Prada Poole. A arquitectura perecedoira das pompas de xabón

En 1974, a revista literaria O Urogallo dedicou o seu primeiro volume do ano a unha reflexión colectiva titulada A vivenda humana actual. Entre as achegas máis suxestivas desta publicación atopábase “A arquitectura perecedoira das pompas de xabón”, de José Miguel de Prada Poole1. O arquitecto promovía nela unha arquitectura na que o material con que está construída dá a medida temporal da súa propia existencia. Por iso, como matiz importante, xa no título prescindía do termo efémera –de uso máis común en arquitectura para referirse a unha construción de curta duración–, e empregaba perecedoira: o efémero dura pouco; o perecedoiro sucumbe cando o fai a materia que o conforma.

O texto de Prada Poole expón as razóns que fan que a configuración urbana sexa demasiado ríxida. Segundo o seu parecer, as estruturas económicas e sociais fan que

“duren demasiado”.

Por esta razón a cidade é incapaz de adecuarse ás novas e cambiantes demandas. Con esta premisa, que engloba os factores configuradores da cidade e os seus edificios, Prada Poole constrúe un relato sobre a cidade do futuro a través do que denomina

“os tres gradues da arquitectura inexistente”.

Nesta descrición, a cidade tradicional mutaría, a través de sucesivas transformacións, nunha cidade inmaterial, sen inercia, na que os edificios sólidos serían substituídos por acumulacións de escuma que

“aparecerían e desaparecerían, agrupándose e separándose segundo as diferentes necesidades”.

Cada edificio converteríase nunha “burbulla” definida segundo as condicións físicas e atmosféricas adecuadas ao uso ao que estivese destinado. A cidade, tal e como era coñecida ata entón, sería substituída por unha

“realidade inmaterial percorrida por ondas estimulares”.

Esa urbe, evanescente e sen forma, pode parecer unha quimera. Aínda que quizá non se deba buscar na narración de Prada Poole unha descrición inxenua da arquitectura, senón, máis ben, un manifesto poético da súa propia obra lanza- do ao futuro, desde onde hoxe mirámolo.

Antonio Cobo Arévalo

Prada Poole. La arquitectura perecedera de las pompas de jabón

A mostra do Centro Andaluz de Arte Contemporánea toma como punto de partida o período comprendido entre 1968, ano das revoltas sociais de maio en París, e 1973, cando ten lugar a primeira crise do petróleo. É un período tamén significativo no traballo de Prada Poole marcado polas grandes obras de arquitectura neumática, unha etapa que iniciou no ano 1968 cos seus proxectos de investigación en Estruturas Neumáticas de Resposta Variable ( Smart Structures) e que terminou en 1974 (data tamén do artigo que dá título á mostra) coa construción da Pista de Patinaxe sobre Xeo de Sevilla ( Hielotrón), pois despois xa non volvería construílas.

Tomando como referencia este arco temporal e tendo o futuro como tema presente na maioría dos proxectos presentados, e que é recorrente en toda a súa carreira, os grandes apartados da súa obra van configurando este período de traballo que se complementa con algúns proxectos anteriores ou posteriores:

1. Optimismo tecnolóxico (1968).

Prada Poole desenvolveu os seus primeiros proxectos arquitectónicos inmerso nun contexto moi polarizado. Dun lado estaban os arquitectos que crían necesario un cambio sen ser capaces de desvincularse totalmente do pasado, e por outro o que optaron por abandonar o pasado para confiar plenamente na tecnoloxía, convencidos de que esta ía ser a solución definitiva aos problemas de encaixe da arquitectura na sociedade.

Prada Poole xa comprendera a implicación que a computación debía ter no campo da arquitectura. Non se trataría dunha ferramenta ou mero asistente de deseño, senón que a computación debía integrarse no edificio, formando parte del, como un elemento arquitectónico máis. A súa función debía ser a xeración dunha “arquitectura computadora”; é dicir, non só deseñada con ferramentas informáticas, senón computadora en si mesma. Tratábase dunha arquitectura onde debería existir unha comunicación fluída entre o edificio- computador e o medio onde se insere, relacionándose de maneira activa con el a través da súa estrutura nun continuo intercambio de información.

2. Revolución social (1971 y 1972).

Durante a segunda metade dos anos 1960, xurdiron en todo o mundo occidental – Francia e Estados Unidos principalmente- numerosos movementos denominados underground como unha forte crítica da vida tradicional. Neste “novo tempo” para algúns, a arquitectura comezou a cobrar máis valor canto menor era a súa duración.

O que estes poucos comezaban a valorar entón era unha arquitectura do acontecemento, da celebración e a festa, onde as calidades específicas de cada lugar e o tempo atmosférico definían o proxecto: un dispositivo de cambio permanente, onde o arquitecto era un máis dos actores que interviñan na súa configuración.

Prada Poole. Instant City. Ibiza, 1971
Prada Poole. Instant City. Ibiza, 1971

3. Crise enerxética (1973).

Durante o ano 1973 as estruturas sociais, económicas e de produción, cada vez máis interconectadas e dependentes entre si, presentaron un temible talón de Aquiles: as fontes de enerxía. O feito quedou demostrado aquel mesmo ano, cando o embargo da Organización de Países Exportadores de Petróleo (OPEP) provocou unha subida do prezo do combustible que deu orixe á primeira gran crise enerxética da nosa historia. A dependencia da sociedade respecto das estruturas económicas e do petróleo fixo necesario revisar, de maneira urxente, a relación do home coa arquitectura e desta co medio ambiente.

Os proxectos de Prada Poole xa observaban a arquitectura como mediadora desa relación. As súas propostas non eran xa figuras sobre un fondo, senón dispositivos que interactuaban tanto co usuario como co medio que lles rodea, nun continuo intercambio de enerxía. A pista de xeo de Sevilla, máis coñecida como Hielotrón, é o proxecto que mellor ejemplifica ese diálogo. Un dispositivo habitable que debía manter un diferencial térmico enorme, sometido non só ás oscilacións de temperatura exterior, senón tamén ás variacións producidas no seu interior como consecuencia dos diferentes fluxos de público. O obxectivo logrouse con éxito, funcionando co menor consumo de enerxía de mantemento conseguido ata ese momento nunha pista de xeo.

Prada Poole. Hielotrón, Sevilla, 1973-76
Prada Poole. Hielotrón, Sevilla, 1973-76

4. Cara o control microclimático.

O final da era dos combustibles baratos tamén obrigou a repensar algúns dos aspectos máis importantes do proxecto de arquitectura referidos á enerxía. O “control microclimático” estaba chamado a ser a nova ciencia capaz de combinar enxeñería, arquitectura e plan urbano. Entre 1981 e 1983, coincidindo coa súa estancia como profesor convidado no Massachusetts Institute of Technology ( MIT), Prada Poole iniciou as súas primeiras investigacións en estruturas tensadas. Con elas perseguía crear grandes recintos de clima controlado a través dunha arquitectura mellor adaptada ás condicións climáticas da súa contorna e mostra diso foi o Pavillón do Palenque da Expo 92.

En traballos posteriores os seus edificios deixan de ser unha protección do home contra a natureza. Na Sexa Colony (1986), a cidade flotante fagocita a paisaxe, converténdose ela mesma en natureza, sendo a súa defensora e regeneradora. No seu interior o home convive, xunto a animais e plantas, nun ecosistema pechado e transparente cuxos intercambios entre interior e exterior estarían controlados. A arquitectura convértese entón nun sistema regulador dos ciclos de ventilación, humidade relativa e temperatura, creando un clima privilexiado para a vida.

Prada Poole. Palenque, Sevilla, 1992
Prada Poole. Palenque, Sevilla, 1992

Prada Poole: A arquitectura perecedoira das pompas de xabón
Inauguración: 28 de marzo 2019, a las 20:00 h.
Data: 29 de marzo – 1 de setembro de 2019
Comisario: Antonio Cobo
Espazo: Claustrón Sur
Producen: Centro Andaluz de Arte Contemporáneo (CAAC) e Museo de Arte Contemporáneo de Castela e León (MUSAC)

Notas:

1. José Miguel de Prada Poole, “A arquitectura perecedoira das pompas de xabón”, en El Urogallo, nº 25, xaneiro-febreiro 1974, pp. 72-78.

veredes
veredes Administrator

Búsqueda para satisfacer el conocimiento de la actividad arquitectónica y tangentes que se generan. La idea es crear un espacio para divulgar los diversos proyectos en busca de nueva inspiración y de intercambio.

follow me

Arquivado en: evento, exposiciones

Tags: , , , , , , , , , , , , , ,