O espírito das galiñas | José Ramón Hernández Correa

5 (100%) 2 vote[s]

No primeiro curso de arquitectura da ETSAM, que para min foi o de 1977-78, había unha materia (para min maldita) que se chamaba “Análisis de Formas”, e cuxo catedrático era Javier Seguí. (A outra catedrática da materia -creo que veu algo despois, pero non o recordo ben- era Helena Iglesias, que a enfocaba dun xeito totalmente diferente e esixía habilidades e aptitudes practicamente opostas ás que pedía a primeira cátedra: Isto é un sinal máis da esquizofrenia propia desta maldita carreira que tanto amamos, pero isto será tema doutra entrada. Hoxe non toca).

Javier Seguí e os seus profesores seguramente terían sido excelentes nos últimos cursos de carreira ou no doutorado (algún deles imparte agora cursos de doutorado e, polo que me contan, é moi bo), pero en primeiro curso eran sinxelamente terroríficos. Eu tiña dezasete anos. Non era máis parvo do normal, pero tampouco máis espelido. Non entendía nada. Crera infundadamente durante o bacharelato que sabía debuxar (polo menos gustábame moito e aplicábame bastante), pero aquí estaba completamente perdido. No colexio debuxaba laminitas A4 sobre o pupitre, e aquí había que debuxar en A1, en cabalete. No colexio debuxaba coa man e o boneco, e aquí había que debuxar co brazo enteiro, e mesmo coas costas, coas cadeiras, con todo. O xesto era importante para afrontar debuxos nun formato para min tan grande e desbordante, no que non traballara nunca e no que me perdía.

Pero os profesores, en vez de axudar con consellos técnicos ou co exemplo (ai, o exemplo), soltábannos discursos teóricos e filosóficos sobre a forma, a expresión, a misión da representación, a evocación, etc.

Recomendáronnos ler  Punto e línea sobre o plano, dun tal Kandinski, a quen non oíra nomear na miña vida. Empecei a lelo e non entendín nada.

Sentíame moi angustiado.

O curso empezaba con temas de expresión libre, manchas abstractas, masas de cor, etc. Todo iso, como digo, cargado de profundo contido ideolóxico-teórico absolutamente indixerible.

Cada día era un susto novo. Unha vez trouxeron unhas cantas galiñas en gaiolas que repartiron polo chan da aula.

Abriron as gaiolas e soltaron as galiñas. ¡Hala! ¡A debuxar!

Recordo especialmente a cantidade de excrementos que soltaban. Seguramente estaban estresadas. Non o sei. (Eu si que estaba estresado e excrementicio).

O caso é que, como puiden, intentei debuxalas. Quedábanme unhas liñas insípidas, bastante ríxidas, torpes.

Para colmo os profesores dicíannos que non tiñamos que debuxar as galiñas, senón o seu espírito.

Galiña. Apunte de Van Gogh. 1890

¿Eh? ¿Que era iso do espírito das galiñas?

-Non debuxedes a súa forma exterior, a súa mera aparencia. Ide máis alá. Penetrade nelas. Captade o seu espírito.

¡Merda de galiña! ¿Era iso? ¿Era ese o seu espírito?

Querían dicirnos (creo; aínda non estou seguro) que non debuxásemos as galiñas académica e melifluamente, senón que intentásemos captar a súa estrutura, o seu movemento, algo que nos suxerisen… Eu que sei.

Querían que ante o estímulo visual provocado por unha galiña plasmásemos unhas manchas que fosen a galiña. Ah, claro, moi sinxelo.

Tratábase, supoño ou intúo, de debuxar as galiñas con forza e con expresión. Ah, e fantasticamente ben. Se debuxabas de marabilla estabas aprobado. (O truquismo consistía en non rematar os debuxos, senón deixalos como desenfocados, movidos. Importaba a pegada da galiña sobre o papel, non un debuxo relambido. Imos, iso creo).

Nós, como non entendiamos nada, trazabamos liñas horizontais sobre o papel, faciamos curvas moi xestuais (preferentemente cunha espátula enzoufada en témpera), e intentabamos construír un discurso incoherente e baleiro sobre algo do que non tiñamos a máis mínima noción.

Os profesores eran tan incomprensibles nos seus eloxios como nos seus denuestos. Ás veces parecía (só parecía) que estaban a enxalzar os debuxos dun compañeiro, e, como non viamos neles nada especial nin ningún motivo claro de aplauso, nin tiñamos referencia ningunha, nin criterio, nin nada, quedabamos coas follas do ravo: “Mira, mira: Debuxa en papel gris, e non en papel branco como nós”. “Utiliza carbón e barra conté“. “Fai trazos moi longos”. Etc. Intentábamos facer iso mesmo, pero poñíannos a caldo. Nada.

Outro día veu un grupo roqueiro e tocou en clase. Había que pintar a música. Recordo que fixen un debuxo un pouco psicodélico que mostraba como dúas cataratas de trazos de cores, e lles gustou aos profesores.

Outra semana tocou pintar o medo. Non nos centrabamos e os profesores animábannos a sentir medo e plasmalo. Eu medo si que sentía, naturalmente, pero non sabía como conducilo cara ao papel. Por aferrarme a algo xa experimentado, volvín pintar unha cousa moi parecida ás dúas cataratas de cores que lles gustaran, pero agora foron consideradas unha merda. ¡Vaia por Deus!

Foron meses moi malos.

Pasado este primeiro trimestre de loucura e angustia tocou debuxar “de verdade”. Empezamos a facer “ambientes”; é dicir: o interior da propia aula, connosco mesmos debuxando nela. Ah, amigos, aí íasete a perspectiva por menos de nada, e os que debuxaban de verdade escapábanse claramente do pelotón. Aí empezou a quedar claro quen sabía e quen non.

Logo tocou facer estatua, e, despois por fin, nu.

Recordo perfectamente un compañeiro rubio que debuxaba como os anxos. Vinlle facer con pasteis os abdominais dun Ares que era como para morrer do ben que estaba. Ese mesmo rubio debuxou semanas despois a un dos modelos, que era un pouco gordito e morcillón, e parecía que o seu debuxo pesaba e todo. Os profesores eloxiábano. Agora si que entendiamos os eloxios.

Así que era iso. Así que había que debuxar de puta nai. Rematásemos.

Pintar o espírito das galiñas, pintar unha música rock, pintar o medo, a fame, o sono… parvadas. Todo iso era un quentamento de dedos para acabar pintando unhas estatuas de escándalo e unhas rapazas de infarto.

Suspendín, naturalmente.

No verán e no curso seguinte matriculeime nunha academia na que me ensinaron a debuxar. Horas e horas de facer man. Iso era todo. Aprender a debuxar como Deus, e nada máis. (Jejeje: Nada máis).

Ese era o verdadeiro espírito das galiñas. Cada vez que vexo alguén debuxar ou pintar fantasticamente ben dígomo a min mesmo:

“Este cabrito captou o espírito das galiñas”.

José Ramón Hernández Correa · Doutor Arquitecto

Toledo · outobre 2013

Dedicado aos meus “amigos virtuais” de twitter Laureano Albaladejo (@LaureanoArqui), Cristina Barrón (@CristinArquitec) e Stepien e Barnó (@stepienybarno), que me pediron que explicase con máis detalle o do espírito das galiñas.

PD.- Moitos anos despois, xa arquitecto, e mesmo xa doutor -recén doutorado- tiven unha experiencia mística que volveu unir aos meus mestres, amigos e compañeiros da escola de arquitectura co verdadeiro espírito das galiñas. De modo que poderiamos dicir que o meu paso pola escola de arquitectura de Madrid empezou e rematou con espíritos galináceos. Pero o episodio da miña despedida galinácea da escola si que mo teño que preparar con calma (e buscar documentación) para intentar contalo. A ver se podo facelo en poucos días.

José Ramón Hernández Correa

Nací en 1960. Arquitecto por la ETSAM, 1985. Doctor Arquitecto por la Universidad Politécnica, 1992. Soy, en el buen sentido de la palabra, bueno. Ahora estoy algo cansado, pero sigo atento y curioso.

follow me

Arquivado en: faro, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,