Arquitectura e Caos | José Ramón Hernández Correa

Acabo de ler unha boa frase de Rem Koolhaas no blogue de Cosas de Arquitectos. O titular di:

“A arquitectura por definición é unha aventura caótica”.

A frase completa non a copio para que así lles fagades unha visita a estes rapaces, que o merecen (Frasecica).

Facer arquitectura é coordinar aspectos que en principio non son coordinables, e é dar cancha a moitas solicitudes diversas. Estou de acordo co que di Koolhaas, só que eu utilizaría como conclusión (e titular) practicamente a contraria: A arquitectura é unha aventura que sempre loita contra o caos.

Maxwell Smart, o Superaxente 86 | wikipedia.org

Que perde? Vale, tamén nós, todos, nos pasamos a vida loitando contra a morte e ao final perdemos. A vida é unha enfermidade mortal, e a arquitectura é unha aventura caótica que acaba naufragando no caos. Si, de acordo. Pero é un naufraxio extraordinario, froito da convicción de que se pode e se debe loitar.

Iso é o que lle dá graza e sentido á aventura. Sentimos tráxica, unamunianamente, a vida. Temos medo a morrer, a desaparecer sen deixar nada, a deixar de ser. Pero por iso mesmo aferrámonos á vida e gozámola. Se non morrésemos nunca tería sentido nada; todo sería un aburrimento.

Polo mesmo motivo, se o noso mundo fose un ente ordenado non habería por que facer arquitectura, xa que nos viría todo dado, e calquera chabolo (ou calquera chea de trastes) colocado e disposto de calquera xeito sería armonioso e belo, útil e funcional, e as súas proporcións, dimensións e características varias serían sempre gratas.

Pero non é así. A entropía é unha maldita. (É unha maldita e ao mesmo tempo unha estimuladora e unha entusiasmadora. É a que nos fai saltar da cama todas as mañás e lanzarnos á loita diaria).

O Outro poema dos dons, de Jorge Luis Borges,, comeza así:

Grazas quero dar ao divino

labirinto dos efectos e das causas

pola diversidade das criaturas

que forman este singular universo,

pola razón, que non cesará de soñar

cun plano do labirinto,

[…]

O universo é un inextricable (e divino) labirinto de causas e efectos, pero o ser humano xamais renunciará a soñar cun plano do labirinto, e a traballar duramente para debuxalo.

Talvez en moitos séculos só sexa capaz de cartografiar un par de xiros ou recodos, pero non se desanimará ante o inxente traballo que queda, senón que celebrará recoñecer eses dous xiros, e estará sempre disposto a descifrar o seguinte, aínda que lle leve outro milenio.

Esa é a condición humana.

En arquitectura, non só unha obra ten que loitar contra mil dificultades, e non triunfa nunca completamente e case nunca parcialmente, senón que as poucas veces que sae máis ou menos airosa levántase no medio dunha contorna hostil. (Cantas veces fomos en peregrinación a ver unha obra mítica e atopámonola/atopámosnola case tapada por un concesionario de coches ou por un restaurante de comida rápida, que os fotógrafos de arquitectura evitan hábilmente?). Xa non é que non podamos facer unha boa obra de arquitectura: É que non podemos cambiar o mundo.

E con todo seguimos.

Puxen antes unha ligazón ao concepto “entropía” da wikipedia, e sorprendeume (e agradado especialmente) que a palabra proceda da grego “evolución” ou “transformación”. Eu xa sabía que era unha medida da desorde, e que era unha enerxía que non produce traballo, unha enerxía inútil, unha gaita. E ademais significa a irreversibilidad dos procesos e, en definitiva, a traxedia da vida (O Sentimento Tráxico da Vida). Pero o que non me esperaba (pero, polo demais, é obvio) é que iso mesmo fose a evolución ou a transformación.

Bruno Zevi, cordial odiador de simetrías e de esquemas ríxidos en arquitectura, escribiu que só os cemiterios están ordenados. Eu engado que “perfecto” significa “terminado” e, en moitos sentidos, morto.

Por tanto, bendita desorde e bendita imperfección. (E aínda máis: Bendito afán de loitar sempre contra a desorde e contra a imperfección. E aínda máis aínda: Bendita maldición de ser sempre derrotados nese afán).

O devandito: unha traxedia sen solución.

Este blogue ten un perfil de lectores insultantemente novos. Iso non é malo de seu, pero prívalles, por exemplo, de coñecer a Maxwell Smart, o Superagente 86.

Don Adams como Maxwell Smart y Barbara Feldon como la Agente 99 | 1965
Don Adams como Maxwell Smart e Barbara Feldon como a Axente 99 | 1965 | wikepedia.org

Contareilles a todos eles (pobrecillos) que este formidable axente secreto loitaba contra o mal. O mal residía na axencia KAOS, e el militaba en CONTROL.

Iso é: Control contra Kaos.

O superagente sempre gañaba, pero pichís pichás. Non é que fosen vitorias humillantes, case sempre eran pírricas, e tamén ridículas.

Ou sexa, que agora, despois de tantos anos, doume conta de que Maxwell Smart era o símbolo da arquitectura, a súa máis ardente metáfora. Non, se ao final resulta que me decidín a ser arquitecto pola súa culpa.

José Ramón Hernández Correa
Doctor Arquitecto e autor de Arquitectamos locos?
Toledo · setembro 2013

Arquivado en: artigos, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , ,