InicioartículosTarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Aldo G. Facho...

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Aldo G. Facho DedeTarapoto, cidade na selva e a montaña | Aldo G. Facho DedeTarapoto, city in the jungle and the mountain | Aldo G. Facho Dede

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Gracias a la cordial y entusiasta invitación del Colegio de Arquitectos de la Regional San Martín, representado por su Decano el Arq. Teddy del Águila y el Arq. Percy Vilca, tuve la oportunidad de visitar por primera vez la ciudad de Tarapoto, ubicada en la selva del Perú. Además del honor que significaba la invitación, me genero especial interés conocer la ciudad y el paisaje en el que está emplazada, que imaginaba exótico y natural. Ya desde el avión me preocupé en registrar el acercamiento a la tierra para reconocer texturas, topografía, colores, tramas… lo primero que me llamó la atención fue la fuerza de los ríos que surcaban el paisaje con absoluta indiferencia, y la topografía que asemejaba un paño verde plegado. Cuando nos acercamos más pude identificar con preocupación el fuerte impacto ambiental de la tala indiscriminada de la flora nativa para generar superficies cultivables. Eso lo confirmé luego cuando recorrí la periferia de la ciudad.

La salida del avión fue cual entrar en un baño turco, una masa de aire húmedo y caliente me envolvió y no nos dejó hasta que volvimos a partir. Según los locales el clima fue «benigno» con nosotros, «no está haciendo mucho calor» repetían mientras una sueva brisa nos refrescaba en la sombra. Si esa temperatura era «fresca» no quiero imaginar lo que para ellos es «caluroso», pero como bien me indicaron «el cuerpo se adapta».

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña

Espacio Público.

En una ciudad relativamente pequeña (ciudad pequeña y no pueblo grande como bien recalcaba el hijo menor del arq. del Águila) y con un clima de benigno a cálido, el espacio público es el lugar donde la población interactúa y vive. Lo que puede parecernos lógico no lo es para las autoridades de Tarapoto, pues las calles han sido regaladas a los carros, motos y mototaxis, casi eliminando las veredas (hay tramos que desaparecen), árboles, paseos… a esto hay que sumarle el hecho que no se hayan preocupado de normar la sombra como elemento significante en la arquitectura, los aleros son pequeños y no alcanzan para proteger a los peatones. Tarapoto es una ciudad que tiene todas las cualidades y escala para ser una hermosa ciudad peatonal, pero hoy es un espacio negado a los ciudadanos. La plaza principal mantiene ese diseño francés de diagonales, en este caso particular reforzadas por muros de contención que resuelven la pendiente del terreno. Esto agudiza la fragmentación del espacio, dejando solo para el uso de la gente acotadas superficies pavimentadas. Si le sumamos a esto el calor y la falta de sombra, tenemos como resultado una plaza casi vacía y con concentraciones de gente donde los árboles les protegen del sol.

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Mucho más interesante es el diseño del parque Suchiche, donde dicen que se fundó la ciudad, en el que sin mayor elucubración de diseño han sabido generar diversos espacios internos de sombra, generando una atmósfera fresca y de descanso.

Es sumamente contradictorio que en una ciudad fundada en el verde amazónico casi no hayan árboles urbanos, quizás esa condición sea la causa no conciente por la que la gente no los reclama como urgentes.

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Plan de Desarrollo Urbano

Cruzar la ciudad no demanda mucho tiempo, a pocos minutos ya estamos pasando por alguno de los puentes del río Cumbaza, que es la interfase natural con el área agrícola. El nuevo Plan de Desarrollo Urbano, lejos de consolidar esa interfase y buscar que la ciudad se consolide hacia dentro, ha abierto la «caja de pandora» habilitando como suelo urbano zonas que hoy son agrícolas. Me genera una profunda pena ver como una ciudad tan pintoresca, con una escala acotada que le permitiría fácilmente distinguirse en cualidades, está condenada a desparramarse en su suelo productivo y lo productivo en el bosque amazónico, dejando en el camino enormes bolsones de tierra sub-utilizada. Allí creo que deben trabajar con urgencia los colegios profesionales, las universidades y los arquitectos.

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Mercado y Cementerio

Para suerte de los habitantes, la ciudad no ha sido invadida por alguno de los centros comerciales que ya han cambiado la estructura comercial de muchas ciudades del país. La gente aún compra en los mercados, comercios de barrios y ferias. Como intento hacer siempre que visito una nueva ciudad, busqué ubicar el Mercado y Cementerio, equipamientos que como bien me dijo hace mucho tiempo un colega, son la radiografía de la ciudad. En ellos ves la forma como la sociedad local interactúa y comercia, puedes medir la salud y economía, las creencias, conformación social, historia… justamente al entrar al cementerio una austera cruz recibe al visitante y enuncia: «Para que no se repita.  En memoria de los desaparecidos(as) y muertos(as) por la violencia política. 1980-2000».

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Alrededores

El primer lugar que visitamos fuera de la ciudad fue el pintoresco pueblo de Lamas, que es de donde dicen vinieron los naturales a fundar la ciudad.  Un lugar interesante dominado por la topografía y la tierra anaranjada con la que se construyen la mayor parte de las casas. Construcciones con gran valor tecnológico-ambiental, desarrollado durante siglos de adaptación al contexto, sabiduría hoy desaprovechada y condenada por la pobreza y la creencia que el ladrillo y el cemento son un escalón hacia el desarrollo.

Fue muy interesante entrar a una de las viviendas y ver como estaba configurada constructiva y espacialmente. Resumiendo, es un gran espacio con un entrepiso de madera a modo de altillo, en el que el confort climático se consigue con sombra y ventilación. Para ello utilizan muros gruesos de tapial, techos a dos aguas de teja, ventanas altas en sombra y sin vidrios que generan ventilación cruzada.

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

De allí nos dirigimos al bajo Huallaga, donde pude apreciar uno de los paisajes más hermosos de mi país: una masa de agua serpenteante que surca dos murallas colmadas de verde, en las que la escala de lo humano desaparece ante la inmensidad de la naturaleza. Shapaja es un pequeño pueblo que está en uno de los remansos de las montañas, allí vive la familia de la señora del arq. del Águila que nos recibió con especial cariño y atención, como solo saben hacerlo las personas que viven en el interior, donde la calma y el compartir son más importantes que cualquiera otra variable citadina. Allí tomé un riquísimo aguadito de gallina, que me hizo recordar aquel que décadas antes tomara en la casa rural del tío abuelo de uno de mis mejores amigos en el valle del Colca.

El tiempo nos apremiaba y según los locales no podíamos regresar a Lima sin visitar el eco-hotel Puma Rinri, inteligentemente ubicado entre la carretera y el río. Un proyecto cuya mayor cualidad es la simpleza y el haber sabido aprovechar la tecnología y materiales locales para construir un lugar sumamente acogedor y en el que apetece descansar. No se necesita más para disfrutar de tan hermoso paisaje.

Con ese broche cerramos nuestro viaje, no sin dejar de comprar unas barras de chocolate y café para llevar a casa.

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Aldo G. Facho Dede · Arquitecto Autor del Blog Habitar: Ambiente+Arquitectura+Ciudad
Lima · junio 2013

Tarapoto, city in the jungle and the mountain | Photography: Aldo Facho Dede

Thanks to the cordial one and enthusiast invitation of the Architects’ College of Regional St Martin represented by his Dean the Arq. Teddy of the Eagle and the Arq. Percy Vilca, I took the opportunity to visit as the first time Tarapoto’s city, located in the jungle of Peru. Besides the honor that was meaning the invitation, I generate my special interest the city and the landscape know in the one that is located, that was imagining exotically and naturally. Already from the plane I worried myself in registering the approximation to the land to recognize textures, topography, colors, plots … the first thing that was called me the attention was the force of the rivers that were furrowing the landscape with absolute nonchalance, and the topography that was making alike a green folded cloth. When we approach more I could identify with worry the strong environmental impact of the indiscriminate felling of the native flora to generate cultivable surfaces. I confirmed it then when I crossed the periphery of the city.

The exit of the plane was which to enter a Turkish bath, a mass of humid and warm air wrapped me and did not leave us until we returned to divide. According to the places the climate was «benign» with us, «it is not been hot» they were repeating while a sueva breeze was refreshing us in the shade. If this temperature was «fresh» I do not want to imagine what for them is «warm», but as well they indicated me «the body adapts».

Tarapoto, city in the jungle and the mountain

Public space

In a relatively small city (small city and I do not populate big as good there was heeling the minor son of the arq. del Águila) and with a climate of benign to hotly, the public space is the place where the population interacts and lives. What can to us seem to be logical it is not for the authorities of Tarapoto, since the streets have been given to the cars, motorcycles and mototaxis, almost eliminating the paths (there are sections that disappear), trees, walks … to this it is necessary to add the fact that they have not worried of normar the shade as significant element in the architecture, the eaves are small and do not reach to protect the pedestrians. Tarapoto is a city that has all the qualities and scale to be a beautiful pedestrian city, but today it is a space denied to the citizens. The principal square supports this French design of diagonals, in this particular case reinforced by walls of containment that solve the slope of the area. This sharpens the fragmentation of the space, leaving only for the use of the people fenced paved surfaces. If we add to this the heat and the lack of shade, we have like an almost empty square proved and with concentrations of people where the trees protect them from the sun.

Tarapoto, city in the jungle and the mountain | Photography: Aldo Facho Dede

Much more interesting it is the design of the park Suchiche, where they say that the city was founded, in the one that without major elucubración of design diverse internal spaces of shade have could generate, generating a fresh atmosphere and of rest.

It is extremely contradictory that in a city been founded on the green Amazonian one almost there are no urban trees, probably this condition is the reason not conciente for that the people do not claim them like urgent.

Tarapoto, city in the jungle and the mountain | Photography: Aldo Facho Dede

Plan of Urban Development

To cross the city demands a lot of time, to a few minutes already we are happening for someone of the bridges of the river Cumbaza, which is the natural interface with the agricultural area. The new Plan of Urban Development, far from consolidating this interface and looking that the city consolidates inside, has opened » pandora’s box » enabling as urban soil zones that today are agricultural. It generates a deep sorrow to see as such a picturesque city, with a fenced scale that would allow him to be distinguished easily in qualities, is condemned to spread out in his productive soil and the productive thing in the Amazonian forest, leaving in the way enormous handbags of sub-used land. There I believe that there must work urgently the professional colleges, the universities and the architects.

Tarapoto, city in the jungle and the mountain | Photography: Aldo Facho Dede

Market and Cemetery

For luck of the inhabitants, the city has not been invaded by anyone of the malls that already have changed the commercial structure of many cities of the country. The people still buy on the markets, trades of neighborhoods and fairs. Since I try to do providing that I visit a new city, I sought to locate the Market and Cemetery, equipments that as good a colleague said to me a lot of time ago, they are the X-ray photography of the city. In them you see the form as the local company it interacts and trades, you can measure the health and economy, the beliefs, social conformation, it tells the history … exactly on having entered to the cemetery an austere cross it receives the visitor and enunciates: «In order that it does not repeat itself. In memory of the missing persons (seize) and dead men (seize) for the political violence. 1980-2000».

Tarapoto, city in the jungle and the mountain | Photography: Aldo Facho Dede

Surroundings

The first place that we visit out of the city was the picturesque people of Muds, which is wherefrom they say the natives came to found the city. An interesting place dominated by the topography and the orange land with which most of the houses is constructed. Constructions with great technological – environmental value developed for centuries of adjustment to the context, wisdom today failed to take advantage and condemned for the poverty and the belief that the brick and the cement are a step towards the development.

It was very interesting to enter to one of the housings and to see since it was formed constructivly and spatially. Summarizing, it is a great space with an entrepiso of wood like hillock, in which the climatic comfort is obtained by shade and ventilation. For it thick walls use of tapial, ceilings to two waters of tile, high windows in shade and without glasses that generate crossed ventilation.

Tarapoto, city in the jungle and the mountain | Photography: Aldo Facho Dede

Of there we go to the low Huallaga, where I could estimate one of the most beautiful landscapes of my country: a water mass serpenteante that furrows two walls fulfilled of green, in that the scale of the human thing disappears before the immensity of the nature. Shapaja is a small people that is in one of the backwaters of the mountains, there there lives the family of the lady of the arq. of the Eagle who received us with special fondness and attention, since only it can be done by the persons who live in the interior, where the calmness and sharing are more important than anyone another variable citadina. There I took the richest aguadito of hen, who made me remember that one that decades before was taking in the rural house of the great-uncle of one of my best friends in the valley of the Colca.

The time was urging us and according to the places we could not return to Lima without the echo – hotel visited Puma Rinri, intelligently located between the road and the river. A project which major quality is the simplicity and the known credit to take advantage of the technology and local materials to construct an extremely cozy place and in the one that likes to rest. It is not necessary any more to enjoy so beautiful landscape.

Con ese broche cerramos nuestro viaje, no sin dejar de comprar unas barras de chocolate y café para llevar a casa.

Tarapoto, city in the jungle and the mountain | Photography: Aldo Facho Dede

Aldo G. Facho Dede · Architect Author of the Blog Habitar: Ambiente+Arquitectura+Ciudad

Lima · juny 2013

Tarapoto, cidade na selva e a montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Grazas á cordial e entusiasta invitación do Colexio de Arquitectos da Rexional San Martín, representado pola súa Decano o Arq. Teddy do Aguia e o Arq. Percy Vilca, tiven a oportunidade de visitar por primeira vez a cidade de Tarapoto, situada na selva do Perú. Ademáis do honor que significaba a invitación, xérome especial interese coñecer a cidade e a paisaxe no que está emplazada, que imaxinaba exótico e natural. Xa desde o avión preocupeime en rexistrar o achegamento á terra para recoñecer texturas, topografía, cores, tramas… o primeiro que me chamou a atención foi a forza dos ríos que surcaban a paisaxe con absoluta indiferenza, e a topografía que asemellaba un pano verde plegado. Cando nos achegamos máis puiden identificar con preocupación o forte impacto ambiental de tállaa indiscriminada da flora nativa para xerar superficies cultivables. Iso confirmeino logo cando percorrín a periferia da cidade.

A saída do avión foi cual entrar nun baño turco, unha masa de aire húmido e quente envolveume e non nos deixou ata que volvemos partir. Segundo os locais o clima foi «benigno» connosco, «non» está a ir «moita calor» repetían mentres unha sueva brisa nos refrescaba na sombra. Se esa temperatura era «fresca» non quero imaxinar o que para eles é «caloroso», pero como ben me indicaron «o corpo adáptase».

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña

Espazo Público.

Nunha cidade relativamente pequena (cidade pequena e non pobo grande como ben recalcaba o fillo menor do arq. da Aguia) e cun clima de benigno a cálido, o espazo público é o lugar onde a poboación interactuar e vive. O que pode parecernos lóxico non o é para as autoridades de Tarapoto, pois as rúas foron regaladas aos carros, motos e mototaxis, case eliminando as vereas (hai tramos que desaparecen), árbores, paseos… a isto hai que sumarlle o feito que non se preocupasen de normar a sombra como elemento significante na arquitectura, os aleiros son pequenos e non alcanzan para protexer os peóns. Tarapoto é unha cidade que ten todas as calidades e escala para ser unha fermosa cidade peonil, pero hoxe é un espazo negado aos cidadáns. A praza principal mantén ese deseño francés de diagonais, neste caso particular reforzadas por muros de contención que resolven a pendente do terreo. Isto agudiza a fragmentación do espazo, deixando só para o uso da xente acoutadas superficies pavimentadas. Se lle sumamos a isto a calor e a falta de sombra, temos como resultado unha praza case baleira e con concentracións de xente onde as árbores os protexen do sol.

Tarapoto, cidade na selva e a montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Moito máis interesante é o deseño do parque Suchiche, onde din que se fundou a cidade, no que sen maior elucubración de deseño souberon xerar diversos espazos internos de sombra, xerando unha atmosfera fresca e de descanso.

É sumamente contraditorio que nunha cidade fundada no verde amazónico case non teñan árbores urbanas, quizais esa condición sexa a causa non conciente pola que a xente non os reclama como urxentes.

Tarapoto, cidade na selva e a montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Plan de Desenvolvemento Urbano

Cruzar a cidade non demanda moito tempo, a poucos minutos xa estamos a pasar por algunha das pontes do río Cumbaza, que é a interfase natural coa área agrícola. O novo Plan de Desenvolvemento Urbano, lonxe de consolidar esa interfase e buscar que a cidade se consolide cara a dentro, abriu a «caixa de pandora» habilitando como chan urbano zonas que hoxe son agrícolas. Xérame unha profunda pena ver como unha cidade tan pintoresca, cunha escala acoutada que lle permitiría doadamente distinguirse en calidades, está condenada a esparexerse no seu chan produtivo e o produtivo no bosque amazónico, deixando no camiño enormes bolsóns de terra sub-utilizada. Alí creo que deben traballar con urxencia os colexios profesionais, as universidades e os arquitectos.

Tarapoto, cidade na selva e a montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Mercado e Cemiterio

Para sorte dos habitantes, a cidade non foi invadida por algún dos centros comerciais que xa cambiaron a estrutura comercial de moitas cidades do país. A xente aínda compra nos mercados, comercios de barrios e feiras. Como intento facer sempre que visito unha nova cidade, busquei situar o Mercado e Cemiterio, equipamentos que como ben me dixo hai moito tempo un colega, son a radiografía da cidade. Neles ves a forma como a sociedade local interactuar e comercia, podes medir a saúde e economía, as crenzas, conformación social, historia… xustamente ao entrar ao cemiterio unha austera cruz recibe o visitante e enuncia: «Para que non se repita. En memoria dos desaparecidos(as) e muertos(as) pola violencia política. 1980-2000».

Tarapoto, cidade na selva e a montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Arredores

O primeiro lugar que visitamos fóra da cidade foi o pintoresco pobo de Lamas, que é de onde din viñeron os naturais a fundar a cidade. Un lugar interesante dominado pola topografía e a terra alaranxada coa que se constrúen a maior parte das casas. Construcións con gran valor tecnolóxico-ambiental, desenvolvido durante séculos de adaptación ao contexto, sabedoría hoxe desaproveitada e condenada pola pobreza e a crenza que o ladrillo e o cemento son un chanzo cara ao desenvolvemento.

Foi moi interesante entrar a unha das vivendas e ver como estaba configurada construtiva e espacialmente. Resumindo, é un grande espazo cun entrepiso de madeira a xeito de alzadeiro, no que o confort climático se consegue con sombra e ventilación. Para iso utilizan muros grosos de tapia, teitos a dúas augas de tella, ventás altas en sombra e sen vidros que xeran ventilación cruzada.

Tarapoto, cidade na selva e a montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

De alí dirixímonos ao baixo Huallaga, onde puiden apreciar unha das paisaxes máis fermosas do meu país: unha masa de auga serpeante que suca dúas murallas cheas de verde, nas que a escala do humano desaparece ante a inmensidade da natureza. Shapaja é un pequeno pobo que está nun dos remansos das montañas, alí vive a familia da señora do arq. da Aguia que nos recibiu con especial cariño e atención, como só saben facelo as persoas que viven no interior, onde a calma e o compartir son máis importantes que calquera outra variable citadina. Alí tomei un riquísimo aguadito de galiña, que me fixo recordar aquel que décadas antes tomase na casa rural do tío avó dun dos meus mellores amigos no val do Colca.

O tempo apremábanos e segundo os locais non podiamos regresar a Lima sen visitar o eco-hotel Puma Rinri, intelixentemente situado entre a estrada e o río. Un proxecto cuxa maior calidade é a simpleza e o ter sabido aproveitar a tecnoloxía e materiais locais para construír un lugar sumamente acolledor e no que apetece descansar. Non se necesita máis para gozar de tan fermosa paisaxe.

Con ese broche pechamos a nosa viaxe, non sen deixar de comprar unhas barras de chocolate e café para levar á casa.

Tarapoto, cidade na selva e a montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Aldo G. Facho Dede · Arquitecto Autor do Blogue Habitar: Ambiente+Arquitectura+Ciudad

Lima · xuño 2013

Aldo G. Facho Dede
Aldo G. Facho Dedehttp://urbanistas.lat/
Arquitecto urbanista asociado a FD Arquitectos y editor principal de la “Red Latinoamericana de Urbanistas”. Está convencido que nuestras ciudades se deben planificar en base a modelos estratégicos y adaptativos, que partan del reconocimiento de la diversidad del territorio, ambiente y culturas, y sirvan para estimular el desarrollo integral de los talentos de sus ciudadanas y ciudadanos. Aldo cuenta con más de veinte años de experiencia profesional en urbanismo, planificación urbana y arquitectura en Latinoamérica y España, principalmente en el Perú y la Argentina. Ha enfocado su labor docente en aportar a la formación de arquitectos con conciencia social, sensibles con su ciudad y medio ambiente. Además, en alianza con el Comité de Lectura, produce el podcast “Ciudades que Inspiran”. Junto a su esposa intenta formar a sus tres hijos como personas libres y ciudadanos de bien. Arquitecto-Urbanista por la Universidad Nacional de Ingeniería (UNI-FAUA), título homologado en Argentina. Magister en Desarrollo Sustentable por la Universidad de Lanús (UNLA-FLACAM, Argentina). Estudios de Doctorado en la Universidad Politécnica de Cataluña (España). Experiencia profesional en Urbanismo, Planificación Urbana y Arquitectura, desarrollada en las ciudades de Lima-Perú, La Plata-Argentina y Barcelona-España. Ha participado en el desarrollo de proyectos y consultorías para Perú, Argentina, España, México y Brasil. Ha ganado concursos de arquitectura y diseño urbano en Perú y Argentina. Es docente del área de Urbanismo de la USAT y miembro del Consejo Consultivo de la Escuela de Arquitectura de la UDEP. Es socio de FDARQ Urbanismo + Arquitectura y editor del blog HABITAR
ARTÍCULOS RELACIONADOS
ARTÍCULOS DEL AUTOR

1 COMENTARIO

0 0 votos
Article Rating
Suscribirse
Notificarme
guest
1 Comment
Los más recientes
Los más viejos Los más votados
MARK DAVSON FINANCIAL LOAN FIRM
MARK DAVSON FINANCIAL LOAN FIRM
1 year ago

Tarapoto

Espónsor

Síguenos

23,683FansMe gusta
5,321SeguidoresSeguir
1,844SeguidoresSeguir
23,782SeguidoresSeguir

Promoción

También:

feedly

Columnistas destacados

Íñigo García Odiaga
87 Publicaciones0 COMENTARIOS
Antonio S. Río Vázquez
57 Publicaciones0 COMENTARIOS
José del Carmen Palacios Aguilar
54 Publicaciones0 COMENTARIOS
Aldo G. Facho Dede
50 Publicaciones0 COMENTARIOS