O populismo derrótase na cidade | Óscar Tenreiro Degwitz

3.5 (70%) 2 votes

Es nuestra labor favorecer el encuentro entre lo precario y lo establecido en un espacio público común | Óscar Tenreiro Degwitz | Fuente: oscartenreiro.com
É o noso labor favorecer o encontro entre o precario e o establecido nun espazo público común | Óscar Tenreiro Degwitz | Fonte: oscartenreiro.com

É certo que o ambiente urbano, diciámolo a semana pasada, inflúe no cidadán dunha maneira tal que crea diferenzas entre os individuos, diferenzas que poden separar, excluír, ser factor de desasosego e tensión. A educación do home urbano, e como consecuencia dela o mejoramiento da calidade da súa vida de familia, ten que ter como obxectivo a redución desas diferenzas mediante unha elevación da súa sensibilidade ás carencias da cidade, cuxa consecuencia é un reto ao Estado, un reto ás Institucións.

Non estou a falar só de que na cidade, no barrio, ou na vivenda haxa ou non haxa auga, ou teléfono, ou mesmo luz eléctrica, é dicir, de satisfacción de necesidades. Falo de todas as outras cousas que “fan” da cidade “polis, civitas”, que a converten na máis alta creación cultural do home.

E a ese respecto vale a pena mencionar as diferenzas entre un europeo, cidadán de calquera das cidades que encheron capítulos da historia cultural da humanidade, e un norteamericano habitante dalgunha desas grandes cidades nadas da expansión industrial de Estados Unidos, na que todos os servizos básicos están satisfeitos pero que nada significan para os efectos deses valores que acabamos de mencionar. Cidades como Basilea, por exemplo, prodixio de equilibrio, ou Detroit, prodixio de irracionalidad e dispersión. Ou escollamos unha cidade pequena, Pontevedra de Galicia e Lexington, en Kentucky.

Canta diferenza de actitudes do cidadán ante o resto dos cohabitantes do seu espazo urbano!

O un practicante da convivencia na praza, o parque, nos numerosos espazos que a vella cidade e as súas sucesivas expansións ofrece, cargados de historia, mentres vai ao seu traballo moitas veces a pé, ou goza do lecer da convivencia civilizada dos espazos públicos que son de todos. O outro, afeito ver a paisaxe urbana desde o seu automóbil, transitando por unha autoestrada aínda vivindo nunha minúscula cidade, que convive cos outros nun Centro Comercial, é dicir, na práctica do consumo. Dúas culturas da cidade contrapostas. Dous tipos de home diferentes. Dúas dinámicas da vida familiar. E a do país do Norte moito ha contribuído a dispersar as relacións entre pais e fillos, entre irmáns, entre membros da familia estendida, para substituílas por unha relación ensimesmada nos termos da parella, parella que por certo considérase tan esencial, tan única, tan xustificable só por ela mesma, que xa non importa se no seo dela revívase ou non o misterio da vida. E xorden entón, como unha necesidade, parellas do mesmo sexo.

En Venezuela é particularmente necesario que falemos deses valores da cidade. É necesario superar o discurso xornalístico sobre urxencias para que entendamos que as esixencias deben ir moito máis alá, dirixidas a desenvolver en todos nós unha comprensión máis madura, máis ampla do que pode esperarse dunha cidade moderna. Non se trata de esquecerse dos inxentes problemas diarios, senón que nos deamos conta que os obxectivos finais implican un nivel superior ao do mezquino populismo.

Non entendemos que estamos en realidade fundando a nosa cultura urbana. Que a pesar de que se asimilou en gran parte á imitación do Norte, está diferenciada dela pola forte convivencia que mantemos aquí co popular, convivencia que talvez nos ofrece a posibilidade de conferirlle ás nosas cidades a súa propia personalidade. En efecto, en Latinoamérica, a persistencia dos patróns de conduta populares, que non puideron ser dobregados pola cidade porque esta é débil, desestructurada e balbuceante, especialmente en países como o noso, parece ser a forza máis importante na cal apoiarse para tentar iso que chamei novos modos de convivencia.

Isto, unido a un esforzo consistente para impedir que desapareza a cidade tradicional decimonónica, pode constituírse na clave para buscar o equilibrio. Un equilibrio do cal sen dúbida terá que formar parte a cidade “moderna”, imitativa e ata certo punto superposta, pero tamén parte do noso proceso. Trátase en suma de modificar tendencias. E de facer un esforzo sistemático e sostido para ir recuperando para cada quen condicións urbanas estimuladoras do desenvolvemento persoal. Que como xa dixemos, realízase, se é realmente desenvolvemento, na convivencia familiar.

É un labor lento e difícil. En lugar de ser a cidade civilizada, ordenada, relativamente harmoniosa, a que vai progresivamente “civilizando” á cidade desasistida e golpeada polo abandono, á cidade histórica deteriorada ou á cidade marxinal, o que esta ocorrendo é que o marxinal, a deterioración, os standards diminuídos, o abandono, as sedes institucionais sen calidade algunha, van erosionando á cidade civilizada.

Ese é o sedimento que deixou nos nosos países a ilusión do populismo, a crenza de que a democratización é unha especie de repartición parella de oportunidades que debían vir dun Estado filantrópico, imbuído dunha idea distributiva elemental. Ilusión que foi unha resposta política a outra ilusión, a do socialismo marxista, hoxe enarborado polo Poder caudillista, concibido como un férreo control capaz de garantir un equilibrio teórico e unha produción de riqueza gozada polas grandes maiorías.

Ambos os populismos, angustiados pola idea de cantidade, golpearon a calidade da nosa educación en nome da universalidade do ensino custe o que custe, son o apoio para políticas de vivenda que construíron e constrúen por todo o país vivendas incapaces de formar cidade, que fixo e fai dos hospitais cascarones baleiros: un modo de ver a acción pública que é o maior obstáculo para a formación da nosa cultura urbana. E un dos campos onde esa loita contra o populismo deberá resolverse triunfadora se queremos reverter esas tendencias nefastas, é na cidade, no modo de vernos como cidadáns.

Óscar Tenreiro Degwitz, Arquitecto.
Venezuela, xaneiro 2008,
Entre o Certo e o Verdadeiro

Óscar Tenreiro Degwitz
Es un arquitecto venezolano, nacido en 1939, Premio Nacional de Arquitectura de su país en 2002-2003, profesor de Diseño Arquitectónico por más de treinta años en la Universidad Central de Venezuela, quien paralelamente con su ejercicio ha mantenido ya por años presencia en la prensa de su país en un esfuerzo de comunicación hacia la gente en general de los puntos de vista del arquitecto acerca de los más diversos temas, entre los cuales figuran los agudos problemas políticos de una sociedad como la venezolana. Tenreiro practica así lo que el llama el “pensamiento desde y hacia la arquitectura”, insistiendo en que lo hace como arquitecto en ejercicio, para escapar de los estereotipos y cautelas propios de la “crítica arquitectónica”. Respecto a la cual no oculta su desconfianza, que explica recurriendo al aforismo de Nietzsche sobre el crítico de arte “que ve el arte desde cerca sin llegar a tocarlo nunca”.

Arquivado en: faro, Óscar Tenreiro Degwitz

Tags: , , , , , , , , , , , ,