Ocasións perdidas | José Ramón Hernández Correa


O mes pasado, o compañeiro Joan Carles Sánchez, como consecuencia duns comentarios que fixemos en twitter sobre a humildad e a sencillez de trato dos grandes mestres, suxeriume que lle dedicase unha entrada deste blog a Alejandro de la Sota; non tanto para expoñer un discurso académico como para contar os meus vivencias persoais co xenio.

Pois ben: Non tiven vivencias persoais con el. Non o coñecín.

Alejandro de la Sota | arquitectamoslocos.blogspot.com.es

Alejandro da Sota foi profesor da Escola de Madrid durante un breve período, que terminou en 1971 (si non estou mal informado), e eu empecei a carreira en setembro de 1977.

É certo que foi máis dunha vez á escola, chamado por algún profesor amigo, a dar algunha charla, pero a maioría de estudantes eramos tan bobo que non viamos máis aló dos nosos narices. Estabamos tan angustiados coas nosas asignaturas que si unha figura desas non ía á túa clase, chamado polo teu profesor, para que ti fixeses algún exercicio sobre o que contase, non che afectaba. Non era cousa túa e non tiña nada que ver contigo.

Por exemplo, unha tarde Miguel Fisac veu á miña clase de Análise II, e escoitámoslle uns vinte alumnos. Nada máis. Tiven a sorte de que me tocou, e nunca esquecerei o que nos contou (xa o escribín en parte neste blog, e seguireino contando porque son moi repetitivo). Pero os da clase de á beira (e de todas as demais) perdéronllo, como mo perdeu eu si el houbese ir a falar á clase de á beira (ou a calquera outra).

A outra clase, a dun amigo meu, veu Pablo Palazuelo, que lles contou que empezara a estudar arquitectura, pero que o deixou. Díxoo tímidamente; só lle faltou engadir:

“Eu non son tan intelixente como vostedes”.

E faloulles de cuestións que el tiña moi presentes na súa pintura, e como entendía a escultura. E, polo visto, con esa seriedade que tiña e esa mirada tan aceirada, foi moi amable e moi cariñoso con todos eles. Os alumnos desa clase tiñan que facer un traballo sobre as esculturas de Palazuelo que se estaban a expoñer entón en Madrid. Como eu non era dese grupo e non tiña que facer ese traballo, pois non fun á charla. Aforreina. (Deus, que listo era).

Moitos anos despois (tamén o contei xa), no curso en que fun profesor, José Antonio Corrales tivo a amabilidade e a xenerosidade de vir a clase para explicar o Pavillón de Bruxelas. Escoitárono os meus alumnos, e non todos. Tampouco houbo unha afluencia masiva doutras clases. (Creo recordar que veu un alumno que non era do grupo. O mesmo foron dous).

O compañeiro de Corrales e coautor do citado pavillón, Molezún, foi tamén profesor da escola de Madrid, e tampouco asistín a ningunha das súas clases (aínda que afortunadamente si o escoitei no Johnny). Aí non teño escusa: Foi profesor nos anos nos que eu estudaba alí. El ía pola mañá, eu pola tarde… Escusas imperdoables.

Repito: Estabamos demasiado sufocados coas nosas clases como para ir a outras, sobre todo nos primeiros cursos. Agora recórdoo con rabia: Tantas ocasións perdidas; tantos homes de talento pasando ao meu lado, e min sen decatarme.

En parte, non me decataba porque eles non parecían personaxes importantes. Non ían pola vida como “personaxes”. Eu apenas sabía nada de arquitectura, pero cando oía falar dalgunha obra mestra (o Ximnasio Marabillas, Bankunión, a igrexa dos dominicanos…) dicíame:

“Ah, pero esta obra é dese señor que vin hai uns meses no corredor? ” Non o parecía. Non ía de “xenio”. Parecía tan “normal”…

A este respecto, Fullaondo contounos unha anécdota do profesor Molezún, para facernos ver a paciencia infinita e a humildade daquel xigante:

Estaba a corrixirlle uns esbozos a un alumno, suxeríndolle que cambiase algunha cousa (imaxinádevos un dos mellores arquitectos de Europa analizándovos un esbozo e suxeríndovos algún cambio), e o alumno porfiaba e porfiaba, discutía e discutía, negábase e negábase.

(Comentario: Unha teoría moi estendida na escola era que non se debía asentir con mansedume a calquera indicación que che fixese o profesor. Había que mostrar carácter, defender as propias ideas e non dar o brazo a torcer. Con esta técnica, unida a un cansinismo inesgotable, moitos alumnos conseguían esgotar ao seu profesor. Ás veces funcionaba).

O caso é que Molezún lle indicaba que a entrada podería ser máis ampla, ou estar algo máis protexida se a planta fixese un lixeiro caneo, ou que o espazo a dobre altura do vestíbulo era demasiado angosto e se se ensanchase un pouco podería recibir máis luz… ou o que fora. E o alumno, moi en plan artista, que non e que non, que se “eu, o que pretendo… “, que se “eu quero resaltar… “, que se eu, eu, eu, me imaxino con que nivel e con que mestría ante aquel aficionadillo de profesor.

Molezún tomaba o lapis, debuxáballe variantes (seguramente moito peores), indicáballe exemplos señeros… e o alumno que non e que non e que non.

Ao final o profesor deixou o portaminas sobre a mesa, mirou o alumno e díxolle:

“Bo; de acordo. Se vostede o ve así…”

Cunha actitude de humildade, de “quen é eu para indicarlle nada, se o proxecto é seu”.

Años despois deime conta de que me rozara (mesmo fisicamente) con toda esa pléiade de grandes talentos (e máis que non mencionei), aos que desprezara sistematicamente porque tiña que estudar álxebra ou facer unha práctica de instalacións, porque as árbores non me deixaban ver o bosque e porque o meu miserable punto de vista estaba á altura do pasto que tiña que rumiar.

José Ramón Hernández Correa
Doutor Arquitecto e autor de Arquitectamos locos?
Toledo · agosto 2013

José Ramón Hernández Correa

Nací en 1960. Arquitecto por la ETSAM, 1985. Doctor Arquitecto por la Universidad Politécnica, 1992. Soy, en el buen sentido de la palabra, bueno. Ahora estoy algo cansado, pero sigo atento y curioso.

follow me

Arquivado en: artigos, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , , ,