Parar o tempo | Íñigo García Odiaga

Coliseo romano, intervención de Rafael Stern, 1807

Moitos son os edificios ao longo da historia cuio destino final foi o de servir de canteira. Canteiras de bloques xa tallados que se empregaban na construción de obras próximas, nunha sorte de canibalismo arquitectónico. Si prefírese, por suavizar o termo e volvelo máis contemporáneo, este proceso poderíase cualificar de reciclaxe, xa que á fin e ao cabo, este proceso podería identificarse como a obtención dunha materia prima a partir da reutilización de desfeitos co fin de aforrar enerxía. Por contra este mecanismo de reutilización parécese máis a unha transfusión, xa que non se pode ignorar que a alma, a esencia ou a memoria do edificio orixinal contaminará a futura obra, provocando un efecto similar ao dos irmáns de sangue.

Este é o caso do Coliseo romano, cuio lado sur converter en lugar de extracción de sillares durante a Idade Media de forma que as súas pedras aínda palpitan noutros edificios da capital italiana, alargando o seu tempo, multiplicando a vida útil desa materia pétrea.

Esta sangría material supuxo graves danos no edificio polo que se tiveron que cometer obras de contención estructural nos dous extremos do anel exterior. En 1828 Giuseppe Valadier encárgase de consolidar un dos extremos dese anel exterior para poder así conter empúxelos laterales. A súa intervención reconstrúe en ladrillo e mármore branco, para as zonas labradas, algunhas arcadas en cada planta, ás que engade despois un contrafuerte en cada nivel.

Sepárase do orixinal polo uso dun material diferente, pero reproduce a súa trama compositiva, á que engade dramatismo con algúns arcos ou pezas incompletas, que deixan ver os enxarxes do ladrillo, simulando que alí, alén desas xuntas, faltan arcos similares ata completar todo o exterior. Podería afirmarse que é unha intervención arquitectónica que non resolve únicamente o problema estructural senón que pretende engadir contido dando unha explicación sobre o monumento na súa totalidade.

En cambio, anos antes, concretamente en 1807, o arquitecto Rafael Stern, enfrontouse co outro extremo desa parede inestable do Coliseo que ameazaba ruína. A súa misión, exactamente a mesma que no caso anterior, era a de conter o deterioro dando estabilidade estructural a ese bordo da ruína. Un gran contraforte, tamén de ladrillo, que percorre a totalidade da vertical nun único xesto foi a solución empregada. Un único resalte, á altura da cornisa do segundo nivel, expresa o cambio de espesor da peza para adecuarse ao grosor dos muros existentes. É un xesto rotundo, seco, mudo, que a primeira vista, únicamente é entendible desde a funcionalidad estrictamente estructural. Podería ata cualificarse como unha actitude inxenieril.

Pero unha segunda mirada máis detida, outorga outro tipo de información. Os dous arcos contiguos, moi deteriorados e con bloques moi movidos, ata a piques de desmoronarse, foron tapiados. Mediante esta acción o seu estado de deterioro foi conxelado, non foron recolocados nunha situación teórica propia da disciplina. Stern detén o tempo do coliseo xusto nese momento, conservando o dramatismo da situación do edificio.

Son precisamente esta conxelación e o radical minimalismo linguístico da súa proposta, as armas que o seu proxecto utiliza para distanciarse do tempo do edificio romano, cedéndolle todo o protagonismo que lle corresponde.

Faise difícil pensar que a obra de Stern, con vinte anos máis que a construída por Valadier, poida resultar máis contemporánea, pero é que parar o tempo é un logro que moi poucos proxectos alcanzan, entrando con iso nunha linguaxe atemporal que os mantén vivos ao longo do tempo.

íñigo garcía odiaga . arquitecto

san sebastián. xaneiro 2013

Íñigo García Odiaga

Arquitecto. Editor de NOMU. 1/5 del estudio de arquitectura VAUMM. Vivo en Donosti.

follow me

Arquivado en: artigos, Íñigo García Odiaga

Tags: , , , , , ,