Hemisferio | Antonio S. Río Vázquez

Main Concourse, Grand Central Terminal, NY; Library of Congress

Hemisferio

Nun dos seus ensaios sobre a antigüidade clásica, Oddone Longo destaca a relación entre espazo de conquista e espazo arquitectónico no Imperio Romano[1], unha correspondencia que se pode observar dun modo representativo na Domus Aurea,a fastuosa residencia do emperador Nerón que se estendía sobre catro das sete outeiros romanos.

Entre as curiosas realizacións que albergaba o palacio imperial —denominadas adecuadamente Incredibilia Neronis—, destacaba a singular «máquina arquitectónica» que cubría unha das salas de banquete e que Cayo Suetonio describe no capítulo XXXI da biografía de Nerón:

En nada gastou tanto, con todo, como nas súas construcións; estendeu a súa casa desde o palacio ata as Esquilias, chamando ao edificio que os unía Casa de paso; destruída esta por un incendio, fixo construír outra que se chamou Casa de Ouro, de cuxa extensión e magnificencia bastará dicir que no vestíbulo víase unha estatua colosal de Nerón de cento vinte pés de altura; que estaba rodeada de pórticos de tres fileiras de columnas e de mil pasos de lonxitude; que nela había un lago imitando o mar, rodeado de edificios que simulaban unha gran cidade; que se vían así mesmo explanadas, campos de trigo, viñedos e bosques poboados de gran número de rebaños e de fieras. O interior era dourado por todas partes e estaba adornado con pedrerías, nácar e perlas. O teito dos comedores estaba formado de tablillas de marfil movibles, por algunhas aberturas dos cales brotaban flores e perfumes. Destas salas, a máis fermosa era circular, e viraba noite e día, imitando o movemento de rotación do mundo.[2]

De todas as construcións do emperador, a cúpula xiratoria que simula o hemisferio celeste convértese na representación perfecta da concepción espacial romana, que atopa a súa paradigma na gran cúpula do Panteón. Emerxendo da terra, o seu enorme hemisferio pétreo contraponese ao dinamismo do seu antecedente doméstico. O carácter estático enfatízase coa luz do óculo aberto no seu cénit, única testemuña do tempo, como recordaba o historiador Dion Casio:

Agripa completou o edificio chamado Panteón. Leste posuía devandito nome como consecuencia das imaxes que o decoraban de moitos deuses, incluídos Marte e Venus pero, na miña opinión, o nome vén dado porque a súa forma con cúpula era similar á do ceo.[3]

O viaxeiro que chegue de madrugada á Grand Central Station de Nova York tamén se atopará debaixo dun gran mapa celeste representado na bóveda do vestíbulo principal. Un dos arquitectos, Whitney Warren, previra inicialmente que o teito da estación permitise a entrada de luz natural, pero problemas de tempo e de orzamento obrigáronlle a desechar esa idea. Foi entón cando o proyectista viuse obrigado a deseñar unha simulación ao xeito de Nerón.

Para facer realidade o seu proxecto contou coa colaboración do pintor francés Paul César Helleu, quen emuló o firmamento cos seus constelaciones douradas sobre un manto azul cerúleo. Helleu dispuxo 59 luminarias no lugar das principais estrelas de cada agrupación, conformando unha nova «máquina arquitectónica» por encima do movemento aleatorio dos viaxeiros[4].

Como a sala de Nerón, o deseño de Helleu contiña varias incógnitas: A súa pintura non representaba o ceo estadounidense, senón o seu coñecido ceo do Mare Nostrum romano. Ademais, o debuxara investido. Algúns intuíron nesa representación un posible erro á hora de trasladar á cuberta a información astrográfica. Outros, sencillamente, que Helleu non concibira a súa obra para que a observasen os homes, senón os deuses, como tantas creacións cósmicas ao longo da historia.

antonio s. río vázquez . arquitecto

a coruña. noviembre de 2012

Notas:

[1] LONGO, O., El universo de los griegos. Actualidad y distancias, Acantilado, Barcelona, 2009, 395

[2] SUETONIO, C., Vida de los doce Césares, Espasa, Madrid, 2003, XXXI

[3] CASIO, D., Historia Romana, Gredos, Madrid, 2004, LIII

[4] A obra de Helleu foi recuperada nunha restauración do ano 1998. Permaneceu oculta durante casi sesenta anos. Na restauración colocaronse LEDs de intensidades diferentes, logrando un parecido ainda maior co firmamento real.

Antonio S. Río Vázquez

Antonio S. Río Vázquez (A Coruña, 1981) es arquitecto por la E.T.S.A. de A Coruña, master en Urbanismo y doctor por la Universidade da Coruña. Especializado en teoría y diseño, su línea de trabajo se ha centrado en la investigación y divulgación del patrimonio arquitectónico moderno. Ha desarrollado proyectos de modo independiente y ha colaborado con varios estudios de arquitectura. Es socio fundador de Aroe Arquitectura. Es profesor en el Departamento de Proyectos Arquitectónicos, Urbanismo y Composición de la Universidade da Coruña, y ha sido profesor invitado en la Robert Gordon University de Aberdeen (Reino Unido), en la Universidade do Minho (Portugal) y en la Università degli Studi di Roma La Sapienza (Italia). Es miembro de la red UEDXX Urbanism of European Dictatorships during the XXth Century, del Grupo de Investigación en Historia de la Arquitectura IALA y del Grupo de Innovación Educativa en Historia de la Arquitectura. Ha formado parte del proyecto de investigación FAME Fotografía y Arquitectura Moderna en España, 1925-1965. Los resultados de sus investigaciones, tanto personales como conjuntas, han servido como aportación a eventos de debate y difusión científica y han sido publicados en libros y revistas.

follow me

Arquivado en: Antonio S. Río Vázquez, artigos

Tags: , , , , , , , , , ,