirán rechapando a Finlandia Vestíbulo porque o aman, porque o poñen en selos e billetes, porque están orgullosos del e do seu autor, porque a contrata coas canteiras de Carrara é un prezo que o orgullo finlandés se pode permitir, porque exhibir o erro serve para aprender del, porque o edificio está máis belo cada día e porque, aínda que a morte é unha certeza inelutable, a resurrección é sempre unha cuestión de amor e de vontade.

José Ramón Hernández Correa
Doutor Arquitecto e autor de Arquitectamos locos?
Toledo · agosto 2013

José Ramón Hernández Correa

Nací en 1960. Arquitecto por la ETSAM, 1985. Doctor Arquitecto por la Universidad Politécnica, 1992. Soy, en el buen sentido de la palabra, bueno. Ahora estoy algo cansado, pero sigo atento y curioso.

follow me

Arquivado en: artigos, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , ,