[:es]
“Las ciudades son el mayor destructor del ecosistema y la mayor amenaza para la supervivencia del hombre sobre el planeta” (Richard Rogers, Ciudades para un pequeño planeta.)1
Echando la vista atrás recuerdo con nostalgia cuando la ciudad estaba viva, cuando transmitía emociones, era una prolongación de la vivienda, un lugar de encuentro. Pero con los nuevos patrones de crecimiento urbano todo está cambiando, las calles se vacían de contenido y se convierten en tierras de nadie, en las que se tiende al aislamiento y se pierde la cohesión social. Estamos creando ciudades inhabitables e insostenibles, que se vuelven peligrosas, que han olvidado su función como espacio social.
Definitivamente, la ciudad se ha olvidado de sus ciudadanos. Es incomprensible e indignante ver como el futuro de las ciudades recae en manos inexpertas sin formación, sin principios cívicos ni morales, que en la mayoría de los casos se mueven por intereses económicos. Es necesario parar de forma inminente esta arquitectura del espectáculo, este urbanismo sin ciudadanos.
Como arquitecta y como docente propongo con humildad mi solución particular a este tremendo caos: EDUCACIÓN. No es una propuesta aleatoria ni caprichosa, es una propuesta firme y convencida. Está basada en los resultados del trabajo de un trabajo de investigación propio, “Urbanismo Sostenible en Educación Plástica y Visual”, llevado a cabo con los alumnos de 1º y 2º de Educación Secundaria Obligatoria del IES Rei en Jaume de Alzira, Valencia.

Los niños son el futuro, y por ello es absolutamente necesario formarlos como ciudadanos críticos, con conciencia cívica, educarles en el urbanismo sostenible y en la buena práctica para el desarrollo de la ciudad, que sean conscientes y responsables con su entorno, que crezcan con el respeto por la ciudad. Sólo de este modo tendremos ciudades sostenibles y comprometidas con el mundo, que además mimen a sus ciudadanos.
Claro que es importante formar a nuestros alumnos en historia, matemáticas o idiomas pero desgraciadamente estamos olvidando prepararlos para el papel más importante de su vida: el de ciudadanos del mundo. Si educamos a las futuras generaciones conseguiremos que los niños sean ciudadanos conscientes, que amen y protejan su ciudad. Deben desarrollar una relación especial con ella y asumir su compromiso, sus derechos y deberes.
“El niño tiene derecho a recibir una educación que desarrolle sus capacidades y que lo instruya en la paz, la amistad, la igualdad y el respeto por el medio ambiente” (Art. 29 de la Convención sobre los Derechos de Niño, aprobada por las Naciones Unidas el 20 de Noviembre de 1989 en New York.)
Varias experiencias a nivel mundial avalan el interés y la importancia de introducir al niño en el mundo de la arquitectura y el urbanismo, destacaré algunos de ellos: como el proyecto “La ciudad de los niños” (Fano, Italia), “Children and Architecture”(Australia), “Architecture by Children, ABC” (Ohio, USA), “Kid Architecture camp”, (Illinois, USA), ARKKI, School of Architecture for Children and Youth. (Helsinki, Filand), “Architecture in the Schools: Hands on Learning Program”. Washington Architectural Foundation. (USA),…el error es enfocar estos contenidos sólo a programas voluntarios o campamentos de verano. Es necesario que puedan llegar a todos los niños y jóvenes, por ello deben impartirse en los centros escolares, deben formar parte de su educación obligatoria.
En el currículum de educación actual, y de forma inicial para introducir la propuesta, la asignatura que debe acoger estos contenidos es Educación Plástica y Visual. En ella se presentan una gran variedad de métodos de trabajo para el alumno (maquetas, planos, bocetos,…) y supone una mejora en sus capacidades de diseño y composición ,así como de organización espacial. Las imágenes y los trabajos prácticos son el material didáctico más adecuado para llevar a cabo el aprendizaje, ya que en muchas ocasiones los alumnos no son capaces de expresarse (y de la misma forma, no son capaces de comprender) de una manera tan rica como lo hacen con imágenes.
La investigación realizada con los niños se basa en la comprobación de esta hipótesis inicial: destacar la importancia de educar a nuestros alumnos en Urbanismo y Desarrollo Sostenible como medida correctora de sus conocimientos innatos, y su efectividad como posible solución a la irresponsable gestión y al lamentable estado de las ciudades actuales.
Para ello, dentro de la investigación, se plantea una actividad muy sencilla a los niños: “Diseña tu ciudad ideal”, que desarrollaré a continuación muy brevemente.
Partimos de una exposición común para dos grupos,1º y 2º de ESO, en la que se les explica qué es una ciudad y cómo funciona, atendiendo a distintos parámetros como tamaño, servicios, equipamientos, tipos de transporte o elementos urbanos. Para los alumnos del grupo de 1º de ESO se añade un anexo, punto clave en el estudio, en el cual explicamos de forma adecuada a su nivel qué es una ciudad sostenible, qué parámetros debe cumplir y qué elementos debe contener. A continuación proponemos a ambos grupos el diseño individual de su ciudad ideal.
En el estudio comparativo de las ciudades obtenidas en ambos grupos, se aprecia cómo los alumnos formados en urbanismo sostenible crean ciudades cuya premisa principal es el respeto al medio ambiente. Asimilan los conceptos aprendidos y los ponen en práctica, proyectan ciudades con un patrón de diseño ecológico y sustentable. Respetuosas y comprometidas con el ciudadano.
Sin embargo, los alumnos que no han sido instruídos en ello crean ciudades similares a las actuales, atestadas de vehículos y de centros comerciales, ciudades que no respetan las premisas básicas para asegurar la calidad de vida de sus ciudadanos. No conocen otro patrón de ciudad, aunque son conscientes de la existencia de algunos puntos importantes, como el reciclaje o las energías alternativas, no son capaces de aplicarlo a la ciudad. Quieren introducirlo en sus intervenciones pero se pierden en la actuación. Los alumnos no disponen de las herramientas necesarias para abarcar esta nueva escala, no saben cómo hacerlo porque nadie les ha enseñado. No obstante, una vez lo hayan aprendido lo asimilarán y recordarán, serán puntos siempre presentes en su concepto de ciudad ideal. Simple y eficaz.

Los resultados obtenidos confirman la importancia de formar a nuestros alumnos en esta materia como los formamos en cualquier otra, de modo que nos ayude con la labor de generar ciudadanos conscientes y responsables que adopten una actitud de respeto y compromiso ante la ciudad. De este modo estamos formando futuros adultos que basarán sus actuaciones y decisiones en estas premisas. En un futuro podrán proponer o llevar a cabo intervenciones justificadas y fundamentadas, muy alejadas de la especulación y de los intereses económicos. Con ello obtendremos ciudades vivas, pensadas para mejorar la calidad de vida de aquellos que las habitan.
¿No merece este propósito un espacio en el actual currículum educativo?
Gema Santamaría García
Agradecimiento a los ilustradores Manel & Marc por cederme su foto eixample blau, en la imagen principal de la portada.
Notas:
1 Rogers, R. (1997) Ciudades para un pequeño planeta, 1º ed, 5º tirada, Barcelona, Ed. Gustavo Gili.
2 Tonucci, F. (1997), La ciudad de los niños, 5ª ed., Madrid, Fundación Germán Sánchez Ruipérez. La imagen corresponde con un panfleto informativo sobre ARKKI, School of Architecture for Children and Youth (Filand)
[:en]
» The cities are the major destroyer of the ecosystem and the major threat for the survival of the man on the planet » (Richard Rogers, Ciudades para un pequeño planeta.)1
Throwing the sight behind I remember with nostalgia when the city was alive, when it was transmitting emotions, it was a prolongation of the housing, a place of meeting. But with the new bosses of urban growth everything is changing, the streets empty of content and turn into lands of nobody, into those who are stretched to the isolation and the social cohesion gets lost. We are creating uninhabitable and untenable cities, which become dangerous, that have forgotten his function as social space.
Definitively, the city has forgotten his citizens. It is incomprehensible and outrageous to see as the future of the cities relapses into inexpert hands without formation, without civic beginning or mulberry trees, which in most cases move for economic interests. It is necessary to stop of imminent form this architecture of the spectacle, this urbanism without citizens.
Since arquitecta and as teacher I propose with humility my particular solution to this tremendous chaos: EDUCATION. It is not a random offer not capricious, is a firm and convinced offer. It is based on the results of the work of an own work of investigation, » Sustainable Urbanism on Plastic and Visual Education «, carried out with the pupils of 1 º and 2 º of Secondary Obligatory Education of the IES Rei on Jaume de Alzira, Valencia.

The children are the future, and for it it is absolutely necessary to form them as critical citizens, with civic conscience, to educate them in the sustainable urbanism and in the good practice for the development of the city, which they are conscious and responsible with his environment, which they grow with the respect for the city. Only thus we will have cities sustainable and compromised with the world, which in addition spoil his citizens.
Clear that it is important to form our pupils in history, mathematics or languages but unfortunately we forget to prepare them for the most important paper of his life: that of citizens of the world. If we educate the future generations we will obtain that the children are conscious citizens, who love and protect his city. They must develop a special relation with her and to assume his commitment, his rights and duties.
» The child has right to receive an education that develops his capacities and that he it instructs in the peace, the friendship, the equality and the respect for the environment » (Art. 29 of the Convention on the Child’s Laws, approved by the United Nations November 20, 1989 in New York.)
Several experiences worldwide support the interest and the importance of introducing the child in the world of the architecture and the urbanism, I will emphasize some of them: as the project » The city of the children « (Fano, Italy), » Children and Architecture » (Australia), » Architecture by Children, ABC « (Ohio, USA), » Kid Architecture camp «, (Illinois, USA), ARKKI, School of Architecture for Children and Youth. (Helsinki, Filand), » Architecture in the Schools: Hands on Learning Program «. Washington Architectural Foundation. (USA), … the mistake is to focus these contents only on voluntary programs or summer camps. It is necessary that they could come to all the children and young women, by it they must be given in the school centers, must form a part of his obligatory education.
In the curriculum of current education, and of initial form to introduce the offer, the subject that must receive these contents is A Plastic and Visual Education. In her they present a great variety of methods of work for the pupil (models, planes, sketches…) and he supposes an improvement in his capacities of design and composition, as well as of spatial organization. The images and the practical works are the didactic material most adapted to carry out the learning, since in many occasions the pupils are not capable of expressing (and of the same form, they are not capable of understanding) in a way so rich as do it with images.
The investigation realized with the children is based on the checking of this initial hypothesis: to emphasize the importance of educating our pupils in Urbanism and Sustainable Development as measure correctora of his innate knowledge, and his efficiency as possible solution to the irresponsible management and to the lamentable condition of the current cities.
For it, inside the investigation, a very simple activity appears to the children: » Design your ideal city «, that I will develop later very brief.
We depart from a common exhibition for two groups, 1 º and 2 º from IT, in that is explained to them what is a city and how it works, attending to different parameters as size, services, equipments, types of transport or urban elements. For the pupils of the group of 1 º of IT an annexe, key point is added in the study, in which we explain of form adapted to his level what is a sustainable city, what parameters it must fulfill and what elements it must contain. Later we propose to both groups the individual design of his ideal city.
En el estudio comparativo de las ciudades obtenidas en ambos grupos, se aprecia cómo los alumnos formados en urbanismo sostenible crean ciudades cuya premisa principal es el respeto al medio ambiente. Asimilan los conceptos aprendidos y los ponen en práctica, proyectan ciudades con un patrón de diseño ecológico y sustentable. Respetuosas y comprometidas con el ciudadano.
Nevertheless, the pupils who have not been learn in it they create similar cities to current, crammed with vehicles and of malls, cities that do not respect the basic premises to assure the quality of life of his citizens. They do not know another boss of city, though they are conscious of the existence of any important points, as the recycling or the alternative energies, are not capable of applying it to the city. They want to introduce it in his interventions but they get lost in the action. The pupils have not the necessary tools to include this new scale, do not know how to do it because nobody has taught them. Nevertheless, once they have learned it they will assimilate and remember it, will be points always present in his concept of ideal city. Simple and effective.

The obtained results confirm the importance of forming our pupils in this matter like them we form in any other one, so that it helps us with the labor of generate conscious and responsible citizens who adopt an attitude of respect and commitment before the city. Thus we are forming adult futures that will base his actions and decisions on these premises. In a future they will be able to propose or to carry out well-taken and based interventions very removed from the speculation and from the economic interests. With it we will obtain alive cities, thought to improve the quality of life of those who live them. Does not this intention deserve a space in the current educational curriculum?
Gema Santamaría García
Gratefulness to the illustrators Manel and Marc for yielding his photo eixample blau, in the principal image of the front page.
Notes:
1. ROGERS, R. (1997) Ciudades para un pequeño planeta, 1º ed, 5º tirada, Barcelona, Ed. Gustavo Gili.
2. TONUCCI, F. (1997), La ciudad de los niños, 5ª ed., Madrid, Fundación Germán Sánchez Ruipérez. The image corresponds with an informative pamphlet on ARKKI, School of Architecture for Children and Youth (Filand)
[:gl]
“As cidades son o maior destrutor do ecosistema e a maior ameaza para a supervivencia do home sobre o planeta” (Richard Rogers, Cidades para un pequeno planeta.)1
Botando unha ollada atrás recordo con nostalxia cando a cidade estaba viva, cando transmitía emocións, era unha prolongación da vivenda, un lugar de encontro. Pero cos novos patróns de crecemento urbano todo está a cambiar, as rúas baléiranse de contido e convértense en terras de ninguén, nas que se tende ao illamento e pérdese a cohesión social. Estamos a crear cidades inhabitables e insustentables, que se volven perigosas, que esqueceron a súa función como espazo social.
Definitivamente, a cidade esqueceuse dos seus cidadáns. É incomprensible e indignante ver como o futuro das cidades recae en mans inexpertas sen formación, sen principios cívicos nin morais, que na maioría dos casos móvense por intereses económicos. É necesario parar de forma inminente esta arquitectura do espectáculo, este urbanismo sen cidadáns.
Como arquitecta e como docente propoño con humildade a miña solución particular a este tremendo caos: EDUCACIÓN. Non é unha proposta aleatoria nin caprichosa, é unha proposta firme e convencida. Está baseada nos resultados do traballo dun traballo de investigación propio, “Urbanismo Sustentable en Educación Plástica e Visual”, levado a cabo cos alumnos de 1º e 2º de Educación Secundaria Obrigatoria do IES Rei en Jaume de Alzira, Valencia.

Os nenos son o futuro, e por iso é absolutamente necesario formalos como cidadáns críticos, con conciencia cívica, educarlles no urbanismo sustentable e na boa práctica para o desenvolvemento da cidade, que sexan conscientes e responsables coa súa contorna, que crezan co respecto pola cidade. Só deste xeito teremos cidades sustentables e comprometidas co mundo, que ademais consintan aos seus cidadáns.
Claro que é importante formar aos nosos alumnos en historia, matemáticas ou idiomas pero desgraciadamente estamos a esquecer preparalos para o papel máis importante da súa vida: o de cidadáns do mundo. Se educamos ás futuras xeracións conseguiremos que os nenos sexan cidadáns conscientes, que amen e protexan a súa cidade. Deben desenvolver unha relación especial con ela e asumir o seu compromiso, os seus dereitos e deberes.
“O neno ten dereito a recibir unha educación que desenvolva as súas capacidades e que o instrúa na paz, a amizade, a igualdade e o respecto polo medio ambiente” (Art. 29 da Convención sobre os Dereitos de Neno, aprobada polas Nacións Unidas o 20 de Novembro de 1989 en New York.)
Varias experiencias a nivel mundial avalan o interese e a importancia de introducir ao neno no mundo da arquitectura e o urbanismo, destacarei algúns deles: como o proxecto “A cidade dos nenos” (Fano, Italia), “Children and Architecture”(Australia), “Architecture by Children, ABC” (Ohio, USA), “Kid Architecture camp”, (Illinois, USA), ARKKI, School of Architecture for Children and Youth. (Helsinqui, Filand), “Architecture in the Schools: Hands on Learning Program”. Washington Architectural Foundation. (USA),…o erro é enfocar estes contidos só a programas voluntarios ou campamentos de verán. É necesario que poidan chegar a todos os nenos e novos, por iso deben impartirse nos centros escolares, deben formar parte da súa educación obrigatoria.
No currículo de educación actual, e de forma inicial para introducir a proposta, a materia que debe acoller estes contidos é Educación Plástica e Visual. Nela preséntanse unha gran variedade de métodos de traballo para o alumno (maquetas, planos, esbozos,…) e supón unha mellora nas súas capacidades de deseño e composición ,así como de organización espacial. As imaxes e os traballos prácticos son o material didáctico máis adecuado para levar a cabo a aprendizaxe, xa que en moitas ocasións os alumnos non son capaces de expresarse (e da mesma forma, non son capaces de comprender) dunha maneira tan rica como o fan con imaxes.
A investigación realizada cos nenos baséase na comprobación desta hipótese inicial: destacar a importancia de educar aos nosos alumnos en Urbanismo e Desenvolvemento Sustentable como medida correctora dos seus coñecementos innatos, e a súa efectividade como posible solución á irresponsable xestión e ao lamentable estado das cidades actuais.
Para iso, dentro da investigación, exponse unha actividade moi sinxela aos nenos: “Deseña a túa cidade ideal”, que desenvolverei a continuación moi brevemente.
Partimos dunha exposición común para dous grupos,1º e 2º de ESO, na que se lles explica que é unha cidade e como funciona, atendendo a distintos parámetros como tamaño, servizos, equipamentos, tipos de transporte ou elementos urbanos. Para os alumnos do grupo de 1º de ESO engádese un anexo, punto crave no estudo, no cal explicamos de forma adecuada ao seu nivel que é unha cidade sustentable, que parámetros debe cumprir e que elementos debe conter. A continuación propomos a ambos os grupos o deseño individual da súa cidade ideal.
No estudo comparativo das cidades obtidas en ambos os grupos, apréciase como os alumnos formados en urbanismo sustentable crean cidades cuxa premisa principal é o respecto ao medio ambiente. Asimilan os conceptos aprendidos e ponos en práctica, proxectan cidades cun patrón de deseño ecolóxico e sustentable. Respectuosas e comprometidas co cidadán.
Con todo, os alumnos que non foron instruídos niso crean cidades similares ás actuais, ateigadas de vehículos e de centros comerciais, cidades que non respectan as premisas básicas para asegurar a calidade de vida dos seus cidadáns. Non coñecen outro patrón de cidade, aínda que son conscientes da existencia dalgúns puntos importantes, como a reciclaxe ou as enerxías alternativas, non son capaces de aplicalo á cidade. Queren introducilo nas súas intervencións pero pérdense na actuación. Os alumnos non dispoñen das ferramentas necesarias para abarcar esta nova escala, non saben como facelo porque ninguén lles ensinou. No entanto, unha vez aprendérono asimilarano e lembrarán, serán puntos sempre presentes no seu concepto de cidade ideal. Simple e eficaz.

Os resultados obtidos confirman a importancia de formar aos nosos alumnos nesta materia como os formamos en calquera outra, de modo que nos axude co labor de xerar cidadáns conscientes e responsables que adopten unha actitude de respecto e compromiso ante a cidade. Deste xeito estamos a formar futuros adultos que basearán as súas actuacións e decisións nestas premisas. Nun futuro poderán propor ou levar a cabo intervencións xustificadas e fundamentadas, moi afastadas da especulación e dos intereses económicos. Con iso obteremos cidades vivas, pensadas para mellorar a calidade de vida daqueles que as habitan. ¿Non merece este propósito un espazo no actual currículo educativo?
Gema Santamaría García
Agradecemento os ilustradores Manel & Marc por cederme a súa foto eixample blau, imaxe principal da portada.
notas:
1. ROGERS, R. (1997) Ciudades para un pequeño planeta, 1º ed, 5º tirada, Barcelona, Ed. Gustavo Gili.
2. TONUCCI, F. (1997), La ciudad de los niños, 5ª ed., Madrid, Fundación Germán Sánchez Ruipérez. A imaxe corresponde cun panfleto informativo sobre ARKKI, School of Architecture for Children and Youth (Filand)
[:]










