La edificación en la que se interviene es un edificio entre medianeras ubicado en una de las zonas más marcadamente características de la ciudad de A Coruña, como es la representada por los dos frentes a los que abre luces: la avenida de La Marina y la calle Riego de Agua (desde la que se produce el acceso).
Originado sobre todo en la segunda mitad del siglo XIX como ensanche burgués de la Ciudad Alta, el Barrio de la Pescadería salvará el espacio situado en el istmo urbano en el que se asienta la ciudad, y será edificado configurando un manzana característica en el que prevalece la dimensión longitudinal sobre el ancho de las parcelas. Con el paso del tiempo, las edificaciones pasarán a convertirse en la imagen de galerías más emblemática de la ciudad, configurando un conjunto de indiscutible interés arquitectónico y ambiental.
La edificación que nos ocupa, deudora de todas y cada una de las características mencionadas, añade a las mismas un diseño arquitectónico de sus elementos de gran nobleza, visible y apreciable en sus cornisas, soportales, galerías de madera, impostas, trazas de arcos y molduras, en sus fachadas a las calles de Riego de Agua y La Marina. La disposición triaxial de sus huecos y alzados es también frecuente en inmuebles del ancho que nos ocupa (sobre 6,80 metros).
El edificio, cuya construcción data del año 1870, con dirección de las obras de Juan de Ciórraga, se desarrolla en planta Baja, en la que se ubican el portal de acceso y un gran bajo accesible desde la calle Riego de Agua y desde el soportal de la avenida de La Marina. Las plantas superiores (Primera, Segunda Tercera y Bajo cubierta) se destinan en principio a viviendas, y poseen una estructura similar, con galería en sus extremos (exceptuando la planta primera y segunda en el alzado a la calle Riego de Agua). Del año 1959 procede el cambio de uso y la primera reforma y ampliación (plantas Cuarta, Quinta y Bajo cubierta) del edificio de viviendas, para su adecuación a las oficinas y sede del entonces Colegio provincial de Médicos y de Farmacéuticos (posteriormente segregado en los dos Colegios actuales).
Las especiales condiciones de la edificación, que se encuentra en un área muy sensible de la ciudad, y con un Nivel de Protección Integral, hacen que a la complejidad de las actuaciones de reforma y adecuación contempladas se le sumen las determinaciones específicas previstas en la normativa de protección del Plan Especial de Protección y Reforma Interior de la Ciudad Vieja y Pescadería.
La intervención sobre el edificio propone la rehabilitación integral de la totalidad de la edificación, actuando en una primera fase con labores rehabilitadoras y recuperadoras de elementos comunes como el portal, la caja de escaleras-ascensor, la cubierta, los forjados de madera y de cerámica, las fachadas y el patio del inmueble (desaparecido y cegado en las sucesivas intervenciones que han tenido lugar a lo largo de la vida útil del edificio), al tiempo que elimina aquellas actuaciones ejecutadas que desvirtuaban las características principales de la edificación. La reapertura del patio original, busca descongestionar e iluminar con luz natural los espacios centrales de unas plantas definidas por la desproporción entre su anchura y su fondo, al tiempo que introduce un nuevo foco de interés visual en el interior. Se respetan y recuperan aquéllos elementos de relevancia patrimonial (escalera, mosaicos, vidrieras), integrándolos en las actuaciones y operaciones de recuperación de los espacios interiores. El proyecto se extiende particularmente a la renovación de elementos estructurales, como son el refuerzo y la nueva ejecución de elementos de la estructura horizontal del inmueble, en las zonas en estado ruinoso.
Durante la ejecución de las obras se procede a realizar un reestudio de la estructura del edificio, que se restituye con mayor precisión que en la documentación histórica consultada. Las diferencias obtenidas son notables, puesto que la realidad observada indica la presencia y convivencia de diferentes materiales en la estructura horizontal del edificio.
Se aprecia claramente como la intervención del año 1959 contemplaba la ejecución de la zona de escalera y ascensor en forjado cerámico y vigas de hormigón armado de canto en todas las plantas. Con dicha solución se ejecutan la totalidad de los suelos de la planta 1ª, 5ª y sobreático (en este caso con forjado de bovedillas y semiviguetas prefabricadas), y la zona del suelo de la planta 2ª entre la escalera de acceso y la fachada hacia la avenida de la Marina. El resto de forjados (suelo de planta 2ª hacia Riego de Agua, y la totalidad de los suelos de las plantas 3ª y 4 ª-excluidas las zonas de acceso) presentan una estructura de vigas (troncos rollizos de castaño con poco desbaste) y pontones de madera, con entrevigado de entablado de madera, sobre el que se dispone una losa de hormigón ligeramente armado, y el terrazo in situ que constituye el pavimento general de las plantas.
Existen áreas y zonas enteras que requieren un saneado intenso de la estructura portante (ya sea de madera o de hormigón) que no supongan un incremento del peso de ésta o de su espesor, al tiempo que se respeten las consideraciones inherentes a un edificio del grado de protección como el que nos ocupa. Se concluye un buen estado general de la estructura portante horizontal, con la excepción de parte del forjado de piso de la planta 2ª hacia Riego de Agua, y de las áreas de piso de aseos en las zonas de forjado de madera, que requieren una actuación más drástica que el resto. Por tanto, se extiende la intervención de las zonas comunes a nuevas áreas, con actuaciones diversas como:
Derribos y demoliciones de tabiquería, acabados, falsos techos, mamparas, pavimentos y carpinterías interiores de cada una de las plantas de la edificación, quedando la totalidad de las plantas diáfanas.
Saneado, consolidación y refuerzo de áreas de estructura.
Ejecución de un nuevo forjado mixto de madera-hormigón, compuesto por vigas y pontones de madera laminada de castaño, tablero de madera microlaminada y losa de hormigón armado en el suelo de la planta 2ª en Riego de Agua, tras observarse el mal estado de esta zona de forjado, afectado hasta comprometer su estabilidad.
Saneado de áreas de suelo de antiguos aseos, en las zonas de forjado de madera, afectados por la humedad y la carcoma, debidas a filtraciones de agua.
Ejecución de nuevos aseos, así como de los cerramientos y zonas de paso colindantes al patio de la edificación, recuperado en cada planta.
Las siguientes fases de la obra habilitan dependencias del Colegio provincial de Médicos organizadas en las dos primeras plantas del edificio, destinadas a usos expositivos y relacionados con la reunión y el ocio. El resto de alturas del inmueble corresponde a la sede del Colegio provincial de Farmacéuticos, con usos de formación, administración, secretaría, recepción de colegiados, presidencia, sala de juntas, laboratorio, centro de información del medicamento, archivos y oficinas del colegio.
El aspecto más significativo y definitorio del interior de las plantas del edificio es la notoria desproporción entre el frente a las calles hacia las que abren luces (6,50 m) y el fondo de la parcela (38,00 m). Este hecho es muy relevante a la hora de definir las dependencias del programa, puesto que se considera muy importante evitar la presencia de elementos opacos que impidan y obstaculicen el paso de la luz natural hacia el interior de la edificación. Esta cuestión puede considerarse como el leit motiv de la propuesta de actuación, que organiza las plantas del edificio con elementos constructivos o de mobiliario que permiten el paso de la luz natural sin construir tabiques opacos (resultado de la reforma y ampliación del año 1959, que organizaba y distribuía las plantas existentes quedando muy oscuras las zonas interiores). La recuperación del patio original de la edificación contribuye a iluminar áreas que de otra manera presentarían un diseño más lóbrego.
De esta manera surge la idea de encerrar en volúmenes de vidrio transparente los elementos del programa que requieren representación, compacidad o segregación en su uso (sobre todo despachos directivos), impidiendo su lectura como elementos ciegos. Estas cajas tienen una definición de materiales en sus falsos techos y pavimentos que las singulariza del resto. También se logra una mejor eficacia en el tendido de las instalaciones de climatización, permitiendo efectuar una climatización general de las plantas, al tiempo que se consigue una regularización personalizada en los despachos individuales. El resto de las áreas se organiza como una oficina abierta, con cubículos para trabajo separados por muebles estanterías con baldas abiertas que contribuyen a una lectura espacial conjunta en cada una de las plantas.
En cuanto a la organización general, la descripción del programa en cada planta es la que sigue:
En la Planta Primera se dispone una zona de lectura y estar hacia la calle Riego de Agua, y la sala de exposiciones del Colegio de Médicos hacia la avenida de La Marina. La sala de exposiciones presenta una definición que permite apreciar en parte la estructura portante de vigas de hormigón de canto, que quedan en parte a la vista, conviviendo con los nuevos falsos techos previstos (en placa de cartón yeso pintado de blanco), siendo a su vez el soporte de unos paneles expositivos móviles, y consiguiendo al mismo tiempo una mayor altura libre en las dependencias.
En la Planta Segunda se organizan dos salas de usos múltiples.
En la Planta Tercera se acomoda un aula de formación y la zona de reuniones de la sala de juntas del Colegio de Farmacéuticos, con un despacho anexo. Su disposición en esta planta facilita el uso más esporádico, y mejora la accesibilidad desde el exterior sin acceder a otras áreas más íntimas del colegio. El aula de formación y la sala de reuniones presentan una definición análoga, que permite apreciar la estructura portante de madera del piso superior, que queda a la vista, tratada y saneada, conviviendo con los nuevos falsos techos previstos (ya sea en tablero de madera o en placa de cartón yeso pintado de blanco), consiguiendo una mejor expresividad de los materiales como oposición nuevo-existente, y una mayor altura libre en las dependencias. El área de formación se completa con un aula de informática que se puede incorporar al aula de formación mediante la apertura de un tabique móvil acústico.
En la Planta Cuarta se dispone la recepción y el control general en una zona central, con despachos en los extremos de Riego de Agua y av/Marina (en cajas de vidrio transparente como ya se ha indicado), una caja transparente que encierra los archivos compactos del departamento de secretaría, y el resto de puestos de trabajo abiertos al corredor y flanqueados por estanterías también abiertas. A sus espaldas se organiza el sistema de almacenaje de las oficinas, en forma de agrupaciones de armarios y estanterías bajas que recorren longitudinalmente el flanco medianero opuesto al núcleo de ascensor-escalera, coronadas por un volumen en cuyo interior se ubican los conductos de instalaciones, que distribuyen a través del falso techo o de las estanterías, los cableados de las mesas de trabajo. De este modo se puede salvar la escasa altura de algunos puntos, debido a la existencia de vigas de canto. El sistema de armarios se une a los patinillos de instalaciones configurados en armarios de la zona central, quedando el diseño definido y organizado de modo conjunto y compacto (este esquema organizativo se repite en todas las plantas, con mayor o menor extensión).
La Planta Quinta está ocupada por el Centro de Información del Medicamento (CIM) y el Laboratorio, ambos con apertura de luces hacia la terraza de Riego de Agua, una nueva escalera de acceso a la planta Sobreático, necesaria porque la existente no cumple la normativa (ancho de escalera, dimensiones de huellas y tabicas), otra caja transparente que encierra los archivos compactos del departamento de facturación, y el resto de puestos de trabajo abiertos al pasillo y flanqueados por estanterías, con un diseño que repite el de la planta cuarta. También se retira la fachada de aluminio anodizado existente en la terraza de la av/Marina (impropia en un edificio catalogado y protegido), y se sustituye por otra de carpintería de madera organizada con los ritmos generales de la galería existente.
La Planta Sobreático se destina al departamento de informática, y se configura como una oficina abierta (con estanterías y armarios más bajos que los del resto de plantas para no agobiar en exceso, al existir zonas con alturas más bajas) con su techo definido por la inclinación de la cubierta de la edificación. También se ubican los almacenes generales y una habitación para los servidores informáticos.
Se disponen dos zonas de archivos modulares compactos metálicos deslizantes, de accionamiento mecánico sobre raíles empotrados en el pavimento de parquet industrial en la planta 4ª y 5ª. Dichos raíles apoyan, a su vez, en soportes metálicos anclados en una nueva subestructura horizontal portante dispuesta al efecto y compuesta por perfiles metálicos HEB apoyados en los muros medianeros. Todo el peso de los archivos compactos se recoge en estas nuevas vigas, no interviniendo por tanto la estructura existente en el comportamiento o funcionamiento del conjunto para no sobrecargar las vigas de hormigón o madera existentes.
En cuanto a la definición interior de la intervención, viene precisada por actuaciones de retirada de materiales de revestimiento en zonas de los muros medianeros, dejando descubierta la piedra de mampostería de aquéllos, con operaciones de consolidación, limpieza y tratamientos hidrofugante y antipolvo. En los falsos techos, se opta por dejar vista la estructura de madera de los forjados en algunas zonas, compuesta por vigas y pontones de castaño, en muy buen estado, sometidas a tratamientos específicos. La convivencia y el contraste de las texturas irregulares de la madera y la piedra con los nuevos materiales (vidrio, cartón yeso pintado de blanco, tableros de madera, instalaciones de iluminación, etc) contribuye a otorgar carácter a la actuación, haciendo convivir elementos actuales con las preexistencias habituales en un edificio de la solera del que nos ocupa.
En resumen, la intervención propuesta pretende resolver la organización y los requisitos de uso y actividad colegial aunando lo funcional y lo representativo. Los materiales, sistemas y acabados dispuestos respetan la nobleza del inmueble y favorecen su luminosidad interior, eliminando en lo posible las compartimentaciones y opacidades de intervenciones anteriores.
Obra: Rehabilitación Integral y Reforma de edificio para sede del Colegio Oficial de Farmacéuticos y dependencias del Colegio Oficial de Médicos de la provincia de A Coruña
Emplazamiento: c/Riego de Agua, nº 29, A Coruña, Galicia, España
Autores: AJ Arquitectos (Andrés Patiño Eirín, José Manuel Gallego Fernández)
Cliente: Colegio Oficial de Farmacéuticos de la Provincia de A Coruña/Colegio Oficial de Médicos de la Provincia de A Coruña
Dirección de Obra: AJ Arquitectos (Andrés Patiño Eirín, José Manuel Gallego Fernández)
Empresa Constructora: Arkivolta, S.L.
Año: Proyectos: 2009-2013 / Fin de Obra: 2013
Fotografías: Héctor Santos-Díez | BISimages
The building in which it is controlled is a building between dividing located in one of the zones more marcadamente typical of the city of To Corunna, since it is the represented one for both fronts for which it opens lights: the avenue of The Sea-coast and the street I Act rashly of Water (from the one that produces the access to herself).
Originated especially in the second half of the 19th century as bourgeois widening of the High City, the Neighborhood of the Fish market will save the space placed in the urban isthmus in which one agrees the city, and will be built forming one typical manzana in that the longitudinal dimension prevails over the width of the plots. With the passage of time, the buildings will happen to turn into the most emblematic image of galleries of the city, forming a set of indisputable architectural and environmental interest.
The building that occupies us, debtor of each and every of the mentioned characteristics, adds to the same ones an architectural design of his elements of great nobility, visible and valuable in his cornices, porches, galleries of wood, fascias, traces of arches and moldings, in his fronts to the streets of Water irrigation and The Sea-coast. The disposition triaxial of his hollows and gatherings is also frequent in real estate of the width that occupies us (on 6,80 meters).
The building, which construction dates back of the year 1870, with direction of Juan de Ciórraga’s works, develops in ground floor, in which the portal of access is located and great under accessible from the street I Act rashly of Water and from the porch of the avenue of The Sea-coast. The top floors (The First, The Second Third and Under cover) are destined at first to housings, and possess a similar structure, with gallery in his ends (exempting the first and second plant in the gathering to the street I Act rashly of Water). Of the year 1959 there proceeds the change of use and the first reform and extension (you plant Fourth, Fifth and Under cover) of the building of housings, for his adequacy to the offices and headquarters of the provincial College at the time of Doctors and of Pharmacists (later segregated in both current Colleges).
The special conditions of the building, which one finds in a very sensitive area of the city, and with a Level of Integral Protection, do that to the complexity of the actions of reform and adequacy contemplated there add the specific determinations foreseen in the protection regulation of the Special Plan of Protection and Interior Reform of the Ciudad Vieja and Pescadería.
The intervention on the building proposes the integral rehabilitation of the totality of the building, acting in the first phase with labors rehabilitadoras and recuperadoras of common elements as the portal, the box of stairs – elevators, the cover, forged of wood and of ceramics, the fronts and the court of the building (missing person and blocked up in the successive interventions that have taken place along the useful life of the building), at the time that it eliminates those executed actions that were spoiling the principal characteristics of the building. The reopening of the original court, it seeks to clear and to illuminate with natural light the central spaces of a few plants defined by the disproportion between his width and his bottom, at the time that it introduces a new area of visual interest in the interior. Those are respected and recover elements of patrimonial relevancy (stairs, mosaics, windows), integrating them in the actions and operations of recovery of the interior spaces. The project spreads particularly to the renovation of structural elements, since it are the reinforcement and the new execution of elements of the horizontal structure of the building, in the zones in ruinous condition.
During the execution of the works one proceeds to realize a restudy of the structure of the building, which returns with major precision that in the historical consulted documentation. The obtained differences are notable, since the observed reality indicates the presence and conviviality of different materials in the horizontal structure of the building.
It is estimated clearly as the intervention of the year 1959 he was contemplating the execution of the zone of stairs and elevator in forged ceramic and girders of reinforced concrete of singing in all the plants. With the above mentioned solution they execute the totality of the soils of the plant 1 ª, 5 ª and sobreático (in this case with forged of roof spaces and prefabricated semijoists), and the zone of the soil of the plant 2 ª between the stairs of access and the front towards the avenue of the Sea-coast. The rest of forged (soil of plant 2 ª towards Irrigation of Water, and the totality of the soils of the plants 3 ª and 4 ª – excluded the zones of access) present a structure of girders (plump trunks of chestnut-tree with little refine) and pontoons of wood, with entrevigado of paneling of wood, on which one arranges a slab of concrete lightly armed, and the terrazo in situ that constitutes the general pavement of the plants.
There exist areas and entire zones that need the select intense one of the structure amble (already be of wood or of concrete) that they do not suppose an increase of the weight of this one or of his thickness, at the time that there are respected the considerations inherent in a building of the protection degree as the one that occupies us. There concludes a good general condition of the structure horizontal amble, with the exception on behalf of forged of floor of the plant 2 ª towards Irrigation of Water, and of the areas of floor of bathrooms in the zones of forged of wood, which they need an action more drastic than the rest. Therefore, there spreads the intervention of the common zones to new areas, with diverse actions as:
Demolitions and demolitions of tabiquería, finished, false ceilings, screens, pavements and interior carpentries of each one of the plants of the building, staying the totality of the diaphanous plants.
Select, consolidation and reinforcement of areas of structure.
Execution of a new wrought compound of wood – concrete, composed by girders and pontoons of wood laminated of chestnut-tree, board of microlaminated wood and slab of reinforced concrete in the soil of the plant 2ª in Water irrigation, after be observing the evil been of this zone of wrought, affected up to compromising his stability.
Select of areas of soil of former bathrooms, in the zones of forged of wood, affected by the dampness and the wood-worm owed to water filterings.
Execution of new bathrooms, as well as from the closings and adjacent zones to step to the court of the building, recovered in every plant.
The following phases of the work enable dependences of the Doctors’ provincial College organized in the first two plants of the building, destined to uses explanatory and related to the meeting and the leisure. The rest of heights of the building corresponds to the headquarters of the Pharmacists’ provincial College, with uses of formation, administration, secretary, receipt of become a member of association, presidency, room of meetings, laboratory, center of information of the medicine, files and offices of the college.
The most significant aspect and definitorio of the interior of the plants of the building it is the well-known disproportion between opposite to the streets towards those who open lights (6,50 m) and the bottom of the plot (38,00 m). This fact is very relevant at the moment of defining the dependences of the program, since it is considered very important to avoid the presence of opaque elements that prevent and prevent the step of the natural light towards the interior of the building. This question can be considered to be the leit motiv of the offer of action, which organizes the plants of the building with constructive elements or of furniture that they allow the step of the natural light without constructing opaque partitions (result of the reform and extension of the year 1959, which was organizing and distributing the existing plants remaining very dark the interior zones). The recovery of the original court of the building helps to illuminate areas that otherwise would present a more dark design.
Hereby there arises the idea of enclosing in volumes of transparent glass the elements of the program that need representation, compactness or segregation in his use (especially managerial offices), preventing his reading as blind elements. These boxes have a definition of materials in his false ceilings and pavements that it distinguishes them of the rest. Also a better efficiency is achieved in the laying of the facilities of air conditioning, allowing to effect a general air conditioning of the plants, at the time that there is obtained a regularization personalized in the individual offices. The rest of the areas is organized as an opened office, with cubicles for work separated by furniture racks with you disable opened that contribute to a spatial joint reading in each of the plants.
As for the general organization, the description of the program in every plant is the one that continues:
In the First Plant one arranges a zone of reading and Irrigation of Water is towards the street, and the room of exhibitions of the Doctors’ College towards the avenue of The Sea-coast. The room of exhibitions presents a definition that allows to estimate partly the structure amble of girders of concrete of singing, which stay partly at sight, coexisting with the new false ceilings foreseen (in plate of carton plaster identical with white), being in turn the support of a few explanatory mobile panels, and obtaining at the same time a major vertical clearance in the dependences.
In the Second Plant there are organized two rooms of multiple uses.
In the Third Plant there gets accommodated a classroom of formation and the zone of meetings of the room of meetings of the Pharmacists’ College, with an attached office. His disposition in this plant facilitates the most sporadic use, and improves the accessibility from the exterior without acceding to other more intimate areas of the college. The classroom of formation and the room of meetings present an analogous definition, which allows to estimate the structure amble of wood of the top floor, which stays at sight, treated and select, coexisting with the new false ceilings foreseen (already be in board of wood or in plate of carton plaster identical with white), obtaining a better expressiveness of the materials as new – existing opposition, and a major vertical clearance in the dependences. The area of formation is completed by a classroom of computer science that can join to the classroom of formation by means of the opening of a mobile acoustic partition.
In the Fourth Plant one arranges the receipt and the general control in a central zone, with offices in the ends of Water irrigation and av/Marina (in boxes of transparent glass since already it has been indicated), a transparent box that encloses the compact files of the department of secretary, and the rest of working places opened for the corridor and flanked by racks also opened. To his backs one organizes the system of storage of the offices, in the shape of groups of cupboards and low racks that cross longitudinally the dividing flank opposite to the core of elevator – stairs, crowned by a volume in whose interior the wired up ones of the desks locate the conduits of facilities, which they distribute across the false ceiling or the racks. Thus it is possible to save the scanty height of some points, due to the existence of girders of singing. The system of cupboards joins the patinillos of facilities formed in cupboards of the central zone, staying the design definite and organized of a joint and compact way (this organizational scheme repeats itself in all the plants, with major or minor extension).
The Fifth Plant is occupied by the Center of Information of the Medicine (CIM) and the Laboratory, both by opening light towards the terrace of Water irrigation, a new stairs of access to the plant Sobreático, necessary because the existing one does not fulfill the regulation (width of stairs, dimensions of fingerprints and you block), another transparent box that encloses the compact files of the billing department, and the rest of working places opened for the corridor and flanked by racks, with a design that repeats that of the fourth plant. Also one withdraws the front of anodized existing aluminium in the terrace of the av/Marina (improper in a catalogued and protected building), and is replaced with other one of carpentry of wood organized with the general paces of the existing gallery.
The Attic Plant is destined to the department of computer science, and is formed as an office opened (with racks and cupboards lower that those of the rest of plants not to overwhelm in excess, when zones exist with lower heights) with his ceiling defined by the inclination of the cover of the building. Also the general stores and a room are located for the IT servants.
Its deslizantes arrange two zones of modular compact metallic files, of mechanical operation on rails fixed in the pavement of industrial parquet in the plant 4ª and 5ª. The above mentioned rails support, in turn, in metallic supports anchored in a new horizontal substructure amble arranged the effect and composed by metallic profiles HEB rested on the dividing walls. The whole weight of the compact files is gathered in these new girders, not controlling therefore the existing structure in the behavior or functioning of the set not to overload the existing girders of concrete or wood.
As for the interior definition of the intervention, it comes needed by actions of retreat of materials of coating in zones of the dividing walls, making the stone of masonry disclosed of those, with operations of consolidation, cleanliness and treatments hidrofugante and antipowder. In the false ceilings, sight chooses to leave the structure of wood him of forged in some zones, composed by girders and pontoons of chestnut-tree, in very good condition, submitted to specific treatments. The conviviality and the contrast of the irregular textures of the wood and the stone with the new materials (glass, carton plaster identical with white, boards of wood, facilities of lighting, etc) helps to grant character to the action, making coexist current elements with the habitual preexistences in a building of the crossbeam of the one that occupies us.
In short, the proposed intervention tries to solve the organization and the requirements of use and collegiate activity uniting the functional thing and the representative thing. The materials, systems and ended ready they respect the nobility of the building and favor his interior luminosity, eliminating in the possible thing the compartimentaciones and opaquenesses of previous interventions.
Work: Integral Rehabilitation and Building reform for headquarters of the Pharmacists’ Official College and dependences of the Doctors’ Official College of the province of A Coruña
Location: c/Riego de Agua, nº 29, A Coruña, Galicia, Spain
Authors: AJ Arquitectos (Andrés Patiño Eirín, José Manuel Gallego Fernández)
Client: Colegio Oficial de Farmacéuticos de la Provincia de A Coruña/Colegio Oficial de Médicos de la Provincia de A Coruña
Direction of Work: AJ Arquitectos (Andrés Patiño Eirín, José Manuel Gallego Fernández)
Construction company: Arkivolta, S.L.
Year: Project: 2009-2013 / End of the work: 2013
Fotografías: Héctor Santos-Díez | BISimages
A edificación na que se intervén é un edificio entre medianeiras situado nunha das zonas máis marcadamente características da cidade da Coruña, como é a representada polas dúas frontes ás que abre luces: a avenida de La Marina e a rúa Riego de Auga (dende a que se produce o acceso).
Orixinado sobre todo na segunda metade do século XIX como ensanche burgués da Cidade Alta, o Barrio da Peixaría salvará o espazo situado no istmo urbano no que se asenta a cidade, e será edificado configurando un mazá característica no que prevalece a dimensión lonxitudinal sobre o ancho das parcelas. Co paso do tempo, as edificacións pasarán a converterse na imaxe de galerías máis emblemática da cidade, configurando un conxunto de indiscutible interese arquitectónico e ambiental.
A edificación que nos ocupa, debedora de todas e cada unha das características mencionadas, engade a estas un deseño arquitectónico dos seus elementos de gran nobreza, visible e apreciable nas súas cornixas, soportais, galerías de madeira, impostas, trazas de arcos e molduras, nas súas fachadas ás rúas de Rego de Auga e La Marina. A disposición triaxial dos seus ocos e alzados é tamén frecuente en inmobles do ancho que nos ocupa (sobre 6,80 metros).
O edificio, cuxa construción data do ano 1870, con dirección das obras de Juan de Ciórraga, desenvólvese en planta Baixa, na que se sitúan o portal de acceso e un grande baixo accesible dende a rúa Riego de Auga e dende o soportal da avenida de La Marina. As plantas superiores (Primeira, Segunda Terceira e Baixo cuberta) destínanse en principio a vivendas, e posúen unha estrutura similar, con galería nos seus extremos (exceptuando a planta primeira e segunda no alzado á rúa Riego de Auga). Do ano 1959 procede o cambio de uso e a primeira reforma e ampliación (plantas Cuarta, Quinta e Baixo cuberta) do edificio de vivendas, para a súa adecuación ás oficinas e sede do entón Colexio provincial de Médicos e de Farmacéuticos (posteriormente segregado nos dous Colexios actuais).
As especiais condicións da edificación, que se encontra nunha área moi sensible da cidade, e cun Nivel de Protección Integral, fan que á complexidade das actuacións de reforma e adecuación contempladas se lle sumen as determinacións específicas previstas na normativa de protección do Plan Especial de Protección e Reforma Interior da Cidade Vella e Peixaría.
A intervención sobre o edificio propón a rehabilitación integral da totalidade da edificación, actuando nunha primeira fase con labores rehabilitadoras e recuperadoras de elementos comúns como o portal, a caixa de escaleiras-ascensor, a cuberta, os forxados de madeira e de cerámica, as fachadas e o patio do inmoble (desaparecido e cegado nas sucesivas intervencións que tiveron lugar ao longo da vida útil do edificio), ao tempo que elimina aquelas actuacións executadas que desvirtuaban as características principais da edificación. A reapertura do patio orixinal, busca desconxestionar e iluminar con luz natural os espazos centrais dunhas plantas definidas pola desproporción entre a súa anchura e o seu fondo, ao tempo que introduce un novo foco de interese visual no interior. Respéctanse e recuperan aqueles elementos de relevancia patrimonial (escaleira, mosaicos, vidreiras), integrándoos nas actuacións e operacións de recuperación dos espazos interiores. O proxecto esténdese particularmente á renovación de elementos estruturais, como son o reforzo e a nova execución de elementos da estrutura horizontal do inmoble, nas zonas en estado ruinoso.
Durante a execución das obras procédese a realizar un reestudo da estrutura do edificio, que se restitúe con maior precisión que na documentación histórica consultada. As diferenzas obtidas son notables, posto que a realidade observada indica a presenza e convivencia de diferentes materiais na estrutura horizontal do edificio.
Apréciase claramente como a intervención do ano 1959 contemplaba a execución da zona de escaleira e ascensor en forxado cerámico e vigas de formigón armado de canto en todas as plantas. Coa devandita solución execútanse a totalidade dos chans da planta 1ª, 5ª e sobreático (neste caso con forxado de bovedillas e semiviguetas prefabricadas), e a zona do chan da planta 2ª entre a escaleira de acceso e a fachada cara á avenida da Mariña. O resto de forxados (chan de planta 2º cara a Rego de Auga, e a totalidade dos chans das plantas 3ª e 4ª-excluídas as zonas de acceso) presentan unha estrutura de vigas (madeiros repoludos de castaño con pouco desbaste) e pontóns de madeira, con entrevigado de tarima de madeira, sobre o que se dispón unha lousa de formigón lixeiramente armado, e o terrazo in situ que constitúe o pavimento xeral das plantas.
Existen áreas e zonas enteiras que requiren un saneado intenso da estrutura portante (xa sexa de madeira ou de formigón) que non supoñan un incremento do peso desta ou do seu espesor, ao tempo que se respecten as consideracións inherentes a un edificio do grao de protección como o que nos ocupa. Conclúese un bo estado xeral da estrutura portante horizontal, coa excepción de parte do forxado de piso da planta 2ª cara a Rego de Auga, e das áreas de piso de aseos nas zonas de forxado de madeira, que requiren unha actuación máis drástica que o resto. Polo tanto, esténdese a intervención das zonas comúns a novas áreas, con actuacións diversas como:
Derrubamentos e demolicións de tabiquería, rematados, falsos teitos, biombos, pavimentos e carpintarías interiores de cada unha das plantas da edificación, quedando a totalidade das plantas diáfanas.
Saneado, consolidación e reforzo de áreas de estrutura.
Execución dun novo forxado mixto de madeira-formigón, composto por vigas e pontóns de madeira laminada de castaño, taboleiro de madeira microlaminada e lousa de formigón armado no chan da planta 2ª en Rego de Auga, tras observarse o mal estado desta zona de forxado, afectado ata comprometer a súa estabilidade.
Saneado de áreas de chan de antigos aseos, nas zonas de forxado de madeira, afectados pola humidade e a couza, debidas a filtracións de auga.
Execución de novos aseos, así como dos cerramentos e zonas de paso lindantes ao patio da edificación, recuperado en cada planta.
As seguintes fases da obra habilitan dependencias do Colexio provincial de Médicas organizadas nas dúas primeiras plantas do edificio, destinadas a usos expositivos e relacionados coa reunión e o ocio. O resto de alturas do inmoble corresponde á sede do Colexio provincial de Farmacéuticos, con usos de formación, administración, secretaría, recepción de colexiados, presidencia, sala de xuntas, laboratorio, centro de información do medicamento, arquivos e oficinas do colexio.
O aspecto máis significativo e definitorio do interior das plantas do edificio é a notoria desproporción entre o fronte ás rúas cara ás que abren luces (6,50 m) e o fondo da parcela (38,00 m). Este feito é moi relevante á hora de definir as dependencias do programa, posto que se considera moi importante evitar a presenza de elementos opacos que impida e obstaculice o paso da luz natural cara ao interior da edificación. Esta cuestión pode considerarse como o leit motiv da proposta de actuación, que organiza as plantas do edificio con elementos construtivos ou de mobiliario que permiten o paso da luz natural sen construír tabiques opacos (resultado da reforma e ampliación do ano 1959, que organizaba e distribuía as plantas existentes quedando moi escuras as zonas interiores). A recuperación do patio orixinal da edificación contribúe a iluminar áreas que doutro xeito presentarían un deseño máis lóbrego.
Deste xeito xorde a idea de encerrar en volumes de vidro transparente os elementos do programa que requiren representación, compactidade ou segregación no seu uso (sobre todo despachos directivos), impedindo a súa lectura como elementos cegos. Estas caixas teñen unha definición de materiais nos seus falsos teitos e pavimentos que as singulariza do resto. Tamén se logra unha mellor eficacia no tendido das instalacións de climatización, permitindo efectuar unha climatización xeral das plantas, ao tempo que se consegue unha regularización personalizada nos despachos individuais. O resto das áreas organízase como unha oficina aberta, con cubículos para traballo separados por mobles estantes con andeis abertos que contribúen a unha lectura espacial conxunta en cada unha das plantas.
En canto á organización xeral, a descrición do programa en cada planta é a que segue:
Na Planta Primeira disponse unha zona de lectura e estar cara á rúa Riego de Auga, e a sala de exposicións do Colexio de Médicos cara á avenida de La Marina. A sala de exposicións presenta unha definición que permite apreciar en parte a estrutura portante de vigas de formigón de canto, que quedan en parte á vista, convivindo cos novos falsos teitos previstos (en placa de cartón xeso pintado de branco), sendo á súa vez o soporte duns paneis expositivos móbiles, e conseguindo ao mesmo tempo unha maior altura libre nas dependencias.
Na Planta Segunda organízanse dúas salas de usos múltiples.
Na Planta Terceira acomódase unha aula de formación e a zona de reunións da sala de xuntas do Colexio de Farmacéuticos, cun despacho anexo. A súa disposición nesta planta facilita o uso máis esporádico, e mellora a accesibilidade dende o exterior sen acceder a outras áreas máis íntimas do colexio. A aula de formación e a sala de reunións presentan unha definición análoga, que permite apreciar a estrutura portante de madeira do piso superior, que queda á vista, tratada e saneada, convivindo cos novos falsos teitos previstos (xa sexa en taboleiro de madeira ou en placa de cartón xeso pintado de branco), conseguindo unha mellor expresividade dos materiais como oposición novo-existente, e unha maior altura libre nas dependencias. A área de formación complétase cunha aula de informática que se pode incorporar á aula de formación mediante a apertura dun tabique móbil acústico.
Na Planta Cuarta disponse a recepción e o control xeral nunha zona central, con despachos nos extremos de Rego de Auga e av/Mariña (en caixas de vidro transparente como xa se indicou), unha caixa transparente que encerra os arquivos compactos do departamento de secretaría, e o resto de postos de traballo abertos ao corredor e flanqueados por estantes tamén abertos. Ás súas costas organízase o sistema de almacenaxe das oficinas, en forma de agrupacións de armarios e estantes baixos que percorren lonxitudinalmente o flanco medianeiro oposto ao núcleo de ascensor-escaleira, coroadas por un volume en cuxo interior se sitúan os condutos de instalacións, que distribúen a través do falso teito ou dos estantes, os cableados das mesas de traballo. Deste modo pódese salvar a escasa altura dalgúns puntos, debido á existencia de vigas de canto. O sistema de armarios únese aos patinillos de instalacións configurados en armarios da zona central, quedando o deseño definido e organizado de modo conxunto e compacto (este esquema organizativo repítese en todas as plantas, con maior ou menor extensión).
A Planta Quinta está ocupada polo Centro de Información do Medicamento (CIM) e o Laboratorio, ambos os dous con apertura de luces cara á terraza de Rego de Auga, unha nova escaleira de acceso á planta Sobreático, necesaria porque a existente non cumpre a normativa (ancho de escaleira, dimensións de pegadas e tabicas), outra caixa transparente que encerra os arquivos compactos do departamento de facturación, e o resto de postos de traballo abertos ao corredor e flanqueados por estantes, cun deseño que repite o da planta cuarta. Tamén se retira a fachada de aluminio anodizado existente na terraza da av/Mariña (impropia nun edificio catalogado e protexido), e substitúese por outra de carpintaría de madeira organizada cos ritmos xerais da galería existente.
A Planta Sobreático destínase ao departamento de informática, e configúrase como unha oficina aberta (con estantes e armarios máis baixos que os do resto de plantas para non sufocar en exceso, ao existir zonas con alturas máis baixas) co seu teito definido pola inclinación da cuberta da edificación. Tamén se sitúan os almacéns xerais e un cuarto para os servidores informáticos.
Dispóñense dúas zonas de arquivos modulares compactos metálicos deslizantes, de accionamento mecánico sobre raís encaixados no pavimento de parqué industrial na planta 4ª e 5ª. Os devanditos raís apoian, á súa vez, en soportes metálicos ancorados nunha nova subestrutura horizontal portante disposta para o efecto e composta por perfís metálicos HEB apoiados nos muros medianeiros. Todo o peso dos arquivos compactos se recolle nestas novas vigas, non intervindo polo tanto a estrutura existente no comportamento ou funcionamento do conxunto para non sobrecargar as vigas de formigón ou madeira existentes.
En canto á definición interior da intervención, vén precisada por actuacións de retirada de materiais de revestimento en zonas dos muros medianeiros, deixando descuberta a pedra de cachotaría daqueles, con operacións de consolidación, limpeza e tratamentos hidrofugante e antipo. Nos falsos teitos, óptase por deixar vista a estrutura de madeira dos forxados nalgunhas zonas, composta por vigas e pontóns de castaño, en moi bo estado, sometidas a tratamentos específicos. A convivencia e o contraste das texturas irregulares da madeira e a pedra cos novos materiais (vidro, cartón xeso pintado de branco, taboleiros de madeira, instalacións de iluminación, etc) contribúe a outorgar carácter á actuación, facendo convivir elementos actuais coas preexistencias habituais nun edificio da soleira do que nos ocupa.
En resumo, a intervención proposta pretende resolver a organización e os requisitos de uso e actividade colexial xuntando o funcional e o representativo. Os materiais, sistemas e acabados dispostos respectan a nobreza do inmoble e favorecen a súa luminosidade interior, eliminando no posible as compartimentacións e opacidades de intervencións anteriores.
Obra: Rehabilitación Integral e Reforma de edificio para sede do Colexio Oficial de Farmacéuticos e dependencias do Colexio Oficial de Médicos da provincia de A Coruña
Emprazamento: c/Riego de Agua, nº 29, A Coruña, Galicia, España
Autores: AJ Arquitectos (Andrés Patiño Eirín, José Manuel Gallego Fernández)
Cliente: Colexio Oficial de Farmacéuticos da Provincia de A Coruña/Colexio Oficial de Médicos da Provincia de A Coruña
Dirección de Obra: AJ Arquitectos (Andrés Patiño Eirín, José Manuel Gallego Fernández)
Empresa Constructora: Arkivolta, S.L.
Ano: Proxectos: 2009-2013 / Fin de Obra: 2013
Fotografías: Héctor Santos-Díez | BISimages





























