Da Lucidez e do Tempo | Miquel Lacasta Codorniu


TRI CITY DRIVE-IN de Hiroshi Sugimoto, 1993

Andamos en tempos revoltos, que dúbida cabe. A confusión, como unha pegajosa melaza, envólvenos e prívanos do tempo necesario para observar como se desprega a realidade.

Ante tanto tumulto, hai que saber manter un perfil, un xeito de interactuar estratéxica, máis que táctica. Cando se aposta por unha actitude de atenta espera, os outros o chaman relativismo.

Moi poucos o chaman lucidez.

É ben curioso como hai aspectos da historia que se calcan, aínda cando as condicións de desenvolvemento dos acontecementos propios de cada época son ben diferentes. Costa non refuxiarse nestes tempos revoltos, onde unha adecuada xestión da complejidad faise tan necesaria, en figuras precedentes no temporal e tan apabullantemente contemporáneas. Falar de Siegfried Kracauer é hoxe un acto de rebelión ante o confuso, un signo de lucidez no complexo e un espazo de luz entre tanta escenografía histérica.

Valla como salienta desta botada de menos lucidez o texto introdutorio de Daniele Pisani ao magnífico Escritos sobre arquitectura,1 que recolle unha afiada aproximación ao xeito como Kracauer se antepoñía aos tempos convulsos da antesala da II guerra mundial.

Falar de Kracauer hoxe constitúe un exercicio de resistencia.

A actitude de Kracauer nos seus escasos escritos sobre arquitectura formaba parte integrante da súa multiforme e intrépida capacidade de análise de manifestacións superficiais. É dicir, máis que propoñer unha lóxica sistémica achega, ou sobre a arquitectura, esta era entendida como algo inserido no complexo contexto cultural, social e político da época. En realidade, a arquitectura era lida, se o expresamos nos termos post-pops actuais, como a expresión dun comportamento. É quizais o máis sorprendente dun xeito de mirar e entender a realidade, a ollos dun arquitecto, que non exercía como tal. Kracauer, asegúranos Pisani, era sempre remiso a encadrar a multiplicidade da realidade en categorías ríxidas, de forma que evita programaticamente a sistematicidade. Estamos a falar de textos realizados na década que vai de 1923 a 1933 e encontrámonos cun autor que entende o discurso da arquitectura a partir da integración estrutural do propiamente arquitectónico con outros discursos (artísticos, políticos, literarios, sociais, etc). Os seus artigos sobre arquitectura son textos de ocasión,2 xurdidos de situacións continxentes. Cada texto busca manifestarse como caso exemplar da realidade, é dicir como expresión pura dun comportamento irredutible. Kracauer escribe:

“a realidade é unha construción, inscríbese só e exclusivamente no mosaico das observacións singulares.”

Noutro momento de lucidez, afastándose de toda noción teórica do absoluto, chega a afirmar que como consecuencia da exaltación do pensamento teórico nos afastamos terriblemente desta realidade, repleta de cousas e de xentes de carne e óso, que esixe ser considerada de xeito concreto.

Ata aquí podería caer na tentación de considerar a Kracauer como un cronista do momento, en sentido literal, alguén que de forma aséptica vai acumulando os rexistros documentais da súa época.

Nada máis lonxe da realidade. É ben certo que dificilmente se pode acusar a Kracauer de priorizar a superación da metafísica sobre a superación das contradicións sociais obxectivas, tal como así o fixeron Derrida ou Lyotard décadas máis tarde. Pero tampouco pode dicirse que non houbese un xeito, unha intención narrativa nos textos do arquitecto alemán.

Pisani, de novo acertadamente, constátao ao destacar o artigo de 1922 Die Wartenden, “Os que agardan”. Nel Kracauer escribe:

“o presente é o lugar histórico da máxima distancia do absoluto”.

Contrariamente ao que podería parecer, a lóxica do tempo presente é á-dimensionalidade respecto tanto á esfera do pasado coma á do futuro. É dicir, o presente non é capaz de configurar unha distancia temporal co pasado nin co futuro simplemente porque o presente é unha derivada de tempo, unha sección infinitesimalmente pequena de tempo. Iso si, unha porción que “sempre é agora”.

É por iso que se o presente non é do noso agrado, e visto que sempre estamos en tempo presente e que sempre é agora, quizais só cabe a actitude da espera. Como di Pisani, quen se entrega á espera, nin se pecha o camiño da fe, como un obstinado afirmador do baleiro (fe nun tempo mellor, fe nun lugar mellor), nin abraza esta fe como o nostálxico ao que a nostalxia mesma fixo perder os escrúpulos.

Quizais a idea de lucidez como tempo de espera sexa decepcionante, a idea de esperar non está moi de moda actualmente, pero esta espera non é pasiva nin improdutiva. É máis ben un abrirse vacilante, unha afirmación coa coraxe que se demostra no saber-resistir. Un transitar apracible pola historia das ideas, unha espera lúcida.

E entre espera e espera, Kracauer vai configurando a realidade como unha construción social, vai ganduxando toda verdade como o resultado dunha convención lingüística, exercitando sobre toda forma de saber unha estratexia de apropiación, entender todo enunciado como unha ficción pragmática.3

De todo o anterior podería deducirse que esperar permite observar o tempo como quen escudriña un frontispicio á busca dalgún símbolo que achegue luz interpretativa a unha época, e en definitiva observar é un signo de lucidez.

Toca pois esperar lucidamente.

Miquel Lacasta. Doctor arquitecto
Barcelona, abril 2012

Notas:

Paga a pena destacar a explicación de Sugimoto á serie de fotografías de Salas de Cine xa que ten que ver moito coa idea de espera lúcida:

“Suppose you shoot a whole movie in a single frame? And the answer: You get a shining screen. Immediately I sprang into action, experimenting toward realizing this vision. Dressed up as a tourist, I walked into a cheap cinema in the East Village with a large-format camera. As soon as the movie started, I fixed the shutter at a wide-open aperture, and two hours later when the movie finished, I clicked the shutter closed. That evening, I developed the film, and the vision exploded behind my eyes.”

1 KRACAUER, Siegfried, Escritos sobre arquitectura, Ed. Mudito&Co, editado por Daniele Pisani e Juan José Lahuerta, Barcelona 2011

2 No podo deixar pasar a coincidencia da idea do ocasional co titulo que dá José Luís Mateo a un dos seus últimos libros, ao que tallantemente chama Ocasións, e que describe como Ocasións fai referencia á especificidade das nosas accións e distánciase de calquera enfoque xenérico. Ocasións opera dende a constatación que na práctica da arquitectura as ideas se producen e se encontran na acción. Mateo, Josep Lluís, Ocasiones, Ed. Actar, Barcelona 2009

3 Por diferentes razóns ás do autor, paréceme imprescindible entre os ensaios recentes o libro de CASTRO, Ernesto, Contra la Postmodernidad, Ed. Alpha Decay, Barcelona 2011

Es cofundador en ARCHIKUBIK y también en @kubik – espacio multidisciplinario. Obtuvo un Ph.D. con honores (cum laude) en ESARQ Universitat Internacional de Catalunya UIC y también fue galardonado con el premio especial Ph.D (UIC 2012), M.arch en ESARQ Universitat Internacional de Catalunya, y se graduó como arquitecto en ETSAB Universitat Politècnica de Catalunya . Miquel es profesor asociado en ESARQ desde 1996. Anteriormente, fue profesor en Elisava y Escola LAI, y también en programas de postgrado en ETSAB y La Salle. Fue arquitecto en la oficina de Manuel Brullet desde 1989 desde 1995.

 

follow me

Arquivado en: faro, Miquel Lacasta Codorniu

Tags: , , , , , , , , , , , ,